Internetcensuur in Wit-Rusland (Belarus): hoe president Loekasjenko met harde hand regeert

Vlag van Belarus met op de achtergrond het internet dat vastgeketend zit in een doos
Klik hier voor een samenvatting
Internetcensuur in Wit-Rusland: een korte uitleg

President Loekasjenko regeert Wit-Rusland met harde hand. Ook het internetgebruik is onderworpen aan restricties voor de bevolking.
Door middel van internetcensuur wil de regering:

  • De politieke oppositie aanpakken;
  • Informatie over protesten rond de presidentsverkiezingen beperken;
  • Informatie rondom de coronapandemie manipuleren;
  • Religieuze activiteiten beperken;
  • Academische leerstof beïnvloeden.

De overheid heeft verschillende tactieken voor het censureren, namelijk:

  • Het internet beheersen;
  • Data opslaan;
  • Websites blokkeren;
  • De bevolking afluisteren.

Lees het volledige artikel om meer te leren over internetcensuur in Wit-Rusland en hoe de bevolking deze censuur omzeilt.

Wit-Rusland, ofwel Belarus, is geen vrij land te noemen. Freedom House, een Amerikaanse NGO die onderzoek doet naar democratie, politieke vrijheid en mensenrechten, gaf het land in 2021 een score van 11 uit 100. Wit-Rusland scoorde slechts 2 uit 40 punten op het gebied van politieke rechten en 9 uit 60 punten op het gebied van burgerrechten. Ter vergelijking: Nederland haalde 40 van de 40 punten op het gebied van politieke rechten en 58 van de 60 punten op het gebied van burgerrechten. Wit-Rusland krijgt dan ook de status “niet vrij” toegeschreven.

In het land worden verkiezingen vermoedelijk vervalst en burgerrechten ernstig beperkt. Het regime treedt hard op tegen protesten die zich tegen de regering richten. Ook wordt er veel moeite gedaan om politieke tegenstanders het zwijgen op te leggen. Om de bevolking in toom te houden worden media gecensureerd en wordt de toegang tot informatie beperkt. In dit artikel lees je onder andere waarom president Aleksandr Loekasjenko de persvrijheid beperkt en hoe politieke activisten dit proberen te omzeilen. Wil je weten hoe je de censuur omzeilt? Lees dan ons artikel over de beste VPN voor Belarus.

Enorme toename van censuur

Laptop met een oog met een kruis daar doorheen om censuur te symboliserenOp de persvrijheidindex van Verslaggevers zonder Grenzen staat Wit-Rusland op plaats 158 van de 180. Het is volgens de internationale organisatie “het gevaarlijkste land in Europa voor media personeel“. Kritische journalisten en bloggers worden massaal gearresteerd, het internet wordt afgesloten en vooraanstaande nieuwswebsites worden geblokkeerd. De omstreden presidentsverkiezingen in augustus 2020 en de coronapandemie hebben de situatie in het land alleen maar erger gemaakt.

De Belarussische overheid stond uitingen van afwijkende meningen in beperkte mate toe. Dit was onderdeel van het verbeteren van de relaties met de Europese Unie en de Verenigde Staten. Nadat protesten uitbraken als reactie op de frauduleuze presidentsverkiezing, trad de regering echter hard op tegen de demonstranten. Hierbij schond ze mensenrechten en beperkte ze de persvrijheid.

De censuur in het land groeide bovendien sterk na de verkiezingen. Tut.by, het populairste nieuws-webportaal in Belarus was slachtoffer van censuur. De overheid trok de media credentials van de website voor drie maanden in nadat de site berichtte over de protesten van 2020. De website werd door ruim 62% van de Wit-Russische internetgebruikers gelezen. In augustus 2021 bestempelde de rechtbank van Minsk de site en al haar inhoud als extremistisch.

Waarom censureert Wit-Rusland?

Het monitoren van het internet en telecommunicatienetwerken zijn officieel verboden in Belarus. Echter, onder het mom van het beschermen van de nationale veiligheid houdt de overheid toch toezicht op internetactiviteiten. In 2001 breidde president Loekasjenko het begrip “nationale veiligheid” uit zodat het internet ook als mogelijke bedreiging voor de informatieveiligheid van het land kon worden beschouwd.

De president heeft tevens verklaard dat hij van plan is het internet streng te controleren. Dit doet hij weer onder het voorwendsel van nationale veiligheid. Ook heeft hij een sterk en uitgebreid beleid ingesteld met betrekking tot de veiligheid van informatie. De controle over het internet is gecentraliseerd en de staat is sterk betrokken bij de telecommunicatie- en mediamarkt. Beltelecom, dat in handen is van de overheid, beheert de toegang tot het internet.

Veel gebruikers die online media plaatsen, oefenen een zekere mate van zelfcensuur uit. Zij vrezen voor vervolging door de regelgevende instanties.

Wetgeving

Vlag van Belarus met wetboeken en een weegschaalDoor verschillende wetten hebben het ministerie van Binnenlandse Zaken en de KGB het recht om informatie van elk communicatiekanaal te controleren. Dit zouden zij doen om criminele activiteiten te bestrijden en de nationale veiligheid te waarborgen. Op deze manier kan de KGB alle gegevens krijgen van staatsentiteiten en particuliere en openbare organisaties. Ook heeft ze onbeperkte toegang tot de informatiesystemen en databanken van communicatie-aanbieders.

De Wet op Operationele Opsporingsactiviteiten (OSA) staat de autoriteiten toe om op basis van een groot aantal redenen toezicht te houden en controle uit te oefenen. Veel van deze redenen zijn erg breed, of vaag geformuleerd. Volgens een rapport van Amnesty International kan de Wit-Russische regering bijvoorbeeld controle uitoefenen wanneer er sprake is van:

  • Informatie over gebeurtenissen of handelingen die een bedreiging vormen voor de nationale veiligheid van de Republiek Belarus.
  • Informatie over tekenen van het voorbereiden en plegen van een misdrijf of personen die een misdrijf voorbereiden, plegen of hebben gepleegd, of op de hoogte zijn van bovenstaande.
  • Een instructie, aanwijzing of beslissing van een onderzoeksautoriteit in verband met een strafzaak, klacht of aangifte.

De meeste van deze redenen zijn elders in de wet niet verduidelijkt of afgebakend.

In tegenstelling tot de vaag geformuleerde redenen om de censuur uit te voeren, is het begrip “nationale veiligheid” zeer uitgebreid uitgelegd. Het begrip is zelfs gedefinieerd in een specifiek presidentieel decreet, dat erg omvangrijk is. In een paragraaf worden bijvoorbeeld 30 verschillende soorten bedreigingen voor de nationale veiligheid opgesomd. De lijst bevat ook onderwerpen als “stijging van de werkloosheid”, “ontoereikende en slechte kwaliteit van buitenlandse investeringen”, “afname van welzijn en kwaliteit van leven”, en “pogingen om nationale spirituele en morele tradities te vernietigen.”

Doordat de definities in het decreet zo ruim zijn, geven ze vrijwel geen antwoord op de vraag wanneer censuur wettelijk gerechtvaardigd is.

Wat censureert Wit-Rusland?

De Wit-Russische censuur lijkt er vooral op gericht te zijn om de politieke oppositie het zwijgen op te leggen. Veel burgers vrezen dat zij worden afgeluisterd en doen aan zelfcensuur. Bovendien is het voor journalisten en bloggers vrijwel onmogelijk om te berichten over (anti-regering) protesten. Gebeurtenissen rondom de presidentsverkiezingen van 2020 laten de repressieve aard van het regime duidelijk zien. De censuur in Belarus richt zich voornamelijk op:

  • Het aanpakken van de politieke oppositie.
  • Het tegenhouden van informatie over protesten rond de presidentsverkiezingen.
  • Het manipuleren van informatie rondom de coronapandemie.
  • Het beperken van religieuze activiteiten.
  • Het beïnvloeden van academische leerstof.

Politieke oppositie

Wit-Rusland maakt het voor politieke tegenstanders onmogelijk om enige invloed uit te oefenen. Betrokkenheid bij politiek activisme kan leiden tot boetes, ontslag, schorsing uit onderwijsinstellingen, lastercampagnes in de media en inbeslagname van eigendommen. Politieke partijen ervaren enorme problemen wanneer ze officiële registratie aanvragen.

Opeenvolgende gebeurtenissen in 2021, zoals de gevangenneming van Roman Protasevitsj, bewijzen nog maar eens dat Belarus haar politieke tegenstanders stevig aanpakt. Het land laat zich niet door grenzen beperken en jaagt ook op oppositieleden in het buitenland.

Roman Protasevitsj

Journalist Roman Protasevitsj, voormalig hoofdredacteur van onder andere het telegramkanaal Nexta, vloog in mei 2021 van Griekenland naar Litouwen toen het vliegtuig werd omgeleid naar Minsk. Het leek erop dat het passagiersvliegtuig tussentijds moest landen vanwege een noodsituatie, namelijk een valse bommelding. Later bleek echter dat de Wit-Russische autoriteiten het vliegtuig tot landen dwongen om Protasevitsj te kunnen arresteren. Naar verluidt gaf president Loekasjenko zelf opdracht voor de landing.

Op een persconferentie bekende Protasevitsj vervolgens schuld aan het organiseren van massale demonstraties. Ook verklaarde hij respect te hebben voor Loekasjenko. Protasevitsj werd daarna in Minsk onder huisarrest geplaatst. In augustus 2021 opende hij een eigen mediakanaal met een regeringsgezind geluid. Andere oppositieleden en de internationale gemeenschap geloven dat Protasevitsj wordt gemarteld en bedreigd. Het Telegram-kanaal Nexta speelde een belangrijke rol in de berichtgeving over de protesten tijdens de presidentsverkiezingen van 2020. Protasevitsj vluchtte in 2019 al naar Polen en woonde daarna in Litouwen.

Kristina Timanovskaja

Hardloopster Timanovskaja plaatste tijdens de Olympische Spelen in augustus 2021 een bericht op Instagram, waarin ze klaagde over haar coaches. Ze zou namelijk gedwongen zijn mee te doen aan een onderdeel waar ze geen wedstrijdervaring voor had. Na haar klacht op Instagram nam het Wit-Russisch Olympisch Comité haar mee naar het vliegveld. De beslissing om haar weg te sturen kwam van de Wit-Russische autoriteiten en er werd de atlete verteld dat ze bij thuiskomst straf zou krijgen.

Op het vliegveld klampte Timanovskaja zich vast aan de Japanse politie. Een dag later meldde ze zich bij de Poolse ambassade, die haar een humanitair visum toekende.

Vitali Sjisjov

Vitali Sjisjov was het hoofd van een organisatie die gevluchte Wit-Russen helpt. Sjisjov zelf vluchtte in 2020 naar Oekraïne uit angst voor vervolging in Belarus. Na een rondje hardlopen in augustus 2021 werd het lichaam van de activist opgehangen in een park gevonden. Een Belarussische mensenrechtenorganisatie beweert dat Vitali Sjisjov al langer werd gevolgd, ook tijdens het hardlopen. Volgens de organisatie van Sjisjov zat president Loekasjenko achter de moord.

Met het aanpakken van tegenstanders in het buitenland zou “de laatste dictator van Europa” angst willen zaaien. Op deze manier laat Loekasjenko aan critici in het buitenland weten dat zij ook buiten de Wit-Russische grenzen niet veilig zijn.

De presidentsverkiezingen van 2020

Persoon doet stembiljet in doosRondom de presidentsverkiezingen van augustus 2020 gingen veel Wit-Russen de straat op om te demonstreren tegen president Loekasjenko en de frauduleuze verkiezingen. De autoriteiten beantwoordden dit met geweld en arresteerden duizenden demonstranten, vaak hardhandig. Sommigen werden tijdens hun hechtenis gemarteld.

Troepen van de regering zouden met opzet rubberen kogels hebben geschoten op onafhankelijke journalisten. Politieagenten pakten geheugenkaarten van journalisten af, dwongen hen foto’s te verwijderen en vernietigden in enkele gevallen hun camera’s. Verslaggevers zonder Grenzen meldt dat bijna 500 journalisten zijn gearresteerd in het jaar na de verkiezingen.

Uit naam van het beschermen van de nationale veiligheid pakken de autoriteiten Wit-Russische oppositieleden moeiteloos op. President Loekasjenko heeft de rechtbanken van het land in zijn macht en mag de rechters van het Hooggerechtshof benoemen. Politieke tegenstanders hoeven geen eerlijke rechtsgang te verwachten.

Censuur rondom de verkiezingen en protesten

Persoon houdt bord met kruis omhoogDe verkiezingen vonden plaats op 9 augustus 2020. Van 9 tot 12 augustus was de internettoegang in Belarus in totaal 61 uur lang streng beperkt. Alleen 2G-netwerken waren nog toegankelijk, wat betekent dat het alleen mogelijk was om te sms’en en te bellen. Loekasjenko en de internetprovider van de staat gaven de schuld aan buitenlandse cyberaanvallen. Onafhankelijke deskundigen schrijven de verstoringen echter toe aan overheidsinmenging.

Bij verschillende protesten na de verkiezingen legde de staat het internet plat. De autoriteiten blokkeerden ook websites die verslag deden van de presidentsverkiezingen, de daaropvolgende protesten in het hele land en het politiegeweld. Bovendien lijkt de regering diensten te blokkeren die de censuur omzeilen, zoals VPN’s (Virtual Private Networks). Miljoenen Wit-Russen gebruiken deze diensten om toegang te krijgen tot geblokkeerde websites.

Ook kranten hadden tijdens de protesten moeilijkheden met het printen van edities. Zowel kranten met een drukkerij die door de staat wordt gecontroleerd als onafhankelijke kranten konden in Belarus geen nieuwe edities drukken.

Volgens de Wit-Russische Vereniging van Journalisten was de oorzaak een poging om informatie over de protesten en schendingen van mensenrechten te blokkeren.

Sinds de omstreden presidentsverkiezingen jaagt de politie onafhankelijke mediakanalen op om te voorkomen dat zij verslag doen van grote straatprotesten. Het aantal invallen en vervolgingen is veel gestegen en ook de gevangenisstraffen nemen steeds meer toe.

Coronacrisis

VirusdeeltjeSinds het begin van de pandemie hebben journalisten in Belarus te maken met een groter gebrek aan transparantie bij instellingen. Het ministerie van Volksgezondheid brengt zelden cijfers over Covid-19 gevallen naar buiten. Bovendien is ze terughoudend in het beantwoorden van vragen van journalisten. Hierdoor ontstaat in het land een informatiekloof over de pandemie, die de verspreiding van geruchten in de hand werkt.

De staat ontzegt journalisten steeds vaker de toegang tot officiële instanties en overheidsorganen. Deze ontwikkeling nam tijdens de coronapandemie toe. Zo probeerde de regering de verspreiding van informatie over Covid-19 te beperken. Ook manipuleert de staat de gegeven informatie. In mei 2020 dwongen de autoriteiten een website om een interview met een verpleegster te verwijderen. Zij beschreef hierin de werkomstandigheden tijdens de coronapandemie. Een maand eerder dwong de staat een website van de regionale overheid in Brest om informatie over het aantal coronagevallen te verwijderen. Deze informatie was in strijd met de cijfers van het ministerie van Volksgezondheid.

Ook president Loekasjenko zelf draagt bij aan de desinformatie. Hij ontkent het gevaar van het coronavirus en raadde de bevolking in een toespraak aan wodka te drinken of een sauna te nemen om het virus te bestrijden.

Het Wit-Russische regime treedt tijdens de crisis harder op tegen journalisten en bloggers die voor onafhankelijke media organisaties werken. Redacteur Sergej Satsoek riskeert bijvoorbeeld een gevangenisstraf van 10 jaar, omdat hij op zijn website de officiële cijfers van het land over Covid-19 infecties in twijfel trok.

Religie

Biddende handenHoewel gelijkheid van godsdienst in de grondwet is vastgelegd, leggen regeringsdecreten en registratieverplichtingen religieuze activiteiten aan banden. Wetswijzigingen in 2002 sloten buitenlanders uit van vooraanstaande religieuze groeperingen. Ook zorgt de wet voor verplichte censuur van alle religieuze lectuur.

Loekasjenko probeerde na de verkiezingen van 2020 de invloed van de katholieke kerk te verzwakken. Deze had namelijk het staatsgeweld tegen vreedzame betogers veroordeeld. Ook weigerde de regering een Wit-Russische aartsbisschop de toegang tot het land. Hij mocht pas terugkeren na onderhandelingen met het Vaticaan en intensieve internationale druk.

Academische vrijheid

Academische muts vliegt uit vogelkooiDe academische vrijheid staat onder zware ideologische druk van het regime. Als academici een liberaal curriculum volgen of niet meer loyaal zijn aan de president, riskeren ze intimidatie of ontslag. Ook studenten en professoren die meedoen met protesten van de oppositie dreigen ontslagen te worden of hun diploma’s kwijt te raken.

Veel studenten aan universiteiten waren betrokken bij de pro-democratische protesten in augustus 2020. Hier gingen de autoriteiten hard tegenin. Veiligheidstroepen in burger vielen vreedzame studentenprotesten binnen en buiten de campus aan. Loekasjenko verving minstens acht decanen aan verschillende universiteiten.

Hoe censureert Wit-Rusland?

De Belarussische overheid gebruikt allerlei methoden om de internetcensuur toe te passen. Bepaalde wetten worden toegepast die het vrije gebruik van het internet verder beperken. Daarnaast gebruikt het regime in Wit-Rusland diverse middelen om de oppositie tegen te werken en de bevolking te controleren. De internetcensuur in Wit-Rusland richt zich op:

  • Het beheersen van het internet;
  • Het opslaan van data;
  • Het blokkeren van websites;
  • Het afluisteren van de bevolking.

Controle over het internetdomein

Joystick met WWW eropDe overheid is eigenaar van de enige internetprovider van het land en controleert het internet met wettelijke en technische middelen. De Wet op Noodtoestanden noemt het internet niet specifiek, maar een artikel ervan staat de beperking van de persvrijheid en andere massamedia via presidentieel decreet toe. President Loekasjenko voerde in 2018 wijzigingen in de wet door. Sindsdien omvat de officiële definitie van massamedia ook websites en blogs, waardoor deze ook onder toezicht van het ministerie van Informatie staan. Dit maakt het voor journalisten extra moeilijk hun werk uit te voeren. Als online kanalen zich niet als massamedia laten registreren, krijgen hun verslaggevers geen journalistieke rechten en status. Voor freelancers is het hierdoor bijna onmogelijk om accreditatie te krijgen.

De mediawet van 2008 verzekert een staatsmonopolie op informatie over politieke, sociale en economische aangelegenheden. Zo is laster zowel een burgerlijke als een strafrechtelijke overtreding. Ook staat er maximaal vijf jaar gevangenisstraf op het beledigen van de president en maximaal twee jaar cel voor kritiek op Wit-Rusland in het buitenland. Het strafwetboek bevat tevens bepalingen ter bescherming van de “eer en waardigheid” van hooggeplaatste ambtenaren. Bovendien riskeren journalisten boetes, hechtenis en strafrechtelijke vervolging door hun werk. De meeste onafhankelijke journalisten werken in de veronderstelling dat ze onder toezicht staan van de KGB. Deze wetten helpen het regime dus om censuur in het land af te dwingen.

Ook de ICT-sector staat onder toezicht van het regime. Twee overheidsinstanties (het Nationaal Centrum voor Verkeersuitwisseling (NTEC) en Beltelecom) mogen zich bezighouden met verbindingen met internetproviders buiten Belarus. Het NTEC biedt peering-diensten (gegevensuitwisseling tussen internetproviders) aan via het Belarussische internetknooppunt BY-IX. Beltelecom, het grootste telecommunicatiebedrijf, bezit en bedient het ruggengraatnetwerk van Wit-Rusland, waar alle andere internetproviders afhankelijk van zijn. Via deze twee organisaties kan de regering verbindingen naar wens stilleggen of verbreken.

Systemen die de Wit-Russische overheid gebruikt

De autoriteiten kunnen rechtstreeks, non-stop en op afstand bij de communicatiegegevens van vaste telefoonnetwerken, aanbieders van mobiele diensten en internetproviders. Dit komt doordat ze sinds 2010 versies van het Systeem van Operationele Onderzoeksmaatregelen gebruiken, ontwikkeld door Rusland. De overheid in Wit-Rusland maakt ook gebruik van Semantic Archive, een in Rusland ontwikkeld softwarepakket dat toezicht houdt op gegevens zoals blogs, nieuwsberichten en social media. Tevens hebben Amerikaanse en Israëlische bedrijven het Wit-Russische regime instrumenten geleverd om in te breken in vergrendelde mobiele apparaten.

De geheimhouding rond de surveillancepraktijken maakt het vrijwel onmogelijk om illegale surveillance te ontdekken, laat staan deze aan te vechten. Hoewel internationale normen en wetten stellen dat toezicht een legaal middel voor rechtshandhaving is, voldoen de surveillancepraktijken in Wit-Rusland bij lange na niet aan de eisen van het internationale recht.

Bij de censuur rondom de presidentsverkiezingen maakte de overheid gebruik van technologieën van Sandvine Inc. Dit bedrijf maakt “deep packet inspection”-software, waarmee netwerkverkeer gecontroleerd en gefilterd kan worden. NTEC schafte de software aan. Een Russische technologieleverancier leverde de software als onderdeel van een miljoenencontract met NTEC.

Het opslaan van data

Een aantal wetten maakt het voor de overheid mogelijk om informatie van burgers in te zien.

Folder met bestanden met op de achtergrond CPUsTen eerste zijn verschillende instanties verplicht klantgegevens langdurig te bewaren. Alle internetproviders moeten sinds 2016 informatie over de browsegeschiedenis van hun klanten een jaar lang opslaan. Bedrijven zijn verplicht identificatiegegevens van apparaten en internetactiviteiten van hun klanten minstens vijf jaar te bewaren en op verzoek van de overheid te overhandigen. Website-eigenaren zijn verplicht de persoonsgegevens op te slaan van iedereen die een reactie schrijft. Bovendien moeten internetcafés de zoekgeschiedenis van elke gebruiker registreren, een jaar lang bewaren en wettelijke instanties op de hoogte brengen van vermoedelijke overtredingen. Volgens Amnesty International kunnen identificatiegegevens echter soms tot 10 jaar worden bewaard.

Ten tweede moeten instanties maatregelen nemen met betrekking tot toezicht. Zo zijn alle telecombedrijven verplicht om surveillanceapparatuur te installeren, waardoor de overheid communicatieverkeer live kan volgen en metadata en gegevens kan verkrijgen, zoals de browsegeschiedenis van gebruikers, inclusief domeinnamen en bezochte IP-adressen. Internetcafés moeten gebruikers zelfs fotograferen of filmen. Hotels en restaurants zijn verplicht hun gasten te registreren voordat ze draadloze toegang verlenen.

Tot slot moeten alle websites op de nationale .by en .бел een host hebben die fysiek op het grondgebied van Belarus aanwezig is.

Websites blokkeren

De regering blokkeert af en toe websites. Het ministerie van Informatie stelt een zwarte lijst van verboden websites op. Het Ministerie van Communicatie houdt deze bij, en iedere overheidsinstantie levert hieraan een bijdrage. De zwarte lijst is niet beschikbaar voor burgers. De internetbeperkingen worden vaak willekeurig toegepast. Op grond van de mediawet kan het Ministerie websites zonder waarschuwing blokkeren als er illegale berichten op staan. Heeft de website binnen een jaar twee waarschuwingen gekregen, dan kan het Ministerie de toegang blokkeren. Onder illegale informatie valt bijvoorbeeld informatie die “nationale belangen kan schaden” wanneer deze wordt verspreid.

Computer met daarop een geblokkeerde websiteSocial media zijn in Wit-Rusland in principe vrij beschikbaar. Sommige groepen en pagina’s zijn echter het doelwit geweest van blokkering. Sinds september 2019 ligt de verantwoordelijkheid voor de inhoud van berichten niet alleen bij de gebruikers, maar ook bij de eigenaren van de websites waarop het bericht geplaatst is. Volgens deskundigen is deze wijziging bedoeld om censuur te bevorderen. Zo worden de reacties op de websites namelijk strenger in de gaten gehouden.

Om websites te blokkeren maakt de overheid vaak gebruik van basistechnieken zoals het filteren van IP-adressen en het uitschakelen van DNS (Domain Name System) data. De autoriteiten lijken echter niet regelmatig te controleren of verboden websites toegankelijk zijn. Experts zijn van mening dat de regering-Loekasjenko niet over de nodige middelen beschikt voor een “Great Firewall” zoals in China. In plaats daarvan maakt de overheid gebruik van het Russische model, met repressieve wetten en intimidatie om het internet te censureren.

Belarus heeft het gebruik van VPN’s en Tor sinds 2015 geblokkeerd. In de praktijk blijven deze diensten echter soms toegankelijk. Ook is het importeren en exporteren van technieken die informatie kunnen verbergen of versleutelen verboden zonder toestemming van het ministerie van Buitenlandse Zaken of het Staatscentrum voor Informatiebeveiliging van de Veiligheidsraad.

Afluisterpraktijken

Staatsveiligheidsdiensten maken gebruik van meerdere middelen om toezicht te houden op de bevolking van Wit-Rusland. Eén daarvan is afluisteren. Voor burgers beperkt dit het recht op vrije discussie. Zij vermijden vaak het bespreken van gevoelige onderwerpen via de telefoon of via communicatieplatforms op internet, uit angst dat staatsveiligheidsagenten hun gesprekken afluisteren.

Hoe omzeilen Wit-Russen de internetcensuur?

Om de internetcensuur te omzeilen maken veel inwoners van Wit-Rusland gebruik van diensten waarmee ze anoniem berichten kunnen versturen. Toen de overheid het internet platlegde, groeide de populariteit van VPN-diensten in het land. Mensen waren op zoek naar manieren om online te blijven en konden door middel van VPN’s en proxy’s de gebruikte software van de overheid omzeilen. Ook werd Tor (een open netwerk voor anonieme communicatie) veel gebruikt.

Naast VPN-verbindingen maken Wit-Russen ook gebruik van Nexta en NewNode om het internet zonder restricties te benutten.

Nexta

Nexta LogoNexta Live is een kanaal in de versleutelde berichtenapp Telegram. Tijdens de protesten rondom de presidentsverkiezingen gebruikten ruim twee miljoen burgers en demonstranten het kanaal als bron van informatie. In Nexta Live viel onder meer te lezen waar demonstranten zich konden verzamelen en waar de veiligheidsdiensten van de overheid waren. Ook gebruikten burgers Nexta om live verslag te doen van de gebeurtenissen in het land. De opgepakte activist Roman Protasevitsj was tot eind 2020 een van de leiders van Nexta.

Via Telegram kunnen gebruikers onderling anoniem versleutelde berichten naar elkaar versturen. De dienst is vergelijkbaar met WhatsApp. Toen het regime van president Loekasjenko het internet op zwart liet gaan tijdens de verkiezingen van 2020, bleef Telegram online en konden demonstranten Nexta dus gewoon gebruiken. Telegram heeft laten weten dat het in Wit-Rusland de speciaal ontwikkelde ‘anti-censuurtechnologie’ heeft ingeschakeld.

NewNode

New Node LogoOm meer weerstand te bieden tegen de censuur, gebruiken sommige Belarussische nieuwsorganisaties nu NewNode. Dit is een gedecentraliseerde service voor het delen van bestanden, van het in Amerika gevestigde bedrijf Clostra. Het principe is vergelijkbaar met torrents; gebruikers slaan een beetje inhoud op hun apparaat op en delen dit met anderen. Het komt erop neer dat gebruikers met elkaar kunnen verbinden wanneer de ene geen toegang heeft tot een website, maar de andere wel. De apparaten verbinden automatisch met elkaar en vormen een netwerk. Zo wordt de inhoud toch gedeeld en beschikbaar voor een groter publiek. Het systeem werkt echter niet als het gehele internet of mobiele netwerk uit de lucht is.

In appstores staat NewNode geclassificeerd als een VPN. Dat de app wordt gebruikt als anti-censuurmiddel is wel duidelijk: in de maand na de verkiezingen kwamen er 800.000 nieuwe gebruikers in Wit-Rusland bij. Ter vergelijking: moederbedrijf Clostra telde voor de verkiezingen slechts 10 NewNode-gebruikers in Wit-Rusland. Nu is Belarus de grootste gebruiker voor NewNode.

Conclusie

De Amerikaanse NGO Freedom House beschouwt Belarus als “niet vrij”, gebaseerd op internetvrijheid. Het is een autoritaire staat waar verkiezingen vermoedelijk worden vervalst en burgerrechten streng worden beperkt. De reactie van de autoriteiten op de verkiezingsprotesten van 2020 en de coronapandemie verergerden de censuur in het land. De regering vergroot haar controle door beperkingen op te leggen aan journalisten, online-media en demonstraties. Ook worden politieke tegenstanders in het buitenland hard aangepakt als onderdeel van het machtsvertoon en de wraak van “de laatste dictator van Europa”, president Aleksandr Loekasjenko.

Hoewel Loekasjenko iedere vorm van protest en kritiek de kop in probeert te drukken, is de bevolking niet geheel weerloos. Om de internetcensuur te omzeilen maken inwoners van Wit-Rusland onder andere gebruik van VPN-diensten, het Telegramkanaal Nexta en de app NewNode. Na de verkiezingen van augustus 2020 groeide het gebruik van deze middelen sterk.

Wil je meer weten over hoe de censuur in andere landen in elkaar steekt? Neem dan ook eens een kijkje bij onze volgende artikelen:

Veelgestelde vragen: censuur in Belarus

Wil je snel antwoord op je vragen over internetcensuur in Wit-Rusland? Bekijk dan eens onze veelgestelde vragen!

De overheid houdt toezicht op internetactiviteiten onder het mom van het beschermen van de nationale veiligheid. Dit begrip werd door Loekasjenko uitgebreid, zodat ook het internet als mogelijke bedreiging voor de informatieveiligheid van het land kon worden beschouwd.

De censuur in Belarus lijkt vooral gericht te zijn op het tegenwerken van de politieke oppositie. Veel burgers doen aan zelfcensuur uit vrees dat ze worden afgeluisterd. Gebeurtenissen rond de presidentsverkiezingen van 2020 laten de repressieve aard van het regime duidelijk zien. Hier werd volop gecensureerd. Naast de politieke oppositie richt de censuur in Belarus zich op:

  • Het tegenhouden van informatie over protesten rond de presidentsverkiezingen;
  • Het manipuleren van informatie rondom de coronapandemie;
  • Het beperken van religieuze activiteiten;
  • Het beïnvloeden van academische leerstof.

De regering in Belarus heeft verschillende methoden om controle uit te oefenen over het internetgebruik van de bevolking. De censuur wordt onder andere uitgeoefend door:

  • Controle over het internetdomein;
  • Het opslaan van data;
  • Het blokkeren van websites;
  • Het afluisteren van de bevolking.

De Wit-Russen zijn niet geheel weerloos tegen de internetcensuur van de overheid. Burgers in Belarus maken (vooral rond de presidentsverkiezingen) veel gebruik van VPN’s, proxy’s en Tor. Daarnaast is het Telegram-kanaal Nexta voor veel burgers belangrijk om anoniem en versleuteld met elkaar te communiceren. Ook wordt de service NewNode gebruikt om weerstand te bieden tegen de censuur. Het principe is vergelijkbaar met torrents.

Tech redacteur
Emi heeft een achtergrond in internationale betrekkingen en veiligheid en is met name geïnteresseerd in overheidscensuur en internetvrijheid. Vraagstukken over online privacy en vrijheden worden door de digitalisering namelijk steeds vaker een politieke kwestie.
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen