In 2021 werden twee Noorse journalisten gearresteerd die in de aanloop naar het WK voetbal 2022 verslag wilden doen van de omstandigheden van de migranten die het stadion en de infrastructuur eromheen bouwen. Ze zijn niet de enige.
Qatar kent namelijk vrijwel geen persvrijheid en internetvrijheid. Al sinds de pers- en publicatiewet van 1979 zijn Qatarese media niet vrij. De cybercrimewet van 2014 heeft de situatie nog verergerd. Er mag niks gepubliceerd worden dat de nationale belangen schaadt, het publiek ophitst of de openbare orde verstoort.
Over de volgende onderwerpen kan daardoor niet gepubliceerd worden:
- Kritiek op de emir en zijn politiek
- Pornografie en seks
- Seksuele geaardheid en LHBTIQ+-rechten
- Nepnieuws
Ook westerse journalisten krijgen tijdens het wereldkampioenschap voetbal 2022 van de Qatarese overheid te maken met restricties. Ze mogen maar op een beperkt aantal plekken filmen en worden verplicht een app te downloaden waarmee ze gevolgd kunnen worden.
Om de censuur te vermijden, kun je gebruikmaken van een VPN-verbinding. Let op: in Qatar zelf zul je geen abonnement kunnen afsluiten bij een VPN-provider. Ga je – bijvoorbeeld als journalist – richting Qatar, doe dit dan van tevoren. Wij raden hiervoor NordVPN aan, een betrouwbare provider met obfuscated servers in het Midden-Oosten.
Wil je meer weten over de censuur in Qatar? Lees dan hieronder verder.
Sportswashing wordt het door Amnesty genoemd. Landen met een dubieuze status op het gebied van mensenrechten gebruiken dan een sportevenement om zichzelf een beter imago te geven. China, een land met stevige censuur, deed dit al met de Olympische Spelen. In 2022 gebeurde dit bij het Wereldkampioenschap voetbal in Qatar.
Over het WK voetbal in Qatar is een hoop te doen. De kritiek richt zich allereerst op het schenden van de rechten van arbeidsmigranten bij de bouw van het stadion. Arbeidsmigranten werkten onder slechte omstandigheden aan de bouw van dit stadion én de infrastructuur eromheen.
Voetbalbond FIFA roept deelnemers aan het WK in Qatar nu op om te focussen op voetbal en mensen geen morele lessen op te leggen. “Geen mens, geen cultuur en geen land is ‘beter’ dan een andere”, staat te lezen in de brief die FIFA stuurde aan de 32 deelnemende landen.
Toch blijft de kritiek rondom Qatar als gastland van het voetbaltoernooi aanhouden. Niet alleen de rechten van ruim twee miljoen arbeidsmigranten worden geschonden, maar ook met vrouwenrechten en LHBTIQ+-rechten is het slecht gesteld in het land dat gastheer was voor het WK 2022. Deze misstanden kunnen des te gemakkelijker blijven bestaan doordat Qatar ook persvrijheid en mediavrijheid aan banden legt.
In dit artikel gaan we verder in op de censuur in Qatar. We kijken hoe het gesteld is met de mediavrijheid in Qatar, wat gecensureerd wordt en hoe. Ga je naar Qatar, bijvoorbeeld als journalist? Lees dan ook hoe je censuur in Qatar kunt omzeilen.
Zo is het gesteld met de mediavrijheid in Qatar
Qatar kent vrijwel geen persvrijheid en internetvrijheid. De vrijheid van meningsuiting is voor Qatari zeer beperkt. Via wetgeving wordt er sterk aan banden gelegd wat er gepubliceerd mag worden. Dat gaat dan zowel om offline als online publicaties.
Wie zich hier niet aan houdt, kan gearresteerd en vervolgd worden. Dat geldt niet alleen voor Qatarese burgers; ook buitenlandse journalisten krijgen te maken met de beperkingen die de overheid van Qatar op wil leggen.
Waarom censureert Qatar?
Qatar censureert naar eigen zeggen om te voorkomen dat de ethiek en de goede zeden geschonden worden. Wat dan wel of niet gepubliceerd kan worden is uiteraard afhankelijk van wat er verstaan wordt onder goede zeden. Een kleine greep uit Qatarese wetgeving aangaande vrouwenrechten en LHBTIQ+-rechten geeft al aan wat in Qatar beschouwd wordt als goede zeden:
- Homoseksualiteit is strafbaar met zeven jaar gevangenisstraf op basis van artikel 285 van het wetboek van strafrecht.
- Buitenechtelijke relaties zijn strafbaar met zeven jaar gevangenisstraf op basis van artikel 285. In 2016 werd in Qatar een Nederlandse vrouw gearresteerd voor seks buiten het huwelijk nadat ze aangifte had gedaan van verkrachting.
- Vrouwen moeten een huwelijksakte overleggen om toegang te krijgen tot seksuele en reproductieve gezondheidszorg.
- Zonder toestemming van hun mannelijke voogd mogen vrouwen geen belangrijke beslissingen nemen, zoals trouwen, studeren en naar het buitenland reizen.
- Huiselijk geweld is toegestaan.
Daarnaast wil Qatar ook de waardigheid van het volk en de nationale belangen waarborgen. Ook wil het land voorkomen dat de publieke opinie opgehitst wordt of de openbare orde verstoord wordt. Daarom verbiedt de overheid onder andere de publicatie van nepnieuws.
Wanneer nieuws ‘nep’ of ‘opruiend’ is, is echter ook voor interpretatie vatbaar. Zo blijkt uit de arrestatie van buitenlandse journalisten dat verslagen over de leef- en werkomstandigheden van de arbeidsmigranten gezien worden als nepnieuws.
Wat censureert Qatar?
Qatar kan alles censureren dat in strijd is met de goede zeden en alles wat de nationale belangen schaadt. In de praktijk betekent dit dat onder andere de volgende onderwerpen niet ter sprake mogen komen:
- Kritiek op de emir en zijn politiek.
- Pornografie en seks.
- Seksuele geaardheid en LHBTIQ+-rechten.
- ‘Nepnieuws’, waaronder dus ook verslaglegging van de leef- en werkomstandigheden van arbeidsmigranten.
Om te zorgen dat deze content daadwerkelijk niet bij burgers terechtkomt, worden websites van VPN-providers en andere privacytools ook geblokkeerd.
Kritiek op de emir en zijn politiek
Hoewel Qatar officieel een constitutionele monarchie is, is de emir Tamim bin Hamad al-Thani in feite een absolute heerser die zowel de uitvoerende als de wetgevende macht is. Politieke partijen en andere politieke groeperingen zijn verboden. Ook het recht om vakbonden op te richten is beperkt. Arbeidsmigranten, die 90% van de bevolking uitmaken, mogen zich niet verenigen in vakbonden.
Kritiek hebben op de emir is verboden. Dat wil zeggen dat ook politieke uitingen aan banden liggen. Elke politieke uiting die niet in lijn is met het beleid van de emir, kan immers gezien worden als kritiek op hem. Ook politieke kritiek op andere Golfstaten is niet toegestaan. Politiek gevoelige posts op sociale media zijn strafbaar en Qatari zijn vaak ook voorzichtig met persoonlijke communicatie omdat dit gemonitord kan worden.
In de aanloop naar het WK voetbal in Qatar wordt deze censuur en de surveillance die ermee samenhangt gevoeld. Journalisten zijn verplicht om twee apps te downloaden waarmee ze worden gevolgd. Ook is het aantal plekken waar ze mogen filmen beperkt. Eigenlijk mag er maar op drie locaties gefilmd worden. Daarbij is het ook verboden om mensen te filmen in hun eigen huis.
Dat maakt het onmogelijk om de leefomstandigheden van arbeidsmigranten in beeld te brengen. Ook het filmen van overheidsgebouwen, ziekenhuizen, religieuze gebouwen en universiteiten is verboden. Wie de regels volgt moet zich dus wel focussen op voetbal. Verschillende journalisten zijn al in de problemen gekomen, omdat ze toch verslag deden over de arbeidsmigranten.
Pornografie en seks
Online en offline publicaties over seks liggen aan banden. Dit is immers in strijd met de goede zeden. Dit gaat echter veel verder dan een verbod op pornografie. Alles wat ook maar iets met seks te maken heeft, wordt geblokkeerd. Zo zijn datingapps niet beschikbaar in Qatar. Daten druist immers in tegen ‘de goede zeden’.
Deze beperking wil echter ook zeggen dat er geen informatie gedeeld mag worden over seksuele gezondheid. Dit heeft met name gevolgen voor de positie van vrouwen. Niet alleen hebben ze een huwelijkscontract én toestemming van hun mannelijke voogd nodig om toegang te krijgen tot anticonceptie of gynaecologische zorg, ook is hier geen informatie over beschikbaar.
Seksuele geaardheid en LHBTIQ+-rechten
Homoseksualiteit is in Qatar strafbaar. Zowel online als offline media mogen geen aandacht besteden aan seksuele geaardheid en genderidentiteit. Volgens Human Rights Watch worden LHBTIQ+’ers gesurveilleerd en gearresteerd vanwege online activiteiten zoals ‘onwettige zoekopdrachten’ op hun smartphone.
Dar Al Sharq, publicatiepartner van The New York Times, heeft herhaaldelijk LHBTIQ+-artikelen verwijderd en vervangen door witte pagina’s. De internationale editie van The New York Times verschijnt al sinds 2007. Volgens de NYT wordt de beslissing om te censureren genomen op lokaal niveau door een onafhankelijke drukker.
Dar Al Sharq geeft aan hiermee de publicatie van illegale of immorele content te willen vermijden. De Qatarese overheid is hier niet direct bij betrokken, maar geeft wel aan van alle media te verwachten dat zij zich aanpassen aan de lokale standaarden en de verwachtingen van de lezers.
Nepnieuws
In Qatar staat tot vijf jaar gevangenisstraf op het verspreiden van nepnieuws. Specifiek gaat het om ‘geruchten of statements of vals of kwaadaardig nieuws of sensationele propaganda’. Wat hieronder valt is natuurlijk onderwerp van discussie.
Verschillende journalisten hebben aan den lijve ondervonden dat verslag doen van de leef- en werkomstandigheden van arbeidsmigranten ook als verdacht gezien kan worden. In 2021 werden twee Noorse journalisten opgepakt die in de opmars van het FIFA Wereldkampioenschap 2022 onderzoek deden naar leefomstandigheden van de arbeidsmigranten in Qatar. Ze werden meer dan dertig uur lang vastgehouden en hun beeldmateriaal werd vernietigd.
Eerder werd ook de Keniaanse blogger Malcolm Bidali gearresteerd. Hij schrijft onder het pseudoniem Noah over de leefomstandigheden van de arbeidsmigranten voor Migrant Rights. Een Duitse sportjournalist overkwam hetzelfde.
Hoe censureert Qatar het internet?
96,4% van de Qatari heeft toegang tot het internet. Hierbij moet wel opgemerkt worden dat 90% van de bevolking van Qatar bestaat uit arbeidsmigranten die geen staatsburgers zijn. Het is dus de andere 10% van de bevolking van wie een groot gedeelte toegang heeft tot het internet. Die toegang wordt echter op verschillende manieren beperkt.
Wetgeving
Qatar censureert op de eerste plaats via wetgeving. De pers- en publicatiewet van 1979 verbiedt de publicatie van “welk drukwerk dan ook dat in strijd wordt geacht met de ethiek, dat de goede zeden schendt, of dat de waardigheid van het volk of zijn persoonlijke vrijheden aantast.”
Boven op de pers- en publicatiewet is er sinds 2014 ook een cybercrimewet van kracht in Qatar. Deze wet maakt het mogelijk om het publiceren van nepnieuws of het publiceren van zaken die de nationale belangen schaden, de publieke opinie ophitsen of de openbare orde verstoren te bestraffen met maximaal vijf jaar gevangenisstraf of een boete van 100.000 Qatarese Riyal (omgerekend €26.733).
Deze wetgeving staat aan de basis van de andere manieren waarop Qatar censureert. Blokkades van het internet en zelfcensuur worden namelijk gebaseerd op deze wetgeving.
Blokkades van (nieuws)websites
Censuur is in Qatar niet zo agressief als in omringende landen, maar toch zijn er blokkades. De internetprovider Ooredoo is de enige internetprovider in Qatar. Via een proxyserver kan Ooredoo websites, e-mails en chatrooms monitoren en blokkeren.
Het blokkeren van websites gebeurt volgens de eerdergenoemde wetgeving die content verbiedt die tegen de goede zeden ingaat, het publiek ophitst, de nationale belangen schaadt of de openbare orde verstoort. Volgens het Qatarese ministerie van ICT geeft de overheid Ooredoo geen advies hiervoor en handelt de provider simpelweg volgens de wet.
Vooral websites die zich bezighouden met de actualiteit zijn kwetsbaar voor dit soort blokkades. De blokkades werden bijvoorbeeld ingezet tegen de onafhankelijke nieuwssite Doha News. Na kritische berichten werd Doha News in 2016 geblokkeerd. Sinds mei 2020 is Doha weer online, maar nu wel met een volledig nieuw management.
Blokkades van Vo-IP-diensten
Internationale nieuwssites en sociale media als Facebook en Twitter zijn beschikbaar in Qatar, maar communicatie-apps (Vo-IP-diensten) als Skype, FaceTime en WhatsApp worden wel geblokkeerd. Deze diensten kunnen als een bedreiging gezien worden vanwege de end-to-end-encryptie. Dit maakt het immers onmogelijk voor de overheid om mee te kijken en controle uit te oefenen over de inhoud.
Zelfcensuur
Naast blokkades is er ook veel zelfcensuur, zoals blijkt uit het voorbeeld van Dar Al Sharq. Om juridische consequenties te voorkomen, publiceren media niet over illegale onderwerpen. Dat is wat deze media zelf naar buiten brengen en de Qatarese overheid ontkent hierin een sturende rol te spelen. Bedenk wel dat de Qatarese overheid bij veel mediabedrijven – al dan niet letterlijk – ook een duit in het zakje doet. Zo wordt het nieuwskanaal Al Jazeera gefinancierd door de staat.
Hoe omzeil je censuur in Qatar?
Mensenrechtenactivisten, journalisten en ook burgers zoeken naar manieren om hun online activiteiten in Qatar beter te beschermen. Ben je in Qatar en wil je de censuur omzeilen? Dan kun je gebruikmaken van verschillende opties. Gebruik in ieder geval geen proxyserver. Die leidt je verkeer wel via een externe server om, maar je gegevens worden niet versleuteld. Daarnaast is ook makkelijk te detecteren dat je verbindt met proxyserver. Een VPN-verbinding of het Tor-netwerk zijn betere alternatieven.
Censuur omzeilen met een VPN-verbinding
Een VPN (Virtual Private Network) verbergt niet alleen je echte IP-adres; het leidt ook je internetverkeer via een versleutelde verbinding. Op die manier blijven de data die je online verstuurt en je identiteit beschermd tegen instanties die mee willen kijken. Ook kun je met een VPN verbinding maken met een server buiten Qatar waardoor je toegang hebt tot content die in Qatar geblokkeerd wordt.
Als je in Qatar bent, kun je hoogstwaarschijnlijk geen abonnement bij een VPN-provider afsluiten. Ook websites van verschillende privacytools worden namelijk geblokkeerd, alhoewel het gebruik van een VPN er niet illegaal is. Zorg dat je dus je een VPN-abonnement afsluit voordat je naar Qatar gaat.
Censuur omzeilen met het Tor-netwerk
Het Tor-netwerk (The Onion Router) is een online netwerk dat functioneert als internetbrowser. Het geeft je veilige en anonieme communicatie, omdat je via verschillende servers en encryptielagen het internet opgaat. Internetproviders hebben dan niet door welke pagina’s je bezoekt. Op Tor zitten wel veel cybercriminelen en hackers. Idealiter combineer je het gebruik van Tor dan ook met een VPN.
Een nadeel van het Tor-netwerk is dat het alleen werkt voor internetpagina’s en niet voor apps. Het kan je dus niet helpen met het ontsleutelen van WhatsApp. Voordeel van het Tor-netwerk is dat het je toegang geeft tot fora voor het anoniem delen van informatie. Deze fora zijn onder andere populair bij klokkenluiders en journalisten.
Gebruik een veilig e-mailadres
Als je zoekt naar veilige en anonieme online communicatie, vergeet dan ook je e-mail niet. E-mails zijn niet altijd beveiligd met end-to-end-encryptie, wat betekent dat je internetprovider of overheidsinstanties mogelijk mee kunnen kijken. Gelukkig zijn er ook beveiligde e-maildiensten die wel versleutelde communicatie bieden.
Beste VPN voor Qatar
Zoek je een VPN-provider om censuur in Qatar of een ander land mee te omzeilen? Houd dan rekening met de volgende zaken:
- Kies een betrouwbare VPN-provider met goede beveiligingsfuncties, zoals een kill switch en een strikt ‘no log’-beleid. Daarmee voorkom je dat gevoelige data alsnog op straat komen te liggen.
- Kijk ook naar extra functies van een VPN-provider, zoals het aanbieden van obfuscated servers. Deze servers verhullen VPN-verkeer als normaal HTTPS-verkeer en voorkomen daarmee dat zichtbaar is dat je een VPN-verbinding gebruikt.
- Kies voor het OpenVPN-protocol met UDP. Op deze manier is je data het beste versleuteld. Niet alleen is OpenVPN nog nooit gekraakt, ook zorgt UDP ervoor dat er voortdurend gecontroleerd wordt of alle informatie aankomt voordat het volgende datapakket verstuurd wordt. Een lek wordt daardoor meteen opgemerkt.
- Kies voor servers dicht bij Qatar voor hogere snelheid, maar houd ook rekening met de censuur van landen in de regio, zoals Iran, de Verenigde Arabische Emiraten, Saoedi-Arabië en Egypte.
- Maak geen gebruik van een gratis VPN. Hoewel een gratis VPN soms handig kan zijn, is het niet altijd volledig anoniem. Als je het risico loopt gearresteerd te worden voor je online activiteiten, kun je beter voor een hogere graad van bescherming kiezen.
Wil je weten welke VPN’s je in Qatar kunt gebruiken? Lees dan ons artikel over de vijf beste VPN’s in Qatar. Wil je liever meteen aan de slag? Dan raden we NordVPN aan.
NordVPN: de beste keuze voor het omzeilen van censuur
Als we kijken naar de bovenstaande criteria, dan is NordVPN de beste keuze om veilig gebruik te kunnen maken van het internet in Qatar. NordVPN heeft meer dan 5.000 servers in 60 landen, waaronder servers in Israël en Turkije. Ook zijn er extra versluierde servers (obfuscated servers) beschikbaar in de Verenigde Arabische Emiraten en in Turkije.
NordVPN is een betrouwbare VPN-provider met een strikt no-logbeleid. Daarnaast biedt NordVPN 256-bit AES-encryptie, DNS-lekbescherming en een kill switch. Mocht je verbinding met de VPN dan tijdelijk weg vallen, dan valt meteen de hele verbinding weg. Zo kun je niet ongemerkt onbeschermd surfen.
Wil je gebruikmaken van het Tor-netwerk? Ook dan is NordVPN een uitstekende keuze. Met de functie Onion-over-VPN kun je verbinden met Tor-netwerk zonder de speciale browser te downloaden. Daardoor combineer je de privacy van de Tor-browser met de beveiliging van een VPN-verbinding.
In onze uitgebreide NordVPN-review lees je meer over NordVPN. Met de 30-dagen-geld-teruggarantie van NordVPN kun je deze provider zelfs gratis uitproberen.
Conclusie: wat staat buitenspel in Qatar?
In Qatar is er nagenoeg geen persvrijheid en internetvrijheid. In theorie moet door de pers- en publicatiewet van 1979 in combinatie met de cybercrimewet van 2014 alles dat online of offline gepubliceerd wordt op één lijn liggen met de ideeën van de Qatarese overheid en dus met de ideeën van de emir.
In aanloop naar de World Cup 2022 bleek al dat Qatar geen behoefte heeft aan kritische westerse journalisten. Verschillende journalisten die verslag wilden doen van de omstandigheden waarin de vele arbeidsmigranten in Qatar leven en werken werden gearresteerd. Hoewel zij inmiddels weer op vrije voeten zijn, is het signaal dat Qatar hiermee afgeeft duidelijk.
Als we kijken naar censuur in Qatar dan blijken niet alleen de arbeidsmigranten buitenspel te staan. Ook vrouwen en LHBTIQ+’ers zijn niet vrij in Qatar. Met een beroep op de goede zeden mag er niks gepubliceerd worden over seks. Hiermee wordt niet alleen porno verboden, maar ook alle uitingen over seksuele gezondheid en seksuele geaardheid.
Ga je naar Qatar? Denk dan goed na over wat je er online doet en bescherm jezelf door een VPN-verbinding of de Tor-browser te gebruiken. Hiermee versleutel je jouw gegevens en voorkom je dat de Qatarese internetprovider mee kan kijken met wat je doet.
Als je meer wilt lezen over censuur en beperkingen van de vrijheid van meningsuiting in verschillende landen, bekijk dan de volgende artikelen:
- Internetcensuur in Rusland
- Internetcensuur in China
- Censuur in Noord-Korea
- Religieuze en politieke censuur in Iran
- Censuur in de VAE
- Censuur door het Huis van Saoed
Heb je nog vragen over de censuur in Qatar? Lees hieronder onze veelgestelde vragen én hun antwoorden.
96,4% van de Qatari heeft toegang tot het internet. Dit wordt geregeld door de enige internetprovider, Ooredoo. In principe kun je Qatar dus gewoon gebruikmaken van het internet. Het is echter wel zo dat Ooredoo bepaalde content blokkeert, zoals kritische nieuwssites en alles dat te maken heeft met LHBTIQ+’ers. Door gebruik te maken van een VPN-verbinding kun je de Qatarese censuur omzeilen.
Nee, WhatsApp wordt net als andere Voice over Internet Protocol (Vo-IP)-diensten geblokkeerd in Qatar. Ook Skype en FaceTime werken niet in Qatar. Door gebruik te maken van de mobiele app van een VPN-provider kun je deze censuur omzeilen. In ons artikel lees je meer over censuur in Qatar.
Nee, Qatar heeft vrijwel geen persvrijheid of internetvrijheid. Door de pers- en publicatiewet van 1979 en de cybercrimewet van 2014 moet alles dat online of offline gepubliceerd wordt in feite op één lijn liggen met de ideeën van de overheid. Er mag geen kritiek geleverd worden op het regime en er mag niets gepubliceerd worden over seksuele gezondheid, seksuele geaardheid of genderidentiteit.
In Qatar kun je niet elke website bezoeken. Kritiek op het beleid – bijvoorbeeld als het gaat om arbeidsmigranten en informatie over seksuele gezondheid, seksuele geaardheid en genderidentiteit wordt geblokkeerd. Ook diensten als WhatsApp zijn niet beschikbaar. Lees hier meer over de censuur in Qatar.
Er zijn twee manieren om censuur in Qatar te omzeilen: gebruikmaken van een VPN-verbinding of gebruikmaken van het Tor-netwerk. Bij voorkeur combineer je beide methoden. Dat kan makkelijk met de Onion-over-VPN-functie van NordVPN.
