Veelgestelde vragen: expert Justine Pardoen over veilig internet voor kinderen

Vrouw kijkt denkend naar haar kinderen die op een tablet en smartphone spelen
Klik hier voor een korte samenvatting van dit artikel
Je kind veilig online volgens Justine Pardoen

Dr. Justine Pardoen is expert op het gebied van mediawijsheid bij kinderen. Wij stelden haar enkele vragen:

  • Wat is je belangrijkste tip voor ouders?
  • Hoe hou je rekening met de privacy van je kind?
  • Wat moet ik doen als mijn kind meer over het internet weet dan ik?
  • Zijn leeftijdsspecifieke apparaten een goede investering?
  • Is digitaal ouderlijk toezicht nodig?
  • Moet je social media gebruik verbieden?
  • Wat te doen als mijn kind wil gaan vloggen?
  • Is YouTube veilig voor mijn kind?
  • Hoe ga ik om met nieuwe hypes, challenges en apps?
  • Wat moet ik doen als mijn kind hackt?

Uitgebreide antwoorden op onze vragen, alsmede praktische tips, vind je in de rest van dit artikel. Lees dus snel verder.

Justine PardoenOpvoeden is een behoorlijke taak. Kinderen maken steeds jonger gebruik van het internet en andere vormen van media. Mediaopvoeding speelt daarbij een steeds grotere rol.

Hoe houd je je kinderen veilig online? Hoe zorg je dat ze geen ongeschikte content tegenkomen terwijl ze googelen of ten prooi vallen aan cybercriminelen? Hoe praat je met ze over dit soort onderwerpen? Kortom, veel ouders zullen met een hoop vragen zitten. Dit is precies waarom wij contact opnamen met een expert op het gebied van mediaopvoeding.

Dr. Justine Pardoen is als specialist mediaopvoeding en mediawijsheid verantwoordelijk geweest voor de mediasecties op Opvoeden.nl en was oprichter van Ouders Online. Nu leidt ze Bureau Jeugd & Media, een organisatie met professionals die ouderavonden en bijeenkomsten voor professionals in zorg en onderwijs verzorgt.

Wij stelden Dr. Justine Pardoen een aantal veelvoorkomende vragen over het opvoeden van kinderen in een wereld waarin entertainment, sociaal contact en leermomenten voor een groot gedeelte online plaatsvinden. Zij gaf haar mening en advies over deze onderwerpen.

Wat is de allerbelangrijkste tip die je ouders over veilig internetten voor kinderen mee wilt geven?

Eigenlijk gaat het maar om één ding dat je nooit moet vergeten: het internet is in eerste instantie een plek voor volwassenen, net als de straat. Dus is het verstandig als ouders extra maatregelen te nemen om het internet voor kinderen veilig genoeg te maken door bijvoorbeeld:

  • Met ze mee te gaan.
  • Ze in afgeschermde omgevingen te laten spelen.
  • In de gaten te houden waar ze zijn als ze alleen mogen.
  • Ze instructies of beperkingen te geven.
  • Een keertje te controleren waar ze zijn.
  • Met ze te praten over hoe ze moeten omgaan met lastige situaties.

Als je die vergelijking tussen het internet en de openbare ruimte steeds maakt, zul je ook natuurlijker omgaan met het geven van vrijheid. Je gaat in stapjes, afhankelijk van wat het kind nodig heeft. Je doet wat je kunt om je kind te beschermen als dat nodig is, maar ook niet langer dan nodig.

Daarnaast moeten ook volwassenen veiligheidsmaatregelen nemen. Denk aan allerlei zaken, van het omgaan met phishing tot het beveiligen van je computer. Deze maatregelen gelden voor zowel volwassenen als voor kinderen.

Praten over internetgebruik en het respecteren van je kinds privacy: hoe kun je dit balanceren?

Ouder praat met kind op de bankHet is in de opvoeding altijd balanceren tussen vrijheid en bescherming, zegt dr. Pardoen. Elk kind is anders en je moet meebewegen met de (sociale) ontwikkeling van je eigen kind. Dit geldt ook voor online opvoeding. Over het algemeen geldt wel dat een kind té strak opvoeden leidt tot stiekem gedrag. Je kind té vrijlaten kan daarnaast tot gevolg hebben dat het zich juist onveilig voelt.

Tegenwoordig zijn er verschillende technische middelen om je kind op afstand te volgen (tot en met toetsaanslagen aan toe). Denk maar aan verschillende digitale ouderlijk toezicht-apps. Dat deze tools er zijn, wil niet zeggen dat je ze ook moet gebruiken. Over deze tools vertel ik later in dit artikel meer.

Wel blijft gelden dat praten altijd de beste weg is. Hierbij moeten de maatregelen en het gespreksonderwerp natuurlijk wel bij de leeftijd van het kind passen.

Tip van VPNGids.nl: Als je hier moeite mee hebt, kun je handige tips voor ouders van kinderen in verschillende ontwikkelingsstadia vinden bij de volgende artikelen:

Wat als mijn kind meer over het internet weet dan ik?

Eigenlijk hoef je helemaal niets van computers of het internet te weten om hierover met je kind in gesprek te gaan. Vergelijk het met de eerste keer dat je kind bij een sportclub gaat. Wanneer je zoon of dochter bijvoorbeeld bij een voetbalvereniging gaat, wil dat niet zeggen dat jijzelf alles over voetbal weet. Toch zul je als ouder shirtjes wassen, je kind naar trainingen brengen en hem of haar aanmoedigen tijdens een wedstrijd. Zo praat je ook met je kind over de sport kom je er steeds meer over te weten.

Zo werkt het ook met het internet. Ook al zou je helemaal niets weten, het begint met belangstelling tonen in de nieuwe interesse van je kind. Zo kun je vragen welk spel hij/zij momenteel speelt of welke sites hij/zij bezoekt, of kun je gewoon eens meekijken.

Onwetendheid kan zelfs in je voordeel werken, omdat dit ervoor zorgt dat je echt nieuwsgierige vragen kunt stellen. Samen kun je dan ontdekken wat de digitale wereld te bieden heeft. Een bijkomend voordeel hiervan is dat je interesse toont in je kind en dat deze zich dan veiliger voelt om met problemen, zoals online seksueel misbruik, naar jou te komen.

Overigens denken veel ouders dat de jongere generatie tegenwoordig heel technisch is. Het is echter juist een uitzondering dat kinderen hun ouders voorbijstreven. De hoeveelheid script kiddies, kinderen die zelf kunnen programmeren en hacken, is bijvoorbeeld helemaal niet zo groot. Een grote groep kinderen is bovendien helemaal niet zo handig online of digitaal geletterd. Dat is ook de reden dat de Nederlandse overheid wil dat mediawijsheid op scholen onderwezen wordt.

Zijn leeftijdsspecifieke apparaten een goede investering of is dat onnodige geldverspilling?

Smartphone met daarop "6+" naast een vraagtekenIk moet eerlijk zeggen dat ik niet heel erg thuis ben in al het aanbod van speciale kindercomputers. Ik denk dat je een gewone tablet zo kunt instellen dat hij ook veilig genoeg is voor jonge kinderen. Je moet er wel even voor gaan zitten, maar dat is niet erg; zo leer je immers ook het aanbod voor kinderen goed kennen.

Hetzelfde geldt voor gameconsoles en online games: er is veel in te stellen voor ouderlijke controle. Ook hiervoor geldt dat je soms erg moet zoeken hoe het precies moet, maar het loont de moeite. Lees hier bijvoorbeeld hoe je de instellingen op Roblox aanpast.

Ook tv kun je zo instellen dat je kind gewoon kan zappen zonder ongewenste content, zoals seks en geweld, te zien. Digitale tv-aanbieders geven je namelijk de mogelijkheid om 18+-materiaal te blokkeren. Dat is zeker aan te raden om te doen.

Het is dus even uitzoeken per apparaat, maar er kan veel. Om ook te voorkomen dat kinderen 18+-materiaal zien op het internet zou ik dat zeker doen. Meer informatie vind je op onderstaande pagina’s en in onze specifieke artikelen:

  • Op Kijkwijzer.nl vind je informatie over de minimale leeftijd die je kind moet hebben om films te kijken of games te spelen en hoe je dit kunt handhaven.
  • Via veiliginternetten.nl kun je per mobiele telefoon uitzoeken hoe je in-app-aankopen blokkeert.
  • Als je kind graag op Reddit zit, kun je hem/haar beschermen aan de hand van onze Reddit-handleiding.

Zijn digitaal ouderlijk toezicht en andere tools nodig?

Vrouw neemt foto van kind met teddybeerEr bestaan veel tools waarmee ouders hun kind online in de gaten kunnen houden. Hoeveel van deze tools er tegenwoordig zijn, weet ik ook niet. Zelfs ik ben het overzicht kwijt. Veel van deze zogenaamde digitaal ouderlijk toezicht tools zijn echter niet geschikt voor de Nederlandse opvoedcultuur. Ze zijn te invasief.

Wel zijn er functionaliteiten om je kind te volgen al ingebouwd in verschillende apparaten en apps. Ouders maken daar wel gebruik van. Denk aan de ‘Find my phone’-apps of Apple AirTag waarmee ouders kunnen bijhouden waar hun kinderen zijn. Dit doen ze voornamelijk bij kinderen jonger dan 12 jaar.

Persoonlijk vind ik dat het volgen van je kind op afstand iets is wat je niet zomaar moet doen, alleen omdat het kan. Ook een kind heeft recht op vrijheid en privacy, op een vrije ruimte waar ze niet gemonitord worden en zichzelf kunnen ontdekken en ontwikkelen.

Zeker als je kind naar de middelbare school gaat, is het goed om het op te voeden met vertrouwen en steeds meer vrijheid. Je wilt je kind behoeden voor alles wat fout kan gaan, maar als je dat doet door strikte controle, dan is dat slecht voor de ontwikkeling van je kind. Dan span je het paard achter de wagen. Loslaten is nu eenmaal lastig, maar het hoort er wel bij.

Toch betekent dit niet dat we kinderen helemaal vrij moeten laten en ons niet meer met hen moeten bemoeien. Ouders zullen altijd zelf de afweging moeten maken en zich afvragen waarom ze hun kind in de gaten willen houden, wat hun eigen belang hierbij is en of dit voor hun kind echt nodig is.

Moeten ouders gebruik van sociale media strikt verbieden of aanmoedigen?

Het aanmoedigen van sociale media is niet nodig; daar komt een kind vanzelf mee. Sterker nog, als je niet oplet, heeft het zelf al allerlei accounts gemaakt zonder dat je het weet. Het is namelijk niet zo moeilijk om een formulier in te vullen.

Het is dus wel belangrijk dat je op tijd met je kinderen praat over het maken van accounts. Vertel wat ze wel en niet mogen van jou. Leg uit dat ze 13 jaar (en in sommige gevallen 16 jaar) moeten zijn om gebruik te mogen maken van social media en dat ze het voor die tijd altijd even samen met jou moeten doen. Zo kun je meekijken wat een bedrijf allemaal wil weten en of ze de privacyinstellingen goed aangepast hebben.

Volgens onze privacywetgeving, de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG), mag een kind eigenlijk pas met 16 jaar helemaal zelfstandig (dus zonder toestemming van de ouders) een account maken op sociale media en andere websites. Je hebt als ouders dus alle recht om zo nu en dan eens tegen je kind te zeggen dat je mee wilt kijken.

Wat moet ik doen als mijn kind influencer of YouTuber wil worden?

Persoon neemt selfieVeel jonge kinderen kijken naar bekende YouTubers en Instagram-influencers op. Zij willen eigenlijk ook wel vlogger of een andere vorm van influencer worden.

Voor jou als ouder lijkt dit misschien onhaalbaar of zelfs onzinnig. Als je kind zegt dat het graag astronaut of profvoetballer wil worden, ga je echter ook niet meteen vertellen dat ze dat maar moeten vergeten. Je gaat dan in gesprek over wat het inhoudt.

Zo is YouTuber zijn ook werk, bijvoorbeeld. Een kind onder de 16 jaar mag nog geen betaald werk doen. Om geld te verdienen met YouTube-video’s moet je zelfs 18 jaar zijn. En dan hebben we het nog niet over de hoeveelheid werk die erbij komt kijken achter de schermen. Naast vloggen zal je kind moeten monteren, de video’s promoten, thumbnails (afbeeldingen) maken en nog veel meer.

Als je kind vertelt graag te gaan vloggen, weet je misschien zelf niet waar je moet beginnen. Gelukkig heeft Bureau Jeugd en Media een tiendelige serie waarin helemaal uitgelegd wordt wat het beroep inhoudt, welke regels er gelden en wat je als ouder kunt doen. Ook gaan deze blogs verder in op financiële begeleiding wanneer je kind succesvol blijkt te zijn en op speciale awards voor kinderen met een beperking: de Special Media Awards.

Hoe beschermen ouders kinderen op YouTube? Is de veilige modus genoeg of kunnen ze beter alternatieve platformen gebruiken?

YouTube LogoOok als een kind niet zelf YouTuber wil worden, kan het wel filmpjes willen kijken. Vroeger mochten kinderen onder de 13 geen account hebben op dit platform en hadden kinderen tot 16 jaar toestemming van de ouders nodig. Tegenwoordig mogen kinderen jonger dan 16 volgens de AVG helemaal geen YouTube-account meer hebben.

Toch zullen kinderen, zelfs op de basisschool, soms YouTube moeten gebruiken. Ze moeten bijvoorbeeld zaken opzoeken voor een werkstuk op school. Laat je kinderen in dat geval gebruikmaken van jouw account. Stel dit account in op Nederland en schakel ‘Beperkte modus‘ of ‘Veilige modus’ in.

Dat oudere kinderen geen YouTube-account mogen aanmaken, weerhoudt hen er vaak niet van. Je kunt daarom beter met ze in gesprek gaan en samen een account aanmaken. Zoek hierbij uit hoe je alles veilig kunt instellen. Begin bijvoorbeeld bij het privacy- en veiligheidscentrum van YouTube. Ook kun je deze handleiding over het veranderen van de privacyinstellingen op YouTube raadplegen.

Voor het zoeken via Google geldt trouwens hetzelfde. Op dit moment vind je hier de nodige informatie: https://safety.google/families/. Ook vind je op VPNGids.nl een uitgebreide handleiding over je privacy op Google.

Is YouTube Kids een goed alternatief voor YouTube?

Op de restricties rond het maken van sociale media-accounts is een uitzondering als het gaat om YouTube Kids. Dat is een aparte app waarin je als ouder een account maakt voor je kinderen.

Dit is een prima alternatief voor hele kleine kindjes, hoewel het ook geen garantie is dat ze daar niets zien wat niet door de beugel kan. De selectie aan filmpjes die daar te zien is, wordt namelijk automatisch door YouTube gemaakt.

Er zijn mensen die ongepaste content verstoppen in filmpjes op YouTube Kids. Denk hierbij aan ‘parodieën’ waarbij Elsa (van de film Frozen) zwanger is, gewelddadige handelingen uitvoert of grof taalgebruik uit. Ook zijn er altijd video’s die stiekem producten proberen te verkopen.

Aangezien YouTube de filmpjes automatisch goed- of afkeurt, is het aan de kijker om dit soort ongepaste content te melden. Dit doe je door bovenaan de specifieke video op de drie puntjes te klikken en ‘Rapporteren’ te selecteren. Natuurlijk kun je ook zelf een afspeellijst samenstellen voor je kleuter om naar te kijken.

Hoe kunnen ouders het best omgaan met nieuwe digitale hypes, online challenges en nieuwe apps?

Je blijft het beste op de hoogte door veel met andere ouders te praten, maar vooral ook met je eigen kinderen. Die hebben de hypes sneller in de gaten dan jij. Keur apps, zoals TikTok, niet direct af. Het is ook leuk om samen te ontdekken wat een nieuwe app te bieden heeft en hoe het werkt. Zo kun je tegelijkertijd samen door de privacyinstellingen gaan en de risico’s bespreken.

Als je dan ook aandacht hebt voor de leuke kanten, kan een kind het zelfs prettig vinden dat je meekijkt. Het zal je waarschijnlijk zelfs sneller in vertrouwen nemen als er iets is. Denk hierbij ook aan je zoon of dochter die zijn seksuele geaardheid aan het ontdekken is. Misschien kijkt het op Netflix naar LHBTI+-series en -films. Interesse tonen in deze films kan ervoor zorgen dat je kind je in vertrouwen neemt over zijn eigen ervaringen en gedachten.

Hoe voorkom je dat kinderen gevaarlijke keuzes maken omdat ze hun idolen online challenges hebben zien doen?

Online challenges zijn een onderdeel van de online jeugdcultuur. Ze zijn er nou eenmaal, net als popsterren en vloggers. Het heeft geen zin om ‘tegen’ te zijn. Net zoals je niet ‘tegen’ slecht weer kunt zijn. Het antwoord is dus: probeer te begrijpen welke invloed ze hebben op je kind, zonder dat je meteen bang bent voor negatieve gevolgen. Kijk ook naar de positieve kanten en toon interesse.

Je kind wordt al een tijdje door jou opgevoed, en zal ook heus geleerd hebben van zijn eigen internetervaringen. Ik bedoel: probeer met vertrouwen in je kind uit te gaan van de gedachte dat hij of zij niet meteen de verkeerde keuzes maakt.

Tegelijkertijd is groepsdruk een sterk mechanisme in de puberteit. Daarover praten is wel verstandig. Probeer samen te bedenken hoe ze kunnen voorkomen dat ze iets doen wat ze eigenlijk niet willen. Probeer ook te praten over hoe ze kunnen handelen als ze zien dat anderen stomme dingen doen. Wie zou je kind in vertrouwen durven nemen op school? En weten ze waar ze online om hulp kunnen vragen als ze niet met jou willen praten? Help ze de betrouwbare wegen te vinden. Denk aan:

Wat moet ik doen als mijn kind zich online misdraagt?

Foto van twee kinderen met een waarschuwingssymboolDit is eigenlijk helemaal niet moeilijk. Als blijkt dat je kind anderen hackt of cyberpest, hoeft je reactie hierop niet anders te zijn dan wanneer je kind in de ‘echte’ wereld iets fout doet. Wat zou je doen als je kind iemand anders op het schoolplein pest? Reageer ook zo wanneer je kind iemand online pest.

Hacken kun je bijvoorbeeld vergelijken met een winkeldiefstal of andere inbraak. Je mag niet bij iemand thuis inbreken en hierbij kan zelfs de politie komen kijken. Dit geldt ook voor online inbreken of hacken.

Het verschil met hacken en ‘echt’ inbreken is dat kinderen soms niet altijd weten dat hacken illegaal is. Veel kinderen zien dat iets kán, maar weten niet dat deze mogelijkheid niet direct betekent dat het mág. Maak daarom je kind duidelijk dat wat je in het echte leven niet mag doen, ook online niet mag. Als het talent blijkt te hebben voor hacken, kun je natuurlijk wel samen kijken naar mogelijkheden om dit talent op een goede manier te ontwikkelen, zoals bij Stichting Cyberwerkplaats.

Meer vragen over veilig internetten voor kinderen?

Wil je meer lezen over hoe je je kinderen kunt helpen een zo veilig en leuk mogelijk online leven te leiden? Neem dan vooral even een kijkje in de rest van ons ‘Kind en Jeugd’-dossier.

Wil je weten waar andere ouders vragen over hebben, of heb je zelf een vraag? Surf dan eens naar opvoedinformatie.nl/mediaopvoeding/ of stel je vraag hieronder in de reacties. Justine Pardoen kun je bereiken via www.bureaujeugdenmedia.nl.

Online veiligheid voor kinderen: veelgestelde vragen

Wil je snel antwoord op een vraag? Klik dan op je vraag in onze FAQ. Meer vragen kun je stellen in de reacties hieronder.

YouTube Kids is relatief veilig. De inhoud is speciaal voor kleine kinderen samengesteld. Toch kun je er ongeschikte inhoud vinden. Deze inhoud kun je zelf rapporteren. Ook kun je de YouTube Kids-app nog veiliger maken met behulp van onze speciale handleiding.

Nee, sociale media verbieden zal alleen leiden tot stiekem gedrag bij je kind. Je kunt beter samen praten over het internetgebruik. Zo zal je kind je later waarschijnlijk ook sneller in vertrouwen nemen bij problemen.

Er zijn veel stappen die je kunt zetten om je kind online te beschermen, zoals:

  • Digitaal ouderlijk toezicht instellen.
  • Privacyinstellingen van verschillende apps en social media aanpassen.
  • Meekijken met wat je kind doet op het internet.

Hierbij is het altijd belangrijk dat je dit samen met je kind doet, zegt expert mediaopvoeding Justine Pardoen.

Er zijn veel leeftijdsspecifieke apparaten op de markt. Reguliere tablets kun je echter ook zo instellen dat ze veilig zijn voor kinderen. In ons ‘Ouder en kind’-dossier vind je alles over het beschermen van je kind op het internet.

Cybersecurity analist
David is een cybersecurity-analist en een van de oprichters van VPNgids.nl. Sinds 2014 heeft hij internationale ervaring opgedaan in het werken met overheden, NGO's en de private sector als cybersecurity- en VPN-expert en adviseur. Meer over David.
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen