Wat is antivirus en hoe werkt een virusscanner?

Vrouw kijkt met vraagteken naar een computer met een virusmelding
Klik hier voor een samenvatting
In het kort: wat is een virusscanner?

Het internet zit vol met malware. Een virusscanner, of antivirus, zorgt ervoor dat malware geen kans krijgt schade aan te brengen op je apparaat. Antivirus vecht tegen deze virussen door je computer constant te scannen op gevaarlijke programma’s.

Het is erg belangrijk om een goede virusscanner te installeren. Hierbij zijn een aantal zaken belangrijk om op te letten:

  • Werkt het programma goed?
  • Is de software compatibel met jouw apparaat?
  • Hoe gebruiksvriendelijk is de software?
  • Is er een klantenservice aanwezig?
  • Hoe duur is de software?

Vind je dit lastig? Dan hebben we hier al een goede optie die we zeker aanbevelen: Norton 360.

Bezoek de Norton website

Wil je meer weten over antivirus? Lees dan het volledige artikel hieronder.

Het internet is een fantastische plek voor het uitwisselen van informatie, of het nu gaat om politieke discussies, het laatste nieuws of schattige GIF’s van onze favoriete dieren. Helaas liggen er online ook een hoop vervelende dingen op de loer. Denk hierbij aan de vele virussen en andere malware die verstopt zitten in downloads en op websites.

Het is belangrijk jezelf tegen malware te beschermen. Hiervoor is software ontwikkeld: de zogenaamde antivirusprogramma’s of virusscanners. Wil je weten wat een virusscanner precies doet, waarom je er een nodig hebt en waar je op moet letten als je er een koopt? In dit artikel behandelen we al deze onderwerpen en meer.

Wat is antivirus?

Schildje met een bug daarop bovenop een laptopschermEen antivirus is een programma dat je computer, laptop, tablet, telefoon of ander apparaat beschermt tegen malware. Antivirus-software, ook wel een virusscanner genoemd, identificeert virussen op je computer om die vervolgens te stoppen en verwijderen.

In de loop der jaren is malware in al zijn vormen steeds slimmer en diverser geworden. De bedrijven die antivirus-software maken konden daarbij natuurlijk niet achterblijven. Daarom zijn virusscanners vandaag de dag erg gecompliceerde programma’s die op verschillende niveaus en manieren werkzaam zijn.

Hoe werkt antivirus-software?

Het doel van een virusscanner is het beschermen van je apparaat tegen virussen en andere soorten malware. Dit doet het door middel van een ‘blacklist’. Alle virussen die bij je antivirusprogramma bekend zijn, staan op deze blacklist.

Zodra de virusscanner iets tegenkomt wat op de blacklist staat, zal het programma dit bestand stoppen en in quarantaine plaatsen of proberen te verwijderen. Deze scans van je systeem gebeuren op verschillende manieren:

  • ‘Real-time’ scans. Het antivirusprogramma draait dit soort scans op de achtergrond. Wanneer jij een bestand of programma opent, checkt de software deze. Als je virusscanner dan iets verdachts tegenkomt, krijg je een melding. Vaak krijg je dan de optie om het bestand te verwijderen, in quarantaine te plaatsen of alsnog te openen. Je blijft veilig, omdat de scan plaatsvindt vóór het bestand daadwerkelijk geopend wordt. Het virus wordt dus tegengehouden voordat het je systeem aantast.
  • Scans van je volledige systeem. Met deze scans check je handmatig in één keer je hele apparaat op mogelijke virussen. Volledige scans zijn, zeker in combinatie met real-time scans, niet vaak nodig. Wél kan het handig zijn om een volledige scan te verrichten vlak nadat je een nieuw antivirusprogramma hebt geïnstalleerd. Ook de wekelijkse scans die veel antivirus-software uit zichzelf uitvoeren, zijn nuttig, omdat deze je hele systeem checken op de meest recente virussen. Op ieder ander moment zal je antivirus meteen activeren als je in ‘real-time’ een bestand met een verborgen virus probeert te openen.

De zwarte lijst

Lijst met een vergrootglas en schildWe hebben het al even over de ‘blacklist’ van antivirusprogramma’s gehad. Veel virusscanners werken met zo’n zwarte lijst. Hierop staan allerlei ‘definition files’, ofwel bestanden die overeenkomen met bekende virussen. Het is als het ware een database van alle virussen die bekend zijn bij de virusscanner.

Tijdens een scan worden de bestanden op je computer met deze lijst vergeleken. Als er overeenkomsten zijn, betekent dit dat er bekende virussen in een bestand zijn aangetroffen. De virusscanner komt dan in actie en isoleert het gevaarlijke bestand. Jij kunt dan zelf actie ondernemen om het te verwijderen.

Dreigingsdetectie

Ook maken veel vormen van antivirus gebruik van voorspellende technieken, ook wel ‘heuristiek’ of ‘dreigingsdetectie’ genoemd. Hierdoor zijn virusscanners in staat nieuwe of aangepaste vormen van malware te identificeren die nog niet op de zwarte lijst staan.

Als bepaalde programma’s zich verdacht gedragen, merkt de scanner dit soms op. Het kan bijvoorbeeld zijn dat een bestand probeert andere bestanden binnen te dringen om daar de interne code te overschrijven. Goede antivirus-software pikt dit ongebruikelijke gedrag op en gaat het tegen.

Het nadeel van deze heuristische methode is dat een voorspelling nooit 100 procent accuraat is. Je antivirus kan niet met zekerheid zeggen of een bestand een virus bevat als dat virus (nog) geen onderdeel is van de blacklist. Dit kan ertoe leiden dat de scanner een verkeerde conclusie trekt. De antivirus-software ziet dan een veilig bestand als een virus. Om deze reden mag de antivirus niet té agressief zijn. Anders is het door de constante meldingen niet fijn meer om met je computer te werken.

Verschil tussen antivirus en firewall

Laptop met daarop een firewall icoonAls je weleens van ‘antivirus’ hebt gehoord, dan heb je vast ook het woord ‘firewall’ eens horen vallen. Veel mensen denken dat deze twee dingen hetzelfde zijn, maar dat is niet helemaal waar. Hun taken zijn namelijk nét iets anders, waardoor je naast je virusscanner het beste ook een goede firewall kunt aanschaffen.

Het verschil tussen antivirus en een firewall schuilt in het detecteermoment en de manier waarop een malwaredreiging geneutraliseerd wordt. Een antivirusprogramma scant de bestanden op je computer op malware, terwijl een firewall je beschermt tegen malware, hackers en andere ongein op het internet. Een firewall kun je dus zien als een letterlijke muur tussen jou en de online wereld, die alleen veilige bestanden en informatie doorlaat. Een antivirus scant al je bestanden en stopt virussen die op je computer staan, ook al zijn deze nog niet geactiveerd.

ProgrammaDetectiemomentNeutralisatieVoorbeeld
AntivirusHet bestand staat al op je computerVerwijdert files die verdacht gedrag vertonen of plaatst deze in quarantaineJe hebt een .exe bestand gedownload waarvan de broncode op een antivirusblacklist staat. Dit bestand wordt verwijderd.
FirewallJe begeeft je nog op het internetVoorkomt dat malafide bestanden op je computer komenJe wilt een bestand downloaden, maar dit wordt geblokkeerd door je firewall die kwaadaardige code registreert.

Veel virusscanners hebben overigens wel hun eigen ingebouwde firewall, zodat je de twee zaken in één keer geregeld hebt. Voor meer informatie over firewalls en de verschillen met virusscanners, verwijzen we je naar ons artikel ‘Antivirus-software vs firewalls: wat is het verschil?‘.

Waarom heb je een virusscanner nodig?

Door antivirus te gebruiken, houd je je apparaat veiliger. Virusscanners houden computervirussen (en veel andere online gevaren) tegen. Hierdoor is de kans veel kleiner dat jouw apparaat onbruikbaar wordt of jouw gegevens in de verkeerde handen vallen.

Het internet zit vol met malware en virussen. Het kan hierbij gaan om een ‘normaal’ computervirus, een computerworm, Trojaanse Paarden, keyloggers of zelfs ransomware. Zodra je computer geïnfecteerd is, is het ontzettend lastig om je systeem weer helemaal ‘schoon’ te krijgen. Vaak blijft er toch nog ergens wat kwaadaardige code hangen, zelfs al wis je alle geïnfecteerde bestanden. Daardoor kun je er in veel gevallen nooit honderd procent zeker van zijn dat het virus of de malware volledig verwijderd is.

Om je tegen dit soort dreigingen te beschermen, heb je een virusscanner nodig. Deze software scant je files vóór je ze opent, zodat een virus geen mogelijkheid krijgt om jouw systeem überhaupt aan te tasten. Ook detecteren de meeste geavanceerde virusscanners niet-traditionele malware, zoals adware en spyware. Dit soort malware hoeft niet per se ‘geactiveerd’ te worden om schade aan te richten. Zelfs als je het kwaadaardige bestand niet opent, kan deze malware zijn werk al doen.

Antivirus kopen: waar moet je op letten?

Wanneer je eenmaal besloten hebt dat een antivirus gebruiken een goed idee is, moet je er nog een kiezen. Het aanschaffen van nieuwe software is altijd lastig, zeker als het over betaalde software gaat. Hoe weet je of je de juiste keuze maakt? Wanneer kun je met zekerheid zeggen dat de ene virusscanner een betere optie is dan de andere? Hier zijn enkele factoren waar je wellicht rekening mee wilt houden als je op zoek gaat naar de beste antivirus.

Opsomming van 7 punten waar je op dient te letten bij het kopen van een virusscanner

Effectiviteit

De belangrijkste eigenschap van een goed antivirusprogramma is natuurlijk dat het zijn werk naar behoren doet. Pikt de software het overgrote deel van de virussen op? Weet het malware onschadelijk te maken zonder jouw computer aan te tasten? Dit is lastig te testen als je de software zelf (nog) niet in handen hebt. Gelukkig zijn er veel online reviews die dit werk al voor je gedaan hebben. De antivirus-software wordt nauwkeurig getest, zodat jij weet wat je kunt verwachten.

Je kunt hiervoor naar AV-Comparatives tests kijken. Dit is een onafhankelijke organisatie die verschillende cybersecuritysoftware, waaronder antivirus-software, test. Ook wijzelf hebben enkele antivirusprogramma’s gereviewd, zodat je weet wat je downloadt.

Besturingssysteem en compatibiliteit

Als je software koopt, is het belangrijk dat het programma compatibel is met je apparaat. Daarom is het altijd noodzakelijk om te controleren of je antivirus wel gemaakt is voor jouw besturingssysteem. Of je nu gebruikmaakt van Windows, Mac, Linux, Android of iOS; zolang de virusscanner ermee werkt, is het goed.

Gebruiksvriendelijkheid

Ook de gebruiksvriendelijkheid en overzichtelijkheid van de software maken een verschil. Om snel met het programma overweg te kunnen, is een fijne interface met goede vindbaarheid van de verschillende opties een must. Wat valt onder een fijne interface is echter erg persoonlijk. Wellicht vind je het fijn om een compleet overzicht te hebben van alle acties die de virusscanner heeft verricht. Misschien wil je vóór elke ingreep van de virusscanner zelf besluiten of een bestand gevaarlijk is of niet. Misschien wil je juist helemaal niet merken dat je antivirus op de achtergrond van je apparaat draait. Dit heeft allemaal te maken met de gebruiksvriendelijkheid en opties van een virusscanner.

Klantenservice

Aansluitend bij de gebruiksvriendelijkheid van een virusscanner, is het handig als je terug kunt vallen op een goede klantenservice. Loop je tegen een probleem aan of reageert je antivirus niet op de juiste manier? Dan is het fijn om contact op te kunnen nemen met de support achter de software. Helemaal fijn is het wanneer de klantenservicemedewerkers je vragen goed kunnen beantwoorden en eventuele problemen mee kunnen helpen oplossen.

Sommige antivirusprogramma’s bieden deze support aan, terwijl andere dat niet doen. Sommige hebben een live chat, terwijl andere werken via e-mail, waardoor de wachttijd langer is. Ook dit zijn factoren die je mee kunt nemen in je besluit.

Extra opties

Alle virusscanners proberen zichzelf te onderscheiden van concurrenten op de markt. Dit doen ze onder andere door extra mogelijkheden te bieden. Naast het bestrijden van virussen bieden ze dan bijvoorbeeld ook een wachtwoordmanager of bescherming tegen phishing-scams aan. Soms krijg je een cloud back-up als je een abonnement aanschaft, of geven ze korting op een VPN-service.

Naast extra opties, maakt ook de mogelijkheid tot het aanpassen van de instellingen een verschil. Een beginnende gebruiker wil waarschijnlijk zo snel mogelijk aan de gang. Een gevorderde en meer technische gebruiker heeft daarentegen baat bij het handmatig configureren van verschillende opties.

Prijs

Natuurlijk is ook de prijs van je antivirus een belangrijke factor. Het liefst wil je je apparaten zo goed mogelijk beschermen zonder te veel te betalen. Je kunt gratis software overwegen of kiezen voor meer zekerheid met een betaalde virusscanner. Zo meteen zullen we dieper ingaan op de voor- en nadelen van een gratis antivirus.

Reviews van anderen

Andermans meningen en ervaringen met verschillende antivirusprogramma’s zijn misschien wel je meest essentiële bron. Hoewel je zelf waarschijnlijk niet in staat bent om verschillende virusscanners uit te testen, zijn anderen dat wel. Zo zijn er online talloze reviews te vinden.

Op Google Play geven doorsnee gebruikers bijvoorbeeld vaak recensies in de vorm van een aantal sterren. Soms schrijven ze hier ook opmerkingen bij. Op fora, zoals Tweakers en Reddit, gaan technische gebruikers in discussie over de effectiviteit van specifieke scanners. En op officiële websites zoals die van ons vind je weloverwogen en complete reviews van de beste en meest bekende virusscanners. Maak slim gebruik van deze bronnen om uiteindelijk zelf tot de juiste keuze te komen.

Kan ik een gratis antivirusprogramma gebruiken?

Net als bij veel andere soorten software, zijn er zowel gratis als betaalde virusscanners. Je kunt er dus voor kiezen om een gratis antivirus te downloaden om je computer te beschermen. Toch is dit niet altijd de beste keuze.

Veel gratis programma’s die claimen een vorm van ‘antivirus’ te zijn, dragen namelijk zelf malware met zich mee. Zodra je deze downloadt, heeft de kwaadaardige code toegang tot jouw computer en kan het allerlei narigheden uithalen. Dit terwijl jij denkt dat je je computer juist beschermt. Om dit te voorkomen, raden we je aan eerst betrouwbare reviews over virusscanners te raadplegen voor je een antivirusprogramma downloadt.

Naast het feit dat sommige gratis antivirusprogramma’s malware bevatten, is er nog een reden om op te passen met gratis virusscanners. Veel onbetaalde antivirusprogramma’s zijn namelijk lang niet zo goed als hun betaalde concurrenten. Je zult bijvoorbeeld zelf moeten zorgen dat het systeem geüpdatet blijft en je bent minder goed beschermd.

Gelukkig zijn er zeker ook een aantal erg goede gratis antivirusprogramma’s in de omloop. Naast een goede premium virusscanner, noemen we in dit artikel ook een gratis programma dat je veilig kunt gebruiken.

Twee goede antivirusprogramma’s

Als je niet goed weet welke virusscanner je het best aan kunt schaffen, helpen we je graag een handje. Hier zijn twee betrouwbare virusscanners die we je graag aanraden. Een van deze opties is betaald, terwijl de andere een gratis alternatief is.

Beste betaalde virusscanner: Norton 360

Norton logoNorton 360, ook bekend als Norton Security Suite, biedt veel verschillende abonnementen en heeft software voor zowel thuisgebruikers als bedrijven. Deze antivirus zorgt ervoor dat je goed tegen malware en andere dreigingen wordt beschermd. Daarnaast krijg je er zelfs bij het basisabonnement al een wachtwoordmanager en beveiligde cloudopslag bij. Voor een paar euro meer maak je ook gebruik van de Norton Secure VPN en webcambeveiliging.

De Norton-software is in maart 2022 nog als een van de beste antivirus-software voor Windows uit de tests van AV-Comparatives gekomen. De software is bovendien erg gemakkelijk in gebruik. Mocht je helemaal nieuw zijn in de virusscannersoftware, dan heeft Norton bovendien een korte rondleiding om de applicatie te leren kennen.

Helemaal fijn is dat je Norton Security Suite 60 dagen gratis kunt uitproberen. Als de virusscanner-firewall-combinatie toch niet bevalt, krijg je gewoon je geld terug. Klik op de button hieronder om Norton direct uit te proberen.

Bezoek de Norton website

Beste gratis virusscanner: Avast Free Antivirus

Avast logoAvast Free is het gratis antivirusprogramma van Avast. Deze antivirus-software biedt goede ‘real time’ bescherming en dreigingsdetectie, en is daarmee misschien wel het beste gratis alternatief voor premium virusscanners.

Wereldwijd zijn er meer dan 400 miljoen mensen die Avast gebruiken. Al deze computers doen dienst als gigantisch netwerk. Een nieuwe dreiging die bij de ene gebruiker wordt geïdentificeerd, wordt meteen door het hele netwerk opgenomen.

Het nadeel van deze gratis antivirus is wel dat het werkt met advertenties. Het programma probeert je constant te overtuigen over te stappen naar de betaalde versie van Avast.

Bezoek de Avast Free website

Aan de slag met antivirus: stap voor stap

Wil je antivirus op je apparaat installeren? Zo doe je dat gemakkelijk en snel:

  1. Kies een antivirusprogramma. Vind de beste virusscanner door goed onderzoek te doen. Denk hierbij aan de prijs, compatibiliteit, effectiviteit en eventuele extra opties.
  2. Download de software. Sluit een abonnement af bij je gewenste provider en download de bijbehorende software van de officiële website van de aanbieder.
  3. Voer een volledige scan uit. Je nieuwe antivirus kan meteen aan de slag. Laat de software een volledige scan van je systeem uitvoeren, zodat alle mogelijke virussen die op je apparaat verborgen zitten meteen onschadelijk gemaakt worden.
  4. Laat de software op de achtergrond draaien. De virusscanner zal op de achtergrond van je apparaat blijven draaien en ingrijpen wanneer dat nodig is. Je kunt met een gerust hart verder browsen.

Veilig online: wat kun je nog meer doen?

Met een goede virusscanner is je computer beschermd tegen de meeste soorten malware. De kans is veel kleiner dat computervirussen, keyloggers of andere malware op jouw apparaat geactiveerd worden. Er zijn echter nog meer online risico’s. Wat kun je nog meer doen om jezelf online te beschermen?

Firewall

Een goede firewall houdt veel malware tegen, zodat deze je computer niet kan bereiken. Daarom is het slim om naast een goede virusscanner ook een degelijke firewall in te stellen. Als je Windows gebruikt, heb je automatisch al een vrij goede firewall binnen handbereik. Je kunt deze firewall beheren binnen de opties van Windows. Bovendien hebben de meeste antivirusprogramma’s ook hun eigen firewall die je kunt gebruiken.

VPN

VPN op schildAls je niet alleen veilig, maar ook anoniem wilt kunnen internetten, is een VPN een goed idee. Een VPN (Virtual Private Network) zorgt ervoor dat je IP-adres verborgen blijft. Zo is het voor andere partijen, zoals hackers, websites en zelfs je internetprovider en huisgenoten, erg lastig om te volgen wat jij online doet.

Bovendien zorgt een VPN ervoor dat je gegevens versleuteld het internet opgaan. Dus waar een virusscanner je computer beschermt tegen kwaadaardige software die je mogelijk binnenhaalt, beschermt een VPN je gegevens die het internet overgaan. Je leest in ons artikel ‘VPN of antivirus? Welke heb ik nodig en waarom?‘ meer over de verschillen tussen VPN’s en antivirussoftware.

Wil je meer informatie over VPN’s? Dan kun je hier lezen wat een VPN precies doet en wat de beste VPN’s van dit moment zijn. Wil je direct de beste VPN van dit moment uitproberen? Test dan NordVPN uit via de button hieronder. Dit is helemaal gratis, als je gebruikmaakt van de geld-terug-garantie.

Bezoek NordVPN

Wachtwoordmanager

Laptop met wachtwoordscherm eropOp veel websites en andere platformen moet je tegenwoordig als gebruiker een account aanmaken. Voor al deze accounts krijg je unieke inloginformatie. Het is hierbij ontzettend belangrijk om sterke en unieke wachtwoorden te bedenken, zodat anderen ze niet gemakkelijk raden of kraken. Al deze wachtwoorden onthouden is lastig.

Een wachtwoordmanager biedt hiervoor de oplossing. Je slaat simpelweg al je wachtwoorden en accounts op in dit programma. Het enige dat jij voortaan hoeft te onthouden, is het wachtwoord van je wachtwoordmanager. Zorg er wel voor dat je een betrouwbare wachtwoordmanager kiest, zoals 1Password of NordPass.

Bezoek 1Password

Updates

Computer is aan het updatenHet lijkt misschien onzinnig, maar toch kunnen we het belang van updates doorvoeren niet genoeg onderstrepen. Updates zorgen ervoor dat de laatste veiligheidstoepassingen op je systeem worden ingeladen. Dit is belangrijk voor virusscanners, zodat de nieuwste virussen meteen op de zwarte lijst worden gezet. Ook voor andere software is het erg belangrijk. Zwaktes in de code worden dan namelijk hersteld en bugs opgelost. Als je altijd zorgt dat je gehele systeem up-to-date is, ben je online al een stuk veiliger.

Gezond verstand

Naast het installeren en updaten van al deze beschermingslagen, is het van groot belang dat je altijd goed nadenkt over je online acties. Zorg dat je goed geïnformeerd bent over verschillende soorten malware en cybercrime. Weet bijvoorbeeld hoe je phishing kunt herkennen en vermijden. Als je goed geïnformeerd bent, kom je op het internet een heel eind. Je zult virussen en pogingen tot oplichting eerder doorzien, waardoor je veiliger bent.

Voor meer tips om veilig online te gaan, verwijzen we je naar ons artikel ‘Veilig online in 8 simpele stappen‘.

Conclusie

Antivirus-software helpt je je computer te beschermen tegen virussen en andere malware. Er zijn talloze virusscanners op de markt. Sommige zijn gratis, terwijl andere software meer opties bieden en daardoor betaald zijn. Voordat je een antivirus kiest, is het goed om te kijken naar de effectiviteit en betrouwbaarheid van de software. Dit kun je bijvoorbeeld doen door onze reviews te lezen. Voor doorsnee computergebruikers kunnen we de Norton 360-virusscanner al van harte aanbevelen.

Naast een virusscanner zijn er nog meer manieren om je online internetervaring beter te beschermen. Denk daarbij aan het gebruik van een firewall, VPN of wachtwoordmanager. Hoe het ook zij, een antivirus is een goede eerste stap richting veiliger internetgebruik.

Wat is een virusscanner: veelgestelde vragen

Heb je een vraag over antivirusprogramma’s en hoe ze je computer beschermen? Klik op een van onze veelgestelde vragen hieronder om het antwoord te bekijken.

Een antivirusprogramma is software die malware op je computer identificeert. Vervolgens stopt het deze malware, bijvoorbeeld een computervirus of -worm, zodat deze geen schade aan kan richten. Antivirusprogramma’s worden ook wel virusscanners genoemd. Als je je computer, telefoon of ander apparaat goed wilt beschermen tijdens het internetten, is antivirus een must.

Er zijn zowel betaalde als gratis antivirusprogramma’s. Hoewel gratis natuurlijk altijd fijn is, zijn de betaalde virusscanners over het algemeen beter. We hebben meerdere virusscanners geprobeerd en hebben een lijst met de beste antivirusprogramma’s samengesteld.

De meeste virusscanners gebruiken een zogenaamde zwarte lijst en dreigingsdetectie om je te beschermen tegen malware:

  • De zwarte lijst is een collectie met code waarvan de virusscanner weet dat het virussen zijn. Als de software deze code tegenkomt, wordt de code verwijderd en is het apparaat weer veilig.
  • Dreigingsdetectie is een voorspellende techniek waarbij het antivirusprogramma probeert verdachte code te ontdekken om zo nieuwere virussen tegen te gaan.
Cybersecurity analist
David is een cybersecurity-analist en een van de oprichters van VPNgids.nl. Sinds 2014 heeft hij internationale ervaring opgedaan in het werken met overheden, NGO's en de private sector als cybersecurity- en VPN-expert en adviseur. Meer over David.
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen