Tieners veilig online: tips voor ouders

Twee tieners zijn bezig met hun laptop en smartphone naast een computer waarop een schildje met een Wi-Fi symbool staat
Klik hier voor een samenvatting van dit artikel
Houd je tiener veilig online: in het kort

Wanneer de tienerjaren zijn bereikt, begint je kind zich vaker tegen je af te zetten. Het wil zijn eigen leven leiden, ook online. Toch blijft het belangrijk om je tiener te helpen veilig te blijven in de digitale wereld. Voor veel ouders is praten over digitale veiligheid met hun tiener lastig. Daarom hebben we hier enkele tips en tricks:

  • Stel tijdslimieten in.
  • Praat met je kind over het internet.
  • Observeer je kind.
  • Vertrouw je tiener.
  • Maak samen stappenplannen voor in geval van nood, zoals bij cyberpesten, doorsturen van seksuele foto’s en cybercrime.
  • Maak je kind bewust van de gevaren van groepsdruk.
  • Benadruk het verband met de echte wereld.
  • Stel de privacyinstellingen op sociale media goed in.
  • Pas op met downloaden.
  • Geniet samen van het internet.

Wil je meer weten over hoe je nu met je tiener praat over online veiligheid? Lees dan snel verder. We gaan bovendien in op de mythe dat online zijn alleen maar nadelen met zich meebrengt.

Het opvoeden van tieners is een behoorlijke taak. Jongeren willen meer verantwoordelijkheid en maken vaak veel gebruik van verschillende social media. Bovendien gaan ze waarschijnlijk op eigen houtje naar de middelbare school en hebben ze jouw hulp minder vaak nodig dan je gewend bent.

Dit is een lastige periode. Je wilt je kind beschermen, maar tegelijkertijd wordt hulp vaak niet geaccepteerd. Hoe zorg je ervoor dat je tiener zich online niet in de nesten werkt?

In dit artikel geven wij je tips over hoe je je tiener online veilig kunt houden. Er zal besproken worden hoe je je kind zich bewust kan laten worden van verschillende online gevaren. Ook geven we je een aantal manieren waarop de communicatie tussen jou en je zoon of dochter kan verbeteren.

Tijdslimieten blijven ook voor tieners belangrijk

Wellicht vindt je tiener dat hij of zij het stellen van tijdslimieten al lang ontgroeid is. Bovendien speelt een groot deel van je tieners leven zich online af. Toch is constant aan je computer of telefoon gekluisterd zitten voor niemand goed.

Het World Happiness Report 2021 gaat dieper in op de effecten van online gedrag op onze gezondheid. Het rapport laat zien dat sociale media zowel positieve als negatieve effecten op je gezondheid kunnen hebben. Zo blijkt dat het gebruik van het internet om emoties te uiten en contact te onderhouden met vrienden positieve invloed op je tiener heeft. Tegelijkertijd wordt te veel social mediagebruik gerelateerd aan meer depressie- en angstklachten. Zeker wanneer iemand voornamelijk negatief nieuws leest tijdens het scrollen.

Wekker AlarmOver het algemeen wordt voor kinderen van twaalf jaar en ouder dan ook maximaal drie uur schermtijd per dag aangeraden. Hoewel dit lastig is, is het toch belangrijk bewustzijn te creëren over de hoeveelheid tijd die je kind op het internet spendeert.

Dit kan met ouderlijk toezicht, maar ook met apps zoals QualityTime en Moment, die je kind zelf de controle geven. Sommige telefoons, zoals de iPhone, laten in hun instellingen zien hoeveel tijd je op verschillende apps hebt besteed.

Naast deze tijdslimiet is het belangrijk om regelmatig pauzes in te lassen. Als je kind in korte intervallen verspreid over de dag op zijn of haar telefoon zit, is dit niet echt nodig. Gamet je kind echter graag aan één stuk door? Laat hem of haar dan om de zoveel tijd pauze nemen door bijvoorbeeld iets te drinken tussen de spelletjes door.

Maak ook afspraken over de aanwezigheid van mobiele telefoons aan de eettafel, bij gezamenlijke activiteiten en als het bedtijd is. Ook voor tieners geldt dat het slecht voor het slaappatroon is als ze binnen één uur voor het slapengaan nog naar een scherm zitten te turen.

Praat met je tiener over internetveiligheid

Onze volgende tip is er eentje die altijd geldt als het gaat om de online veiligheid van je kinderen. Communicatie tussen jou en je kind is namelijk ontzettend belangrijk. Ga het gesprek over internetveiligheid (opnieuw) met ze aan. Probeer het in eerste instantie luchtig te houden en toon interesse in de online bezigheden van je kind. Hoor je vaak alleen wat termen en heb je geen idee waar je zoon of dochter het over heeft? Wij hebben dan een aantal tips:

Hoewel kinderen in de puberteit de goedkeuring van hun vrienden over het algemeen belangrijker gaan vinden dan die van hun ouders, blijft het belangrijk dat ze altijd bij jou terecht kunnen. Voor meer concrete tips over hoe je het gesprek met je kind aan kunt gaan, verwijzen we je naar ons artikel over praten met je kind over het internet.

Observeer je kind

Communicatie is goed, maar soms voelt je kind zich zo onzeker of beschaamd dat hij of zij niet naar je toe durft te stappen. In zo’n geval is het belangrijk dat je het zelf merkt als er sprake is van veranderingen in het gedrag van je kind. Doen ze zich anders voor dan normaal? Zijn ze meer ingetogen, stiller of geheimzinniger? Dit kan betekenen dat er iets mis is. Wellicht zijn ze online iets tegengekomen wat hen erg geraakt heeft of hebben ze contact met iemand die hen intimideert.

Als je vermoedt dat je kind met online problemen kampt, probeer hier dan voorzichtig met hem of haar over te praten. Luister naar wat het te zeggen heeft en geef de mogelijkheid om contact op te nemen met betrouwbare sites en vertrouwenspersonen. Hier zullen we zo nog even op terugkomen.

Laat zien dat je je kind vertrouwt

Ouder praat met kind op de bankAls je wilt dat je kind je vertrouwt en naar jou toe stapt als ze problemen hebben, moet jij ook je kind vertrouwen. Zeker in deze periode van hun leven, die draait om groeiende zelfstandigheid en het vinden van een eigen identiteit, is het belangrijk dat tieners vrij zijn om hun eigen leven te leiden.

Laat merken dat je je kind respecteert door niet constant op zijn of haar lip te zitten over wat het online uitspookt. Een tiener heeft immers ook recht op privacy.

Ze hebben hoogstwaarschijnlijk hun eigen social media-accounts. Vertrouw hen hiermee. Natuurlijk mag je er af en toe naar vragen, maar doe dit dan op een open, geïnteresseerde manier. Vraag bijvoorbeeld eens naar die ene influencer die je tiener helemaal te gek vindt. Als je hen de vrijheid geeft om zichzelf te zijn, is de kans groot dat ze jou sneller in vertrouwen nemen.

Maak samen stappenplannen

Een manier waarop je je kind kan helpen zonder constant op hun vingers te kijken, is door vooraf samen stappenplannen op te stellen. Bespreek de meestvoorkomende gevaren van het internet en bedenk samen strategieën om zulke problemen op te lossen. Zo zorg je ervoor dat je kinderen weten wat ze kunnen doen in een bepaalde situatie.

Voorbeelden van stappen die je in zo’n plan kunt opnemen, zijn:

  • Contacteer een vertrouwenspersoon.
  • Maak screenshots van nare gesprekken.
  • Meld misbruik, gelekte foto’s of voorvallen van cyberpesten bij de juiste instanties.

Zoek bovendien samen naar goede websites waar je kind terecht kan in geval van nood. Voorbeelden zijn Opvoedinformatie.nl, waar je informatie vindt over allerlei online en offline onderwerpen, en Hoezomediawijs.nl. Zorg dat je kind deze informatie te allen tijde binnen bereik heeft. Een goede voorbereiding kan vervelende situaties een stuk dragelijker maken.

De gevaren van groepsdruk

Persoon kijkt sip naar laptop waar problemen mee lijken te zijnVeel kinderen en volwassenen vrezen eenzaamheid. Ze willen niet achtergelaten worden door de groep. Voor tieners is deze angst alleen maar extremer. Hierdoor bezwijken tieners eerder onder groepsdruk. Of het nu gaat over het delen van ‘nudes’ (naaktfoto’s), online challenges zoals de Flip the Switch- of Choking-challenge, of online pesten, tieners en jongeren sporen elkaar maar al te graag aan om mee te doen en zo deel te worden van een groep.

“Iedereen doet het”, zeggen ze dan. Dit betekent echter niet dat iedereen dat ook wil. Om groepsdruk heen komen is echter lastig. Je kind kan zich gevangen voelen of geen andere oplossing zien dan maar gewoon doen wat de anderen doen. Zo slecht is dat toch niet? Waarschijnlijk is het zelfs best leuk!

Praat over groepsdruk met je puber

De beste manier om je kind hiertegen te beschermen is door erover te praten. Doe daarbij niet alsof de gevoelens van je kind onzinnig zijn en jij daarboven staat. Je puber zit met een moeilijke kwestie en wil daar graag serieus in genomen worden.

Leg uit dat het vaak lastig is om te zien dat je ergens toe gedwongen wordt, totdat het achter de rug is. Geef voorbeelden van momenten in het verleden die jou je ook zo deden voelen. Laat je puber bovendien weten dat hij of zij nooit iets hoeft te doen puur en alleen maar omdat andere mensen het ook doen. Belangrijk is ook dat je je kinderen vooraf of achteraf bedankt dat ze je in vertrouwen hebben genomen.

Benadruk het verband met de ‘echte’ wereld

Het kan lastig zijn om je te bedenken dat (bijna) iedereen die je online spreekt, een echt persoon met gevoelens is. Hierdoor behandelen mensen anderen online vaak slecht en ontstaan er ruzies. Druk je kind dus op het hart dat ze online dezelfde normen en waarden gebruiken als in de ‘echte wereld’.

Social media werken steeds meer met foto’s en video’s, denk maar aan de populaire app Snapchat. Ook zullen veel tieners een online netwerk hebben van vrienden die ze bijvoorbeeld via school kennen. Dit betekent dat ze vaak al deels door hebben dat de mensen achter social media-accounts echte levens leiden. Laat ze weten dat deze connectie betekent dat de dingen die ze online zeggen consequenties kunnen hebben voor hun ‘offline’-leven.

Bespreek hun online reputatie en de reputatie van anderen. De Instagram van hun idool doet het misschien lijken alsof die persoon een fantastisch leven heeft, maar niemand is perfect. Mensen kiezen er alleen vaak voor om de minder leuke momenten niet online te delen. Je kind moet zijn of haar hele leven dus niet meten met de goede momenten die anderen posten.

Sexting en foto’s versturen

Persoon neemt selfieIn deze periode van de puberteit is het belangrijk om nieuwe regels op te stellen over het delen van foto’s. Sexting en het versturen van naaktfoto’s gebeuren op deze leeftijd namelijk een stuk vaker. Sexting is tegenwoordig niet meer zo vreemd als vroeger.

Elke ouder gaat er anders mee om, maar het is sowieso goed om de risico’s te bespreken. Sommige ouders zullen sexting verbieden, anderen niet. Zorg er in ieder geval voor dat je kind weet wat de gevolgen kunnen zijn en dat ze op de hoogte zijn van de wetgeving omtrent seksuele beelden van minderjarigen. Misschien dat hun vriendje of vriendinnetje nu wel te vertrouwen is, maar later, na een vervelende relatiebreuk, niet meer. Dan vormt die sexy foto opeens een groot risico.

Geef je kind de middelen om zich te beschermen als er iets misgaat met zijn of haar foto’s. Druk ze bovendien op het hart dat ze nooit beelden die ze ontvangen naar anderen doorsturen. Dit geldt ook als ze niet duidelijk kunnen zien wie er op de foto staat of de persoon zelf niet kennen. Voor meer informatie over hoe je je tiener kunt beschermen als ze aan sexting doen, verwijzen we je naar ons artikel over sexting en naaktfoto’s bij jongeren.

Cyberpesten

Verdrietige Emoji op Laptopscherm KleinDoordat social media ook steeds meer door kinderen worden gebruikt, is het belangrijk regels op te stellen over cyberpesten. Cyberpesten is een online vorm van pesten die vaak lastig te signaleren is. Let goed op signalen die op (cyber)pesten kunnen wijzen. Als je kind over het algemeen stiller wordt of zijn of haar scherm snel uitdrukt als je langsloopt, kan het zijn dat hem of haar iets dwars zit.

Laat je tieners weten dat cyberpesten niet door de beugel kan. Straf ze dan ook als als blijkt dat ze zelf online pesten, net als met pesten in het ‘echte leven’ zou gebeuren.

Als ze het slachtoffer van cyberpesten zijn, is het belangrijk dat ze weten dat ze bij jou terecht kunnen en dat je het probleem samen met hen zal aanpakken. Als ouder kan het lastig zijn hierover te praten, maar probeer vooral goed naar je kind te luisteren. Daarna kun je eventueel stappen ondernemen zoals het benaderen van school. Ons artikel over cyberpesten geeft je nog andere tips om het te bestrijden, zowel voor pesters als gepesten.

Cybercrime

Zowel via social media als e-mail en webpagina’s zal je kind wellicht vormen van cybercrime tegenkomen. Om te voorkomen dat het hier slachtoffer van wordt, zijn er verschillende regels die je op kunt stellen, zoals:

  • Klik nooit zomaar op een link als je niet weet waar deze precies naartoe leidt.
  • Kijk altijd of ontvangen e-mails er betrouwbaar uitzien, geen spelfouten hebben, en van een betrouwbaar e-mailadres komen.

Daarnaast is het slim om zelf een goede virusscanner te installeren, ook op de computer van je tiener. Met dit soort tips kan je kind phishing-scams en verdachte software zelf sneller identificeren en vermijden.

Privacyinstellingen van social media

Een technische maar goede manier om je kind veilig te houden online, is door al zijn of haar online accounts goed in te (laten) stellen. Privacymaatregelen zijn snel genomen en vergen meestal maar een beetje tijd en moeite. De instellingen van social media-accounts kunnen aangepast worden om je kind zo beter te beschermen.

Zorg ervoor dat het Instagram-account van je kind niet zijn of haar locatie laat zien. Vreemden op Twitter moeten niet zomaar de volledige naam van je dochter of zoon kunnen vinden. Zorg dus altijd dat je kind dit soort persoonlijke informatie niet zomaar online zet, of dit nu in een post of op een online profiel is.

Voor specifieke handleidingen over hoe je je privacy het beste kunt waarborgen op social media, verwijzen we je naar onze artikelen over verschillende sociale media. We lichten hier toe wat bepaalde platformen van hun gebruikers weten én hoe je de privacyinstellingen aanpast.

Online onderzoek: veranderingen en gezondheid

Smartphone met gezondheidszorg symboolAls je kind in de puberteit raakt, zal het veel vragen hebben over zijn of haar gezondheid, lichaam en seksualiteit. Vertel je pubers dat het prima is als ze online informatie op willen zoeken over zulke onderwerpen.

Maak deze dingen bovendien onderling bespreekbaar. Zo blijft je kind niet vasthouden aan verkeerde of misleidende informatie die het online heeft gevonden. Het zal je verbazen hoeveel je kind al weet over seksualiteit. Door het internet komen kinderen er al op jonge leeftijd mee in contact. Dat betekent echter niet altijd dat ze het begrijpen.

Probeer je kinderen dus bijtijds te informeren over seks en lichamelijke veranderingen die ze kunnen doormaken. Op school zal er waarschijnlijk ook een vorm van seksuele voorlichting plaatsvinden. Dit kan je helpen om deze onderwerpen bespreekbaar te maken.

Pas op met downloaden

Laptop met download icoonEr zitten serieuze juridische en persoonlijke consequenties verbonden aan copyright-diefstal en plagiaat. Het illegaal downloaden van series of films valt hier ook onder en daar staat in Nederland dan ook een boete op.

Breng ze daarom op de hoogte van de wetgeving en de boetes die mogelijk op ze wachten als ze kiezen voor illegaal downloaden. Praat ook over het harde werk dat artiesten, producenten, regisseurs en acteurs in het maken van hun producten steken. Met het illegaal downloaden van films en muziek zien ze daar niets van terug.

Daarnaast zitten illegale downloads vaak vol met malware zoals virussen. Zorg ervoor dat je goede veiligheidssoftware op alle apparaten hebt geïnstalleerd en dat je kinderen nooit zomaar klakkeloos iets downloaden.

Alternatieven voor torrenting zijn streamingdiensten zoals Netflix en Videoland. Hier betaal je elke maand een klein bedrag voor, waarvan je kinderen (en jij) onbeperkt films en series kunnen kijken. Denk eraan dat het aanbod per dienst sterk kan verschillen.

Samen van het internet genieten

Het klinkt misschien een beetje zoetsappig, maar het helpt echt om samen met je kind van het internet te genieten. Speel bijvoorbeeld samen spelletjes. Dit kan via een app waar je (gratis) kunt ‘wedden’ op voetbalpoules of door het spelen van online scrabble.

De hele familie kan meedoen: hoe meer zielen, hoe meer vreugd. Door samen te spelen, raakt je kind gewend aan jouw aanwezigheid in zijn of haar online wereld. Dit, in combinatie met praten over zijn of haar online activiteiten, maakt het een stuk gemakkelijker om samen mogelijke problemen te tackelen.

Jouw tiener veilig online: conclusie

De meeste tieners hebben al een echte online aanwezigheid. Ze willen hun eigen leven leiden en kunnen daardoor erg afstandelijk worden. Om te voorkomen dat ze in de problemen raken, is het het best om met ze in gesprek te blijven gaan.

Daarnaast is het verstandig om ervoor te zorgen dat ze toegang hebben tot de juiste bronnen en meldpunten in geval van nood. Door middel van stappenplannen en strategieën, de juiste privacyinstellingen op social media en kennis over belangrijke onderwerpen zoals cybercrime en sexting, zal je kind goed voorbereid zijn op de mogelijke gevaren die ze online tegenkomen.

Online veiligheid voor tieners: veelgestelde vragen

Heb je een korte vraag? Kijk dan in onze FAQ. Je kunt al je vragen ook stellen in de reacties, we reageren dan zo snel mogelijk!

Tegenwoordig hoort het internet in bijna ieders leven thuis. Dit is op zichzelf niet slecht, maar het internet brengt ook gevaren met zich mee. Het is daarom belangrijk om met je kind, ook als het al een tiener is, in gesprek te blijven en eventuele limieten in te stellen.

Voor kinderen van twaalf jaar en ouder wordt maximaal drie uur schermtijd per dag aangeraden. Dit kan lastig zijn, zeker met online lessen op school. Het blijft dan ook van belang bewustzijn te creëren over de hoeveelheid tijd die jij en je kind online spenderen en hier afspraken over te maken.

Je kunt enkele dingen doen als je kind online wordt gepest. Het belangrijkste hierbij is luisteren naar je kind.

Andere tips bij omgaan met cyberpesten zijn:

  • Leg bewijs vast.
  • Negeer en blokkeer de pester.
  • Stel de juiste privacyinstellingen in.
  • Leer je kind sociale vaardigheden en hoe om te gaan met stress.
  • Meld het pestgedrag.
Cybersecurity analist
David is een cybersecurity-analist en een van de oprichters van VPNgids.nl. Sinds 2014 heeft hij internationale ervaring opgedaan in het werken met overheden, NGO's en de private sector als cybersecurity- en VPN-expert en adviseur. Meer over David.
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen