Internetcensuur in Rusland: Hoe omzeil je online censuur?

Censuur in Rusland Uitgelichte Afbeelding
Klik hier voor een korte samenvatting
Internetcensuur in Rusland: een korte uitleg

Sinds 2012 heeft de Russische regering alles op alles gezet om het internet te censureren. Deze acties bestaan bijvoorbeeld uit:

  • de politieke oppositie het zwijgen opleggen;
  • discriminatie richting de LHBTI-gemeenschap;
  • het blokkeren van communicatie apps zoals Telegram en Zello;
  • het beschermen van specifieke religieuze organisaties en personen.

Om deze censuur mogelijk te maken, gebruikt de Russische regering verschillende tactieken, waaronder:

  • het beheren van telecommunicatiebedrijven;
  • het opzetten van een eigen staatsinternet (in ontwikkeling);
  • het beperken van het gebruik van VPN’s en online anonimiteit;
  • het inzetten van gerichte regelgeving.

Maar zelfs met al deze maatregelen kunnen Russische burgers en toeristen een VPN gebruiken om deze censuur te omzeilen. Surfshark is een geweldige aanbieder die je de mogelijkheid geeft om het internet vrij te gebruiken, zowel in Rusland als daarbuiten.

Lees het volledige artikel om meer te leren over internetcensuur in Rusland en hoe je deze censuur omzeilt.

Uit onderzoek door de internationale mensenrechtengroep Agora blijkt dat Russische functionarissen jaarlijks de toegang tot honderdduizenden websites blokkeren. Sterker nog: uit dit rapport bleek dat Russische rechtbanken iedere acht dagen gevangenisstraffen opleggen voor zaken over internetcensuur.

Het mag duidelijk zijn: Rusland blijft een onveilige plek wanneer het op zaken als vrijheid van meningsuiting en andere mensenrechten aankomt. Wist je dat er sinds 2007 honderden gevallen van geweld tegen bloggers, online activisten en journalisten zijn geregistreerd – waaronder vijf moorden?

In dit artikel onderzoeken we waar deze censuur op gebaseerd is, welke inhoud gecensureerd wordt en wat je kunt doen om deze censuur te omzeilen.

Enorme toename van censuur

Het internet in Rusland wordt sinds 2012 gecensureerd. Waar het ooit begon met een zwarte lijst voor websites voor criminele activiteit en terrorisme, breidde dit beleid al snel uit naar LHBTI-, dating-, en pornografische websites.

In 2015 werd een nieuwe wet goedgekeurd die technologiebedrijven in het buitenland dwingt om hun Rusland-specifieke gegevens naar servers in Rusland te verplaatsen. Op deze manier kan de regering namelijk gemakkelijk toegang tot deze gegevens krijgen. Maar niet alle bedrijven doen hier aan mee: nadat LinkedIn weigerde mee te werken aan deze nieuwe vereisten, blokkeerde de overheid alle toegang tot het platform en werd de app direct uit Google Play en Apple-stores verwijderd.

Ook in 2017 bleven de Russische autoriteiten internetactiviteiten censureren. Veel van deze activiteiten werden bovendien voorheen als acceptabel beschouwd. Gelukkig kunnen zowel inwoners van Rusland als toeristen VPN’s (Virtual Private Networks) gebruiken om deze overheidscensuur te omzeilen.

Waarom censureert de Russische regering het internet?

Laptopscherm met oog met streep eromheen. Icoon voor online censuurToen de Russische internetcensuurcensuur in 2012 begon, was het vooral gericht op websites die de wet overtraden. Het ging hier om websites die terrorisme, politiek geweld, de verkoop van drugs, wapens en kinderpornografie promoten. Maar de juridische definities in deze wetten zijn vaak opzettelijk vaag. Zo mogen overheidsinstanties legaal gezien namelijk ook politiek afwijkende meningen het zwijgen opleggen.

Door de vage omschrijvingen werd het censuurnet van de Russische overheid dan ook al snel uitgebreid naar LHBTI-websites, datingsites en pornografie. Deze websites zouden het Russische moreel beledigen. Door actie te nemen denkt de regering het nationalistische en conservatieve ideaal van Rusland te versterken.

Naast het censureren van deze websites, zette de Russische overheid in 2016 ook alles op alles om politieke inhoud te censureren. Op deze manier wilden ze de grote protesten onderdrukken die op dat moment kritisch waren over de overheid. Veel websites verdwenen op de zwarte lijst omdat ze zogenaamd “politiek rebels” zouden zijn. Sterker nog: er werden nieuwe Russische wetten rondom gegevensopslag- en bescherming geïntroduceerd. Zo werd het gemakkelijker voor de overheid om ook bedrijven zoals Telegram en Zello te verbieden: apps die vaak op grote schaal gebruikt werden door demonstranten.

Wat censureert de Russische regering?

De Russische internetcensuur is grotendeels aanwezig om de oppositie van het huidige regime het zwijgen op te leggen. Daarnaast richt de Russische censuur zich op:

  • Het blokkeren van LGBTQ inhoud.
  • Het beïnvloeden van de publieke discussie over de Krim-invasie.
  • Het blokkeren van communicatiesoftware.
  • Het straffen van satire gericht op religieuze organisaties of personen.

Politieke oppositie

Desktop met stembus op het schermToen de Russische parlementsverkiezingen in 2016 in zicht kwamen, blokkeerde communicatiebureau Roskomnadzor de toegang tot verschillende websites waar Russische burgers aangemoedigd werden om het stemmen te boycotten. Ook informatie over elke vorm van politieke oppositie werd geblokkeerd. Dit geldt nu nog steeds. Hier vallen ook de websites van vooraanstaande oppositieleden zoals Aleksey Navalny en Garry Kasparov onder.

Om toegang tot deze websites te blokkeren, vertrouwt Roskomnadzor op de federale wet nr. 398, ook wel bekend als “Lugovoy’s Law“. Deze wet stelt de procureur-generaal in staat om zonder blikken of blozen “extremistische” websites te blokkeren. De vage omschrijving in Lugovoy’s wet zorgt er namelijk voor dat oppositionele politieke inhoud als gevaarlijk kan worden bestempeld. Zo kan een website die “aanzet tot illegale activiteiten” of “onenigheid verspreid” zonder problemen naar de zwarte lijst verdwijnen.

LHBTI-content

In 2017 werd een aanpassing op de Russische kinderbeschermingswet goedgekeurd. Deze aanpassing bevatte een clausule die “de propaganda van niet-traditionele seksuele relaties tussen minderjarigen” verbiedt. In deze clausule werden boetes opgenomen variërend van 4.000 roebel (ongeveer 50 euro of 55 dollar) voor individuen tot een miljoen roebel voor bedrijven en organisaties.

Deze wetswijziging gaf de regering alle benodigde bevoegdheid om LHBTI-inhoud te censureren. Dit resulteerde in het blokkeren van organisaties die homoseksuele personen binnen Rusland ondersteunden tot het verbieden van Gay Pride-evenementen. Het leidde zelfs tot een verbod op het publiceren van een afbeelding van President Putin met make-up. Deze afbeelding zou namelijk suggereren dat Poetin een “niet-traditionele seksuele geaardheid” had. Al deze restricties worden goedgepraat met behulp van de Russische kinderbeschermingswet: dit soort afbeeldingen, parades en websites zouden namelijk door minderjarigen gezien kunnen worden, wat verboden is.

Oekraïne en De Krim

In 2014 eigende de Russische Federatie zich het schiereiland De Krim van Oekraïne toe. Na deze invasie heeft de Russische overheid ontzettend veel moeite gedaan om toegang tot Russische en Oekraïense content waarin deze invasie als illegaal werd bestempeld, te blokkeren.

Toegang tot de Oekraïense nieuwswebsites de Korrespondent, Bigmir en Liga werd geblokkeerd omdat hun artikelen Refat Chubarov (de leider van de Krim-Tataarse beweging) geciteerd hadden. Ook de website van de Consumer Rights Defenders Society werd geblokkeerd nadat ze een artikel publiceerden dat suggereerde dat Russische reizigers via Oekraïne De Krim binnen waren gekomen. De reden van blokkade volgens Roskomnadzor was dat deze uitspraak de rechtsgeldige Russische controle over De Krim in twijfel zou brengen.

Telegram

Telegram LogoToen Telegram in april 2017 weigerde de Russische regering toegang te geven tot de gegevens en gesprekken van hun gebruikers, besloot de regering de versleutelde app te verbieden. Telegram werd toentertijd op grote schaal gebruikt om grootschalige protesten tegen de regering te coördineren.

Tijdens de implementatie van het verbod blokkeerde Roskomnadzor in totaal zo’n 18 miljoen IP-adressen. Dit zorgde voor landelijke internetstoringen en gelimiteerde toegang tot Amazon Web Services en Google Cloud-servers.

Er was een forse reactie op dit evenement vanuit de internationale gemeenschap, belangrijke bedrijven en internetvrijheidsactivisten in Rusland. Toch ging Roskomnador door met de uitvoering van het verbod en heeft het zich zelfs nóg sterker gericht op politieke activisten, mensenrechtenorganisaties en bedrijven die zich niet aan de censuurwetten houden.

Zello

Zello LogoOok blokkeerde de Russische overheid in april 2017 toegang tot de app Zello, waarmee mobiele telefoons gebruikt kunnen worden als walkietalkies. Volgens Roskomnadzor had Zello zich niet als “informatieverspreider” geregistreerd, wat volgens de Wet op Informatietechnologie wel verplicht is.

Net voordat het op de zwarte lijst werd gezet, werd Zello door Russische vrachtwagenchauffeurs gebruikt om protesten en stakingen over een controversieel wegenbelastingsprogramma te coördineren.

Religieuze organisaties

Rusland kent twee grote conservatieve religieuze groepen: de Russisch-orthodoxe kerk en de Soennitische tak van de Islam. Russische autoriteiten blokkeren al tijden inhoud die zij als beledigend beschouwen voor deze religieuze gemeenschappen. Dit doen ze op grond van een wet uit 2013 waarin het beledigen van de gevoelens van gelovigen verboden wordt.

Zo werd de pagina van de populaire satirische groep MDK op het Russische socialmediaplatform VKontakte geblokkeerd nadat zij een foto van Jezus Christus hadden gepost. Volgens Roskomnadzor was deze post illegaal.

Hoe censureert de Russische regering het internet?

Net als veel andere repressieve regimes, heeft de Russische regering verschillende methoden om het internet te censureren. Van het afdwingen van het gebruik van een eigen staatsinternet, tot het blokkeren van VPN-websites en het samenwerken met internetproviders. De Russische regering komt regelmatig met nieuwe censuurtactieken zoals bijvoorbeeld:

  • Het kopen van telecommunicatieproviders;
  • Het opzetten van een eigen staatsinternet;
  • Het gebruik van VPN’s verbieden;
  • Het implementeren van wet- en regelgeving om overheidsinstanties te helpen met online censureren.

Het eigen staatsinternet

Telecomgebouw met zendmastHet staatstelecommunicatiebedrijf Rostelecom bezit ongeveer de helft van de (breedband)internetmarkt in Rusland. Bovendien blijft het aantal gebruikers groeien met een toename van maar liefst zeven procent per jaar. Door een aanzienlijk deel van de Russische internetmarkt in eigen hand te hebben, kan de overheid ervoor zorgen dat de grootste internetaanbieder in Rusland aan alle censuurvereisten voldoet.

Internetproviders over de hele wereld communiceren continu met overheden om invloed uit te oefenen op de manier waarop mensen internet gebruiken. De providers in West-Europa en Noord-Amerika kunnen bijvoorbeeld verbindingen stilleggen wanneer ze gebruikt worden om torrentbestanden te downloaden. Als internetproviders dit al in een handomdraai kunnen doen, kun je je voorstellen waar ze toe in staat zijn onder de controle van een regressieve regering.

Staatsinternet

In 2014 verkondigde Vladimir Putin, president van de Russische Federatie, dat hij een door Rusland gebouwd internet op wilde zetten, vergelijkbaar met het staatsinternet van China en Iran.

In 2017 gaf de Russische Veiligheidsraad het bedrijf Roskomnadzor opdracht om onderzoek te doen naar een systeem van back-up internetservers dat, uitsluitend voor eigen gebruik, in Rusland en haar bondgenoten geplaatst zou worden. Dit systeem werd gecreëerd om de “dominantie van de VS en verschillende EU-landen op het gebied van internetcontrole” te bestrijden.

Op 1 mei 2019, ondertekende Putin een wet om een onafhankelijk Russisch internet te creëren. Deze wet is echter vanaf dat moment in een rechtsvacuüm gevallen, waardoor er nog geen verdere ontwikkelingen zijn.

VPN- en anonimiteitsbeperkingen

VPN op schildEen wet die in 2017 door het Russische Parlement is aangenomen, verplicht internetproviders om de toegang tot de platformen van VPN-providers en website proxies te blokkeren. Deze middelen worden veel gebruikt om online censuur te omzeilen en bescherming te bieden tegen toezicht van de overheid.

Een andere wet die op ditzelfde moment werd aangenomen, vereist dat gebruikers van een gecodeerde berichtendienst zoals WhatsApp, zich met hun telefoonnummers registeren, zodat hun online activiteit gelinkt kan worden aan hun identiteit – om zo de overheid te helpen bij hun online toezicht.

Regelgeving

Tussen 2012 en 2013 heeft het Russische Parlement wetswijzigingen aangenomen die de bevoegdheden van verschillende overheidsinstanties (waaronder Roskomnadzor, het Parket-Generaal en de Federal Drug Control Service) hebben vergroot. Nu kunnen deze instanties online content zonder gerechtelijk bevel blokkeren.

Deze instanties hebben hierdoor de macht om elke oproep tot niet-goedgekeurde openbare acties of bijeenkomsten, en alle LHBTI-inhoud die wordt gezien als “propaganda voor niet-traditionele seksuele relaties tussen minderjarige”, te blokkeren.

Gegevensverzameling

Onder de “Yarovaya Wet” zijn Russische internetproviders en aanbieders van apps of communicatieplatforms verplicht om alle communicatiegegevens van gebruikers voor zes maanden en de metadata voor drie jaar op te slaan. Russische regels met betrekking tot gegevensverzameling en opslag worden steeds vaker gebruikt om toegang tot platforms zoals Telegram, die gebruikt worden door politieke en mensenrechtenactivisten, te blokkeren.

Nieuwe antiterreurwetgeving die in 2017 in werking is getreden, breidt de bevoegdheden van de staat drastisch uit wanneer het gaat om het behouden van toezicht op internetcommunicatie. Sterker nog: platforms die gecodeerde communicatiemogelijkheden aanbieden, moeten de overheid hun coderingssleutels overhandigen.

Boetes voor internetproviders

Op het moment dat Roskomnadzor iets als illegale content bestempelt, instrueren zij de hostingprovider om de website in kwestie van een waarschuwing te voorzien. Wordt de “illegale inhoud” niet verwijderd, dan komt de pagina op de zwarte lijst van de overheid, en moeten alle Russische internetproviders de website binnen 24 uur blokkeren. Wanneer een provider de websites van de zwarte lijst niet blokkeert, krijgen ze te maken met hoge boetes en verliezen ze mogelijk hun exploitatievergunning.

Hoe omzeil je internetcensuur in Rusland?

Eén van de meest effectieve manieren voor Russische burgers om hun vrijheid van meningsuiting uit te oefenen, is met behulp van beveiligde berichtenapps zoals Telegram. Begin 2021 gebruikten aanhangers van Alexey Navalny de app om hun campagne en protesten tegen zijn gevangenschap te organiseren.

Ook kunnen Russische burgers het internet vrij gebruiken met behulp van een VPN. Een VPN (Virtual Private Network) verbergt je locatie voor internetproviders en websites door je internetverkeer via servers over de hele wereld te leiden.

Unblocking met een VPN

Is het gebruik van een VPN legaal in Rusland?

In juli 2017 keurde de Doema (het Russisch Parlement) een wet goed die internetproviders verplicht om toegang tot websites die VPN- en proxydiensten aanbieden, te blokkeren. Hoewel het gebruik van een VPN technisch gezien niet legaal is in Rusland, heeft de overheid het steeds moeilijker gemaakt om toegang tot VPN-providers te krijgen binnen de landsgrenzen. Een mooie oplossing is het gebruik van een gratis VPN om daarna je gewenste VPN te installeren. Een standaard browser met een ingebouwde VPN, zoals bijvoorbeeld Opera, kan ook handig zijn om een volwaardige VPN te bemachtigen.

Wat zijn de beste VPN’s voor Rusland?

Hoewel de Russische overheid hard zijn best doet om de toegang tot VPN’s te limiteren, zijn er een aantal VPN-aanbieders die het nog steeds mogelijk maken om het internet vrij te gebruiken – zonder dat er iemand met je mee kijkt. Dit zijn de beste VPN’s om te gebruiken in Rusland:

ExpressVPN

Mocht je een land als Rusland bezoeken, waar het risico op internetsurveillance groot is en je niet wilt dat iemand je gegevens verzamelt, dan is ExpressVPN een goede oplossing. Je kunt er zeker van zijn dat ExpressVPN’s combinatie van geweldige versleuteling en een veilig logbeleid je anoniem houdt. Het systeem komt zelfs met een ingebouwde kill switch om datalekken te voorkomen.

ExpressVPN heeft een gigantisch aanbod met duizenden servers in tientallen landen. Het zou dus geen probleem moeten zijn om een server te vinden die voor een snelle en veilige verbinding zorgt.

Gebruik je jouw VPN op meerdere apparaten en besturingssystemen? Dit is geen probleem voor ExpressVPN: hun gebruiksvriendelijke app werkt op Android, iPhone, Windows en OS x.

ExpressVPN
Onze keuze
Onze keuze
Actie:
Drie maanden cadeau bij een jaarabonnement
Vanaf
€5.47
9.5
  • Erg makkelijk te gebruiken VPN
  • Perfect voor anoniem surfen, downloaden en streamen (o.a. Netflix)
  • 3000+ servers in 94 landen
Bezoek ExpressVPN

CyberGhost

Het team achter CyberGhost bestaat uit echte supporters van burgerrechten en draagt bij aan een vrije samenleving en een ongecensureerd internet. Ze bieden een platform waarmee hun klanten het internet vrij en anoniem kunnen gebruiken.

De software is goed versleuteld, snel en gebruiksvriendelijk. De pakketten en opties zijn niet duur en bieden veel functies voor een vriendelijke prijs. Sterker nog: dankzij een niet-goed-geld-terug-garantie van 45 dagen kun je de service gewoon testen. Niet tevreden? Dan krijg je jouw betaling zonder vragen teruggestort.

CyberGhost
Actie:
Probeer CyberGhost voor slechts €1.99 per maand!
Vanaf
€1.99
8.8
  • Hoge mate van gebruiksgemak
  • Hoge kwaliteit voor een scherpe prijs
  • Torrents en Netflix mogelijk
Bezoek CyberGhost

Surfshark

Surfshark is één van de beste VPN’s voor iedereen met een kleiner budget. Een langdurig abonnement kost je slechts een paar euro per maand, en zelfs het maandabonnement is zo duur niet. Deze goedkopere optie is hartstikke goed en aan kwaliteit ontbreekt het niet. Sterker nog: het is één van de beste VPN’s die we ooit hebben mogen testen.

Surfshark heeft speciale servers en ondersteuning voor mensen die het internet vanuit Rusland willen gebruiken. Zo kunnen al hun gebruikers blokkades en censuur vermijden Met andere woorden: je kunt volledig op Surfshark vertrouwen wanneer het om online vrijheid, extra opties, een snelle verbinding en geweldige service gaat!

Surfshark
Actie:
Veilig en anoniem online voor maar €2,04 per maand
Vanaf
€2.04
9.0
  • Zeer gebruiksvriendelijk met Netflix en torrents werkend
  • 30 dagen geld-terug-garantie. No questions asked!
  • Goedkoop en veel extra opties
Bezoek Surfshark

Krijg je geen toegang tot deze VPN’s?

Alle genoemde VPN’s geven aan dat ze bereikbaar zijn vanaf een Russisch IP-adres. We hebben dit zelf getest door alle platforms vanaf een Russisch IP-adres te bezoeken – en het werkte. Toch kan het zo zijn dat het, afhankelijk van je internetprovider, niet mogelijk is om bovenstaande VPN-aanbieders te bezoeken wanneer je in Rusland bent. Dat kan het downloaden van de nodige VPN-software erg lastig maken.

Mocht je de website van je favoriete VPN niet kunnen bezoeken, probeer dan één van de andere VPN’s uit de lijst, of kies een VPN uit onze top 5 beste VPN’s. Werkt ook dit niet? Probeer dan de Tor browser te installeren, of gebruik Opera om toegang tot de websites van VPN-providers te krijgen en alsnog je VPN-software te kunnen downloaden.

Conclusie

In 2009 werd Rusland door Freedom House, de waakhond van de persvrijheid, als “gedeeltelijk vrij” beschouwd. Sinds deze beoordeling heeft de Russische regering een nog agressievere houding aangenomen tegen internetcensuur: dit keer voornamelijk gericht op politieke tegenstanders van de huidige regering. De status is dan ook inmiddels verlaagd naar “niet vrij”.

De houding van de Russische regering wanneer het gaat om pers- en internetvrijheden plaatst Rusland in een vergelijkbare categorie als China, Iran en de Verenigde Arabische Emiraten. Dit zijn stuk voor stuk werelddelen waar vrijheid van meningsuiting online beperkt wordt onder het mom van verbetering van de nationale veiligheid en moraliteit.

Maar maak je geen zorgen. Een VPN kan je helpen om internetcensuur in Rusland te omzeilen waardoor je meer vrijheid krijgt. Of je nu in Rusland woont, werkt of er gewoon even op vakantie bent.

Veelgestelde vragen: Censuur in Rusland

Wil je snel antwoord op je vragen over Russische internetcensuur? Bekijk dan eens onze veelgestelde vragen!

De Russische censuur bestaat om de nationalistische en conservatieve denkwijze van de overheid te ondersteunen. De Russische autoriteiten proberen op deze manier de gedachten en acties van de bevolking te beïnvloeden.

Russische censuur is over het algemeen gericht op het uitschakelen van politiek afwijkende meningen. Dit resulteert in geweld tegen journalisten, het verbieden van politieke inhoud die niet in overeenstemming is met het officiële standpunt van de staat en het verbieden van software die gebruikt kan worden om protesten te coördineren. Daarnaast richt de Russische regering zich ook op:

  • het beperken van online anonimiteit;
  • het blokkeren van VPN-software;
  • het verbieden van LHBTI-inhoud;
  • Het beschermen van religieuze organisaties en personen door middel van verbodsbepalingen.

De Russische regering heeft verschillende manieren waarop zij delen van het internet censureren, waaronder specifieke inhoud en communicatie apps. Ze weten deze censuur uit te oefen door:

  • controle over telecommunicatieproviders te behouden;
  • te werken aan de ontwikkeling van een nieuw internet eigendom van de staat;
  • VPN’s en VPN-websites te blokkeren en verbieden;
  • wetten te implementeren die de censuur makkelijker maken.

De beste manier om de censuur in Rusland te omzeilen is door een VPN (Virtual Private Network) te gebruiken. Een VPN verbergt je IP-adres door je internetverkeer via servers in andere landen te leiden en je gegevens te versleutelen. Hoewel het lastig kan zijn om bepaalde VPN’s in Rusland te installeren, is het gebruik van een VPN wel mogelijk, zolang je maar weet hoe je dit aan moet pakken.

De beste VPN voor Rusland is Surfshark. Het is gebruiksvriendelijk, betrouwbaar, effectief, goedkoop en het heeft speciale ondersteuning voor Russische gebruikers om ze op deze manier te helpen om blokkades en censuur te overwinnen. Lees meer in onze Surfshark review.

Cybersecurity analist
David is een cybersecurity-analist en een van de oprichters van VPNgids.nl. Sinds 2014 heeft hij internationale ervaring opgedaan in het werken met overheden, NGO's en de private sector als cybersecurity- en VPN-expert en adviseur. Meer over David.
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen