Wat is spyware? Herken en voorkom dat iemand je bespioneert

Groot oog op scherm met in de pupil een virus-icoon
Klik hier voor een korte samenvatting
Wat is spyware?

Spyware is een samenstelling van het Engelse ‘spy’ en software. Het is dus spionagesoftware. Spyware als malware kan je computer op verschillende manieren infecteren. Dit kan in de vorm van een:

  • Computervirus.
  • Computerworm.
  • Trojaans paard (Trojan horse).
  • Browser hijacker.
  • Rootkit.

Social media, je werkgever en overheden zetten ook spyware in om je in de gaten te houden. Dit is in veel gevallen legaal. Moreel gezien is het echter controversieel, omdat het inbreuk maakt op je privacy.

Spyware detecteren en verwijderen van je computer doe je door middel van een goed antivirusprogramma. De antivirus die we hiervoor aanraden is Bitdefender die niet alleen scant op spyware, maar ook monitort welke apps toegang proberen te krijgen tot je webcam en microfoon.

Bezoek Bitdefender

Iedereen heeft recht op privacy. Helaas zijn er veel partijen die inbreuk maken op dit recht. Een van de manieren waarop hackers, overheden, bedrijven en vele andere partijen met je meekijken is met behulp van spyware. Door op deze wijze informatie in te winnen kan er een gebruiksprofiel worden samengesteld. Deze informatie is zeer waardevol voor externe partijen om geld aan te verdienen.

In dit artikel gaan we dieper in op welke vormen van spyware er zijn en wie deze inzetten. Uiteraard gaan we ook in op hoe je spyware detecteert en verwijdert van je pc.

Definitie spyware

Hacker bekijkt de laptop van een andere persoon met een telescoopSpyware is een combinatie van het Engelse woord ‘spy’ of ‘spying’ (dat spion of spionage betekent) en het woord software. Het gaat dus om spionage software. Hoewel het vaak onder malware wordt geschaard, hoeft spyware niet altijd malware te zijn. Er zijn ook legitieme softwareproducten die als doel hebben de gebruiker te monitoren. Denk hierbij aan anti-cheat software in games om valsspelen tegen te gaan.

In hoeverre het moreel verantwoord is (of zelfs legaal) om spyware in te zetten, is een andere vraag. Computergebruikers monitoren is namelijk een grote inbreuk op hun privacy. Niet voor niets zijn er in 2020 studenten naar de rechter gestapt om antispieksoftware tijdens tentamens tegen te gaan.

Soorten spionage software

Veel mensen zullen bij spionage denken aan het stiekem meekijken met je webcam. Er is inderdaad malware waarmee je camera stiekem aangezet kan worden om zo foto’s en video’s van je te maken. Denk aan het type malware dat je computer webcam aanzet, als het detecteert dat je een pornowebsite bezoekt. Er zijn echter meer – al dan niet illegale – soorten spyware. Hieronder vallen:

  • Keyloggers. Dit is een type spyware dat bijhoudt wat je typt. Cybercriminelen zetten een keylogger in om te achterhalen wat je wachtwoorden zijn of je bankgegevens. Zodra jij deze intypt, dan slaat de keylogger de gegevens op en zendt deze naar de hacker.
  • Stalkerware. Dit is een erg invasieve vorm van spyware. Stalkerware zorgt ervoor dat iemand alle communicatie vanuit een apparaat op afstand kan onderscheppen. In sommige gevallen kan de hacker zelfs alle documenten en foto’s op dat apparaat bekijken.
  • Web beacons, cookies en andere trackers. Transparante afbeeldingen ter grootte van een pixel (web beacons) en kleine informatiebestandjes (cookies) houden constant bij wat je doet online. Zo houden ze bij welke websites je bezoekt, wanneer en welke pagina’s je vandaan komt. Deze vorm van spionage komt overall online voor en wordt vaak gebruikt door commerciële partijen om je gerichte advertenties te kunnen tonen.

Hoe word je geïnfecteerd met spyware?

Er zijn verschillende manieren waarop je per ongeluk spyware op je telefoon of computer kunt installeren. In de meeste gevallen gaat het om deze soorten malware:

6 soorten malware die je device kunnen infecteren met spyware, met symbolen

  • Computervirus. Een computervirus is een malafide softwarebestand dat je downloadt. Je kunt een virus met spyware bijvoorbeeld installeren door op een onbetrouwbare (phishing)-link te klikken of een vervalste webpagina te openen.
  • Computerworm. Een computerworm kan zichzelf verspreiden over een netwerk. Dus als je collega een worm downloadt met spyware, kan dit zichzelf verspreiden over het hele bedrijfsnetwerk en zo gevoelige gegevens blootstellen aan hackers.
  • Trojaans paard (Trojan horse). Trojaanse paarden zijn schijnbaar legitieme programma’s. Het is een type malware dat zich vermomd als een normale applicatie. Als je bijvoorbeeld een spelletje uit de App Store of Google Play Store downloadt, dan kan er binnen de code van dit spel spyware verborgen zitten waarmee constant je locatie wordt bijgehouden.
  • Password stealer (wachtwoordsteler). Dit type spyware steelt alle wachtwoorden die je hebt opgeslagen in je browser. Ook verzamelt het de inloggegevens van je computer.
  • Browser hijacker. Een browser hijacker verstelt je browserinstellingen zonder dat jij hier expliciet toestemming voor geeft. Er zijn gevallen waarbij dit soort hijackers keyloggers of andere vormen van spyware met zich meebrengen.
  • Rootkit. Een rootkit geeft hackers toegang om je computer te besturen en bespioneren. In sommige gevallen krijgt hij alleen toegang tot applicaties, in andere gevallen kan het ook de firmware en hardware infiltreren.

Spyware is niet altijd kwaadaardige software

Telecomgebouw met zendmastSpyware wordt niet alleen voor criminele doeleinden ingezet. Er zijn bedrijven die spyware inzetten om hun werknemers te controleren. Zeker tijdens het thuiswerken tijdens de corona lockdown nam het aantal gevallen van spyware op de werkvloer sterk toe.

Monitoringssoftware van bedrijven zorgen ervoor dat je baas inzicht krijgt in verschillende zaken. Hieronder vallen wanneer je in- en uitlogt, het aantal muisbewegingen en toetsaanslagen dat je maakt en welke apps je wanneer gebruikt.

In juni 2021 heeft het kabinet nog aangegeven dat de gegevens die hierdoor verkregen worden gezien worden als persoonsgegevens en dus onder de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) vallen. Dit betekent dat onnodig monitoren van werknemers niet is toegestaan en dat de gegevens goed beveiligd opgeslagen moeten worden.

Naast bedrijven zetten ook (hoge) scholen en universiteiten spyware in. Via verschillende applicaties kan er bijvoorbeeld gecontroleerd worden of een student zijn online tentamen eerlijk maakt. Hiervoor wordt er zelfs gekeken naar de oogbewegingen van de student via webcams. Velen zijn van mening dat dit inbreuk maakt op het recht op privacy van studenten.

Zelfs online games gebruiken spyware om te voorkomen dat spelers valsspelen. Zo zetten ze software in om te controleren dat de speler geen mods (modificaties) aan de game heeft toegevoegd en wel de juiste console gebruikt. Een emulator op je computer gebruiken kan namelijk een voordeel opleveren ten opzichte van spelers op een PlayStation bijvoorbeeld.

Is social media spyware?

Laptop met een platform dat lijkt op Facebook met een slotjeSociale media staan erom bekend zijn gebruikers een zo gepersonaliseerd mogelijke ervaring te bieden. Om dit te bereiken moeten ze dus gegevens verzamelen over hun gebruikers. Kunnen we hierom concluderen dat social media spyware is?

Op het internet wordt er veel gebruikgemaakt van cookies en andere tracking software. De informatie die dit soort legale spyware verzamelt over je wordt door reclamemakers gebruikt om zo gericht mogelijk te adverteren. Hoe meer men over jou weet, hoe beter de reclames afgestemd worden op jouw voorkeuren en behoeften.

In dit opzicht zou je dus kunnen stellen dat social media een vorm van spyware is. Of in ieder geval, het gaat om bedrijven die spyware inzetten. Facebook gebruikt bijvoorbeeld cookies om je gedrag op de site en daarbuiten te monitoren. De TikTok-app zou je daarentegen zelfs spyware kunnen noemen. Deze app verzamelt namelijk onder andere de volgende gegevens over jou en je device:

  • Welk apparaat gebruik je? Het type hardware, de versie van de software die je gebruikt, hoe groot je scherm is en meer.
  • Welke apps je geïnstalleerd hebt.
  • Netwerkinformatie, zoals je IP-adres en MAC-adres.
  • Of je device rooted/gejailbreakt is.
  • Je locatiegegevens.

Tevens heeft de app toegang tot je camera en microfoon. Het is dus mogelijk dat de app je constant afluistert.

Spyware en de overheid

Laptop met oogNiet overal ter wereld leven mensen in vrijheid. Zeker in dictatoriale regimes vindt er veel censuur plaats. Deze overheden monitoren hiervoor niet alleen internetpagina’s, maar ook hun burgers. In het geval van Turkije en Rusland bijvoorbeeld, verplicht de staat om internetproviders logboeken op te slaan van alles wat de gebruiker online doet. In Iran moeten burgers zelfs speciale spionage software installeren waarmee inhoud van websites en e-mailberichten wordt gecontroleerd.

Overheidsspionage komt echter ook in de Westerse Wereld voor, zelfs in Nederland. De Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv 2017) is hier een goed voorbeeld van. De Sleepwet, zoals deze wet ook wel genoemd wordt, zorgt ervoor dat de AIVD en MIVD (Algemene en Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten) op grote schaal internetcommunicatie kunnen aftappen. De AIVD is zelfs betrapt op het gebruiken van de omstreden Pegasus spyware. Dit is afluistersoftware van het Israëlische bedrijf NSO Group.

Pegasus spyware: overheden bespioneren elkaar

Overheden spioneren niet alleen hun eigen burgers. Ook andere overheden zijn een geliefd doelwit. De afgelopen jaren hebben we steeds vaker gehoord over overheden die Pegasus spyware inzetten om elkaar te bespioneren.

Tussen 2016 en 2019 werden er al minimaal 189 journalisten mee afgeluisterd. Ook staatshoofden, zoals de Franse president Emmanuel Macron en de Marokkaanse koning Mohammed VI zouden met Pegasus bespioneerd zijn. In april 2022 werden er zelfs nog Spaanse politici afgeluisterd met Pegasus spyware.

Pegasus laat iemand een hele hoop informatie van smartphones en andere besmette apparaten halen. Zo kunnen hackers communicatie via bijvoorbeeld sms, e-mail en WhatsApp afluisteren. Daarnaast verzamelt de software foto’s video’s, contact- en locatiegegevens en andere opgeslagen documenten. Een hacker kan met Pegasus software zelfs telefoongesprekken afluisteren en screenshots nemen op afstand.

Spyware detecteren en verwijderen

Laptop met een oog met een kruis daar doorheen om censuur te symboliserenVaak merk je er niets van wanneer er spyware op je apparaat staat. Hooguit wordt je computer iets trager, doordat de tijd die nodig is om programma’s te draaien (CPU) wat langer is. Andere zaken die je erop kunnen wijzen dat je spyware op je device hebt zijn:

  • In bepaalde omstandigheden zie je misschien een lampje bij je camera branden.
  • Je datagebruik gaat ineens omhoog. Opnames moeten naar de hacker verstuurd worden, hierdoor kan je datagebruik hoger worden.
  • Als iemand stiekem meeluistert tijdens telefoongesprekken, kan het zijn dat je vreemde geluiden hoort tijdens deze gesprekken.
  • Je batterij is sneller leeg. Constant spyware draaien kost energie, waardoor je batterij sneller leegloopt. Er zijn echter veel meer andere oorzaken voor een leeglopende batterij.
  • Je kunt je telefoon of ander apparaat niet meer goed afsluiten. Misschien merk je dat je telefoon niet helemaal uit gaat. Dit kan erop wijzen dat er nog steeds een (spionage) programma draait.

‘Goede’ spyware zul je echter niet zo makkelijk detecteren. De beste manier om te achterhalen of je besmet bent met spyware is door regelmatig een spywarecontrole uit te voeren. Hiermee kun je eventuele spyware opsporen en verwijderen.

Sommige anti-spyware programma’s kun je permanent op de achtergrond laten meekijken. Hiermee voorkom je dat gedownloade programma’s spyware bevatten en voorkom je een geïnfecteerde computer met alle nadelige gevolgen van dien. Anti-spywaresoftware is ingebouwd in sommige goede antivirusprogramma’s.

Spyware verwijderen met Bitdefender

Wij raden Bitdefender aan als beste bescherming tegen spyware. Deze antivirus beschermt je door middel van real-time protection automatisch tegen allerlei soorten schadelijke software, waaronder spyware en zelfs zero-day exploits. Daarnaast biedt Bitdefender video- en audiobescherming. Hiermee houdt de antivirus in de gaten welke applicaties allemaal toegang hebben tot je webcam en microfoon. Tevens blokkeert hij ongeautoriseerde toegang tot deze apparaten.

Wil je Bitdefender direct uitproberen via de 30 dagen gratis proefperiode? Klik dan op deze button.

Bezoek Bitdefender

Conclusie: spyware is overal

Bedrijven, overheden, hackers en vele andere partijen doen hun best zoveel mogelijk over je te weten te komen. Hiervoor zetten ze verschillende vormen van spionagesoftware in. In sommige gevallen, zoals bij het plaatsen van cookies, is dit volkomen legaal.

Wil jij anoniem internetten? Dan is het verstandig om een goede antivirus met anti-spywaresoftware te gebruiken, zoals Bitdefender. Ook een betrouwbare ‘no log’-VPN, zoals NordVPN, helpt je bij het beschermen van je privacy. Voor meer tips om je privacy te beschermen kun je terecht bij ons artikel over anoniem surfen.

Veelgestelde vragen over spyware

In onze FAQ vind je kort antwoord op de meest gestelde vragen over spyware. Klik op een vraag om het antwoord te zien.

Spyware is een samenstelling tussen ‘spying’ (Engels voor spionage) en software. Het is dus spionagesoftware. Spyware wordt gebruikt om te monitoren wat gebruikers op hun computer of telefoon doen, bijvoorbeeld door met keyloggers je toetsaanslagen bij te houden. Ook trackingcookies vallen onder spyware, al zijn deze legaal om te gebruiken.

Pegasus is een spionagesoftware van het Israëlische bedrijf NSO Group. Met het afluisterprogramma kunnen inlichtingen- en veiligheidsdiensten alle denkbare informatie van smartphones en andere geïnfecteerde apparaten halen. Denk hierbij aan de volgende zaken:

  • Sms’jes, e-mails en andere digitale communicatie.
  • Foto’s en video’s.
  • Telefoonnummers.
  • Locatiegegevens.
  • Opgeslagen documenten.
  • Telefoongesprekken.

Vaak merk je helemaal niet dat je computer is besmet met spyware. Soms zijn er wel tekenen waaraan je het herkent:

  • Je computer is wat trager.
  • Er brand een lampje bij je webcam.
  • De anti-spywaresoftware van je antivirusprogramma geeft een melding. Dit is de meest betrouwbare manier om spyware te detecteren.

Onder spyware vallen alle soorten software die monitoren wat een gebruiker op zijn computer of telefoon doet, zoals:

  • Keyloggers.
  • Password stealers.
  • Stalkerware.
  • Web beacons, cookies en andere trackers.
  • Malware dat ervoor zorgt dat een hacker kan meekijken met je webcam.

Wil je weten hoe je het installeren van kwaadaardige spyware voorkomt? Lees dan ons volledige artikel over spyware.

In sommige gevallen is spyware ‘veilig’, in andere gevallen heeft het erg nare gevolgen. Zo zul je weinig risico’s lopen door tracking cookies, behalve dat je minder anoniem bent online. Stalkerware is daarentegen een erg invasieve vorm van spyware die ook tot levensechte gevaren kan leiden.

Sommige typen spyware, zoals cookies en web beacons zijn geheel legaal. Spyware op iemands computer installeren als een vorm van malware, zoals het geval is bij password stealers, is illegaal. Meer informatie over verschillende soorten spyware lees je in het uitgebreide artikel over spyware.

Cybersecurity analist
David is cybersecurity analist en een van de oprichters van VPNgids.nl. Sinds 2014 heeft hij internationale ervaring opgedaan in het werken met overheden, NGO's en de private sector als cybersecurity- en VPN-expert en adviseur. Meer over David.
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen