Minister: ‘Data die via monitoringssoftware wordt verzameld, zijn persoonsgegevens’

Man pakt documenten uit een archiefkast

Demissionair minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Wouter Koolmees heeft na ruim zes weken vragen over het monitoren van medewerkers die thuis werken beantwoord. In zijn reactie zegt Koolmees onder meer dat de gegevens die door monitoringsoftware verzameld worden, gelinkt kunnen worden aan individuele werknemers. Om die reden moeten de gegevens als persoonsgegevens gezien worden. Het onrechtmatig en disproportioneel verwerken ervan is een overtreding van de AVG.

Dat schrijft minister Koolmees in antwoord op de schriftelijke vragen van D66, SP, GroenLinks en DENK.

Explosieve stijging naar monitoringssoftware

Uit cijfers van softwarevergelijker Capterra bleek dat de vraag naar monitoringssoftware in het eerste kwartaal met 58 procent was toegenomen ten opzichte van vorig jaar.  Met dergelijke programma’s kunnen werkgevers tot in detail bijhouden wat hun medewerkers thuis uitspoken. Ze zien wanneer je in- en uitlogt, het aantal muisbewegingen en toetsaanslagen, welke applicaties je gebruikt, hoelang je deze gebruikt, en ga zo maar door.

Vakbond CNV bevestigde dit beeld. Uit een rondvraag onder 1.200 leden bleek dat één op de zeven medewerkers die thuis werkt nauwlettend in de gaten wordt gehouden door zijn of haar baas. In totaal ging het om een half miljoen werknemers. “Mensen worden meermaals per dag gebeld met de vraag of ze wel aan het werk zijn. In andere gevallen wordt met software gemeten hoeveel toetsen ze aanslaan en of ze zijn ingelogd. Feitelijk is dat pure controle en zo ervaren werknemers het ook”, vertelde CNV-voorzitter Piet Fortuin.

De Autoriteit Persoonsgegevens zei dat ze amper klachten over privacyinbreuk had ontvangen van thuiswerkers. De toezichthouder waarschuwde dat werknemers recht hebben op een veilige werkplek en dat spyware ‘geen lapmiddel’ is.

Minister: ‘Overheid heeft geen actieve rol in controle op monitoringssoftware’

Medio april stelden verschillende fracties vragen aan de minister over de inzet van monitoringssoftware en ‘gluurapparatuur’ om mensen die thuis werken in de gaten te houden. Senna Maatoug (GroenLinks) betoogde dat de overheid een actieve rol moet spelen bij de controle op digitaal toezicht. Zo ver lijkt demissionair minister Koolmees niet te willen gaan. “Daarin heb ik geen rol” schrijft hij aan de Tweede Kamer.

Werkgevers die thuiswerkers controleren met hard- en software, verzamelen persoonsgegevens. Dat betekent dat ze met de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) te maken hebben. Toezicht op en naleving van de AVG is de taak van de Autoriteit Persoonsgegevens. Die kan eventueel een onderzoek instellen en boetes opleggen als er klachten worden ingediend. De Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) heeft volgens de minister ‘geen wettelijke grondslag’ om toezicht te houden op dit soort controlemechanismen.

Minister Koolmees zegt dat werkgevers hun medewerkers die thuis werken in de gaten mogen houden, maar benadrukt dat hier strike voorwaarden aan zijn gesteld. Zo moet de werkgever beargumenteren waarom hij het noodzakelijk vindt om zijn werknemers te controleren en waarom het bedrijfsbelang zwaarder weegt dan het recht op privacy. Verder heeft de ondernemingsraad (OR) instemmingsrecht en kan in theorie personeelsvolgsystemen verbieden.

Geen onderscheid tussen werknemers die thuis of op kantoor werken

Steven van Weyenberg en Lisa van Ginneken (beiden D66) wilden dat minister Koolmees in gesprek ging met sociale partners om afspraken te maken over toezicht en controle op de thuiswerkplek. De minister zegt dat hij ‘structureel overleg’ heeft met sociale partners over de gevolgen van coronapandemie. Hij vermoedt dat als de coronacrisis eenmaal achter de rug is, thuiswerken in veel sectoren een rol zal blijven spelen. “Het is dus verstandig dat werkgevers en werknemers alvast in gesprek gaan over de mogelijke gevolgen hiervan”, aldus Koolmees. Daarom heeft hij de Sociaal Economische Raad (SER) om advies gevraagd over de toekomst van hybride werken (combinatie van thuiswerken en werken op kantoor).

Minister Koolmees zegt dat werkgevers zich aan dezelfde regels hebben te houden en geen onderscheid mogen maken tussen medewerkers die thuis werken en werknemers die op kantoor zijn. “De regels voor controle van werknemers zijn in beide gevallen gelijk. De werkgever mag de werknemer dus niet opeens intensiever monitoren omdat het werk vanuit huis wordt uitgevoerd.”

De minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid zegt geen aanleiding te zien om de Autoriteit Persoonsgegevens te vragen om aanvullende informatie over thuiswerken en privacy te publiceren. De toezichthouder bepaalt zelf hoe zij haar taak als toezichthouder uitoefent en welke keuzes en afwegingen het daarbij maakt.

Koolmees niet bang voor inperking privacy en autonomie thuiswerkende werknemers

Stephan van Baarle (DENK) pleitte ervoor om digitale monitoring van werknemers zo veel mogelijk tegen te gaan. Hij vreest dat medewerkers hun privacy en autonomie kwijtraken als er geen paal en perk gesteld wordt gesteld aan monitoringssoftware. Minister Koolmees antwoordt daarop dat het belangrijk is dat werknemers en werkgevers hierover het gesprek aangaan. Vertrouwen tussen beide partijen is in zijn ogen ‘de basis voor een goede arbeidsrelatie’. Werkgevers moeten aan strikte voorwaarden voldoen om personeelsvolgsystemen in te zetten. Het is echter ook belangrijk om oog te hebben voor hoe werknemers dit ervaren.

Minister Koolmees wijst erop dat diverse studies uitwijzen dat we in de nabije toekomst wellicht vaker kiezen voor een combinatie van thuis werken en op kantoor zijn. Medewerkers die dat goed kunnen doen, zullen in de toekomst wellicht één tot drie dagen thuis willen werken. Hoe werkgevers hier invulling aan willen geven is nog de vraag. Vandaar dat het kabinet om advies heeft gevraagd aan de SER over hybride werken.

In 2020 ontving de Autoriteit Persoonsgegevens veertien klachten over het gebruik van monitoringssoftware, zo schrijft de minister. Drie daarvan zijn er afgehandeld, bij één klacht is een gesprek gevoerd met de organisatie om uit te leggen wat wel en niet is toegestaan. De toezichthouder heeft in één geval aan de indiener uitgelegd war hij kan doen om het probleem zelf op te pakken. Elf klachten worden nog bekeken door de privacywaakhond.

Minister: ‘Met goede afspraken voorkom je stressvolle situaties’

Bart van Kent (SP) vroeg zich af wat het registreren van het aantal toetsaanslagen en muisklikken zegt over de productiviteit van een werknemer. “Het draait om het uiteindelijke product dat het werk oplevert”, zo betoogde hij toen hij zijn schriftelijke vragen indiende. Minister Koolmees benadrukt dat het belangrijk is dat werkgevers en werknemers tot gezamenlijke afspraken komen. Dan kunnen ze afspraken maken over wat de werkgever van zijn medewerkers verwacht die thuis werken. Zo kunnen stressvolle situaties vermeden worden.

Van Kent wilde van de minister weten welke ministeries, overheidsinstanties en uitvoeringsorganisaties gebruik maken van monitoringssoftware. Koolmees stelt dat daar geen overzicht van bestaat. “Voor beheer en onderhoud aan informatiesystemen wordt logging en monitoring binnen het Rijk wel breed toegepast”, zegt de minister. Ondernemingsraden zorgen er volgens hem voor dat personeelsvolgsystemen zorgvuldig worden ingezet.

Privacy en security redacteur
Techliefhebber pur sang: Anton is gek op alles wat met technologie en internet te maken heeft. Cybersecurity, privacy en internetcensuur hebben dan ook zijn volle aandacht. Meer over Anton.
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen