Jongeren bekijken smartphone

Sexting en Naaktfoto’s bij Jongeren: Hoe ga je ermee om?

Laatst bijgewerkt: 14 mei 2019
Leestijd: 17 minuten, 32 seconden

Scherm met spraakballonnetjesHet is heel normaal dat jongeren hun seksualiteit ontwikkelen en nieuwe dingen ontdekken. Dit gebeurt nu ook veel digitaal. Aan de ene kant is dit ontzettend handig: op het internet is ontzettend veel educatieve informatie over dit onderwerp te vinden waar je kind veel van op kan steken. Aan de andere kant is het internet ook gevaarlijk. Zodra je iets online zet, is er een kans dat je dat nooit meer weg krijgt.

Kinderen en jongeren hebben dit niet altijd door. Dat kan voor grote problemen zorgen, zeker als het gaat over het delen van bijvoorbeeld naaktfoto’s. Hoe ga je daar als ouder mee om? Wat is sexting en wat zijn de gevaren ervan? En moet je dit nu juist wel of niet verbieden? Wat voor rol kunnen scholen spelen in het omgaan met sexting? Met behulp van het stappenplan sexting zoals opgesteld door professionals van onder andere Bureau Jeugd en Media zullen wij antwoord geven op deze vragen.


Wat is sexting?

De term ‘sexting’ is een samentrekking van de Engelse woorden ‘sex’ en ‘texting’. Sexting verwijst dus naar het sturen van seksueel getinte berichten. Vaak is dit in de vorm van foto’s of filmpjes waarop de verzender naakt of bijna naakt te zien is. Meestal worden deze foto’s via mobiele telefoons gestuurd, maar dat kan ook via andere apparaten. Social media en WhatsApp spelen vaak een rol in deze situaties.

In principe is sexting meestal een vorm van flirten, alleen dan online. Sexting is dus niet per se slecht. Het is zelfs goed voor de ontwikkeling. Het wordt pas problematisch als er sprake is van een ongelijke machtsverhouding of als het vertrouwen tussen de twee partijen geschaad wordt.

Wat is shame sexting?

Er wordt gesproken van shame sexting wanneer foto’s, video’s of berichten die in vertrouwen zijn verstuurd en enigszins seksuele content hebben, zonder toestemming van de eigenaar worden doorgestuurd of openbaar worden gemaakt. De persoon op de foto’s of video’s kan hier nare gevolgen van beleven. Vaak is er bij shame sexting sprake van pesterijen: het gaat om het vernederen van de persoon in kwestie. Dit wordt ookwel grensoverschrijdend gedrag genoemd, omdat het het vertrouwen tussen de personen die met elkaar aan het sexten waren, beschaamt.


Hoe vaak komt sexting voor?

Sexting is een vrij nieuw fenomeen. De term bestaat pas sinds 2005. Grote kans dus dat jij als ouder hier nog niet of nauwelijks mee te maken hebt gehad. Waar sexting eerst nog een taboe was, komt het nu steeds vaker voor. Het wordt door sommigen zelfs als deel van de algemene seksuele ontwikkeling gezien. In 2017 had 23% van de jongeren tussen de twaalf en zeventien jaar weleens een naaktfoto ontvangen. Zo’n 5 tot 7% van de jongens en meisjes van deze leeftijd verzond bovendien zelf naaktfoto’s. Dit betekent dat er in elke klas van die leeftijd wel enkele kinderen zitten die hiermee te maken hebben.

Snapchat is het populairste sexting-medium

Snapchat Logo

Snapchat is het platform dat het meest wordt gebruikt voor sexting. Volgens het Safer Internet Centre wordt meer dan driekwart van de sexting berichten, foto’s en video’s verstuurd via Snapchat. Dit is ergens wel logisch, omdat het idee van Snapchat is dat je er foto’s en filmpjes kunt delen, zonder dat ze voor altijd blijven bestaan. Als je een foto naar een vriendin op Snapchat stuurt, verdwijnt die na een bepaalde tijd. Daardoor lijkt het een goed medium voor sexting: het bewijs wordt immers gewist. Veel mensen staan er echter niet bij stil dat een screenshot snel genomen is, en dat die gemakkelijk naar anderen doorgestuurd kan worden.

Praten over sexting helpt

Een positieve ontwikkeling is dat veel jongeren een stuk voorzichtiger zijn geworden met hun naaktfoto’s. Wel 90% van de jongeren gaat ervan uit dat foto’s die ze in vertrouwen verzenden, worden doorgestuurd. Meer dan de helft van de jongeren vindt het dan ook dom als anderen aan sexting doen, omdat ze het gewoonweg gevaarlijk vinden. Er lijkt dus al behoorlijk wat kennis over dit onderwerp te zijn bij de jongeren van vandaag. Omdat zeker één in de vier jongeren zegt dat hun ouders de belangrijkste bron van informatie zijn als het gaat om internetkennis, is de kans groot dat dit mede komt doordat ouders goed met hun kinderen praten over dit soort onderwerpen.


De gevaren van sexting en naaktfoto’s

Laptop met huilend gezichtjeSexting is in zekere zin erg normaal. Veel van de jongeren die het doen, hebben er na afloop ook geen spijt van. Ze ervaren het als iets positief, een spannende bezigheid terwijl ze leren over zichzelf en hun seksualiteit. Dit betekent echter niet dat sexting geheel zonder gevaren is. Veruit het grootste risico dat iemand loopt, is dat zijn of haar naaktfoto of filmpje door worden gestuurd naar anderen of op een andere manier publiekelijk wordt gemaakt. Dit is een grove schending van vertrouwen. Het uitlekken van gevoelige beelden of berichten kan heftige gevolgen hebben voor de persoon op de beelden, zoals:

  • Pesten: Na het uitlekken van foto’s kan het zijn dat het slachtoffer flink gepest wordt of dat er over het algemeen vernederende opmerkingen worden gemaakt
  • Eenzaamheid: Kinderen en jongeren kunnen ontzettend gemeen zijn en anderen buitensluiten vanwege een foto
  • Slechter zelfbeeld: Door nare opmerkingen en de angst die komt met het uitlekken van zulke gevoelige beelden, kan een kind alle zelfvertrouwen verliezen en een veel slechter beeld van zichzelf krijgen
  • Angsten of andere psychologische problemen: Mentale problemen zoals depressie kunnen het gevolg zijn van het verspreiden van naaktfoto’s
  • Zelfmoord: Sommige kinderen voelen zich zo verloren en eenzaam na het lekken van foto’s dat ze geen andere uitweg meer zien en zichzelf van het leven beroven

Naast het mogelijk uitlekken van beelden kan het ook zijn dat iemand kinderen probeert te dwingen tot het delen van naaktfoto’s of filmpjes. Dit is bijvoorbeeld vaak het geval bij loverboys of groomers. In dit geval kan een foto gebruikt worden als chantagemiddel. Ook dit kan heftige gevolgen hebben. Denk bijvoorbeeld aan loverboys die jonge meisjes dwingen de prostitutie in te gaan. Als de meisjes niet meewerken, zal de foto verspreid worden onder de vrienden en familie van het slachtoffer. Groomers gebruiken naaktfoto’s van kinderen en jongeren vaak voor eigen entertainment. Dit is een vorm van kinderpornografie, wat strafbaar is.


Naaktfoto’s delen: wel of niet verbieden?

Het internet is een plek van vrijheid en mogelijkheden. Omdat het steeds een groter deel van ons dagelijks leven wordt, is het logisch dat jongeren en kinderen er nu zoveel gebruik van maken. Ook de seksuele ontwikkeling vindt nu dus plaats via het internet. Dat is niet gek of slecht. Het kan zelfs erg positief zijn. Kinderen en jongeren hebben op het internet toegang tot een oneindige hoeveelheid informatie die hen goed kan helpen. Dit geldt bijvoorbeeld zowel voor meisjes die zich afvragen wat er precies gebeurt als ze ongesteld zijn als voor jongens die online meer informatie over homoseksualiteit op willen zoeken.

Wat zegt de wet over sexting?

Er loeren veel gevaren als het op sexting aankomt. Je wil als ouder natuurlijk niet dat je kind gepest wordt vanwege een naaktfoto. Ook is het delen van naaktfoto’s van kinderen en jongeren onder de 18 volgens de wet automatisch kinderporno. Dit kan voor een legale nachtmerrie zorgen als je kind wordt veroordeeld voor het verspreiden van foto’s van zichzelf. Een zedendelict staat voor altijd op je strafblad, wat sexting al snel erg gevaarlijk maakt en hard afstraft.

In het wetsboek staat dat het strafbaar is wanneer iemand seksuele beelden van een minderjarige “verspreidt, aanbiedt, openlijk tentoonstelt, vervaardigt, invoert, doorvoert, uitvoert, verwerft, in bezit heeft of zich door middel van een geautomatiseerd werk of met gebruikmaking van een communicatiedienst de toegang daartoe verschaft”. De straf hiervoor kan oplopen van een geldboete tot vier jaar gevangenisstraf, met acht jaar voor hen die een gewoonte maken van dit soort praktijken. Deze wet is van kracht om misdaden zoals het maken en verspreiden van kinderporno tegen te gaan.

Sexting en kinderporno

Vrouwe Justitia Wet over delen naaktfoto's

De wet die zorgt dat kinderporno hard aangepakt kan worden, werkt in dit geval niet met sexting. In principe ziet deze wet ál het online seksueel contact tussen minderjarigen als kinderporno. Dit betekent dat elke jongere en elk kind dat hieraan meedoet automatisch strafbaar zou zijn – en dit terwijl veel professionals sexting zien als een gezonde manier van seksuele ontwikkeling.

De Europese wet geeft hier wel ruimte voor. Daar wordt sexting gezien als mogelijk onderdeel van de seksuele ontwikkeling. Het is volgens die wet dus niet verboden, zolang er toestemming is van beide kanten. Zodra er ongevraagd beelden door worden gestuurd (shame sexting), is er wél weer sprake van een misdaad. Dan wordt het gezien als kinderpornografie en is er eveneens een schending van de privacyregelgeving gepleegd. De Europese regelgeving is dus iets meer toegespitst op de huidige situatie onder jongeren.

Sexting: ja of nee?

Er wordt dus duidelijk een hoop gezegd over sexting en of het strafbaar of juist educatief is. De beslissing blijft uiteindelijk bij de ouders. Zij kunnen duidelijke regels voor hun kinderen opstellen. Zoals veel ouders met tieners zullen weten, kan dit nog knap lastig zijn. Het verbieden van bepaalde activiteiten betekent immers vaak dat het kind dat gewoon in het geheim gaat uitproberen, zonder ouderlijke supervisie, Vandaar dat wij adviseren om sexting toe te staan en hier open over te praten. Dit betekent uiteraard niet dat je je kind compleet zijn of haar gang moet laten gaan. Er zullen in veel gevallen toch regels nodig zijn. Hier gaan we nu verder op in.


Tips voor ouders

Wat kun je als ouder het beste doen om te zorgen dat je kind niet voor nare verrassingen komt te staan door sexting? En wat doe je als een naaktfoto van je kind toch is verspreid? Hier zijn wat tips om je verder te helpen.

Praat met je kind over sexting

Je denkt misschien dat dit niets uit zal halen, maar toch blijkt dat ouders die met hun kinderen praten over onderwerpen zoals sexting een groot verschil maken. Onderschat een simpel gesprek dus niet. Het is hierbij vooral belangrijk dat je de juiste manier van communiceren gebruikt. Uit onderzoek is gebleken dat preken en het geven van opdrachten en regels op zich niet werkt. Ook onderhandelen (“als je deze regels volgt, mag je een uur langer op de computer”) is niet erg effectief.

In plaats daarvan kun je beter gaan voor een daadwerkelijk gesprek. Stel vragen over het internetgebruik van je kind, en ga hier vervolgens op in. Gebruik deze tijd ook om samen afspraken te maken, zodat je kind zich betrokken voelt. Praat over de risico’s en hoe je die samen kunt bestrijden. Heb het bijvoorbeeld met je kind over Snapchat en dat dat niet helemaal veilig is, omdat iedereen zomaar een screenshot van je foto’s kan nemen. Laat je kind ook weten dat ze altijd bij jou terecht kunnen met vragen.

Voor meer informatie over hoe je het gesprek over internetveiligheid aan kunt gaan met je kind, verwijzen we je naar het volledige artikel over dit onderwerp.

Snap dat je kind je niet alles vertelt

Een belangrijk feit dat je je moet realiseren, is dat je kind geheimen voor je gaat hebben. Dit zal misschien iets minder zijn als jullie veel over deze onderwerpen praten. Alsnog moet je ervan uitgaan dat je kind niet alles tegen je vertelt. Dit is ook wel logisch: ze zijn aan het opgroeien. Ze willen waarschijnlijk hun eigen leven gaan leiden, met alle verantwoordelijkheid en zelfstandigheid die daarbij komt kijken. Bovendien gaat dit over hun privacy. Ook ten opzichte van jou hebben ze daar recht op.

Als ouder kun je dit het beste respecteren. Als je je kind niet constant lastigvalt met vragen over dingen die ze liever voor zichzelf houden, zien ze dat jij hen respecteert en zullen ze je sneller accepteren. Ga dus vooral in op de onderwerpen waar ze wél over willen praten en probeer ze zo veel mogelijk steun te geven zonder ze onder druk te zetten.

Hanteer duidelijke regels over sexting

Moeder kijkt mee met zoon op laptop

Sterke communicatie is de basis voor een goede relatie tussen jou en je kind. Om je kind daarnaast online nóg veiliger te houden, heb je toch echt regels nodig. Deze regels moeten duidelijk zijn. Zorg er bovendien voor dat er ook gevolgen kleven aan het breken van die regels. Tot een zekere leeftijd is het niet ongewoon om de telefoon van je kind te controleren. Een manier om dit te doen is door digitaal ouderlijk toezicht te gebruiken. Ook dit kun je gezamenlijk doen, zodat je kind zich betrokken voelt. Natuurlijk zal dit steeds lastiger worden naarmate ze ouder worden: het respecteren van iemand’s privacy is belangrijk, en dat geldt ook voor de privacy van je kind.

Enkele regels die je kunt hanteren zijn:

  • Deel alleen informatie online als er vertrouwen is. Vooral bij foto’s en filmpjes is het belangrijk dat er een sterke band van vertrouwen is vóórdat je kind beelden met een ander deelt. Druk je kind op het hart dat ze niet zomaar aan iedereen foto’s van zichzelf toesturen, zeker niet als deze foto’s een seksueel tintje hebben. Alleen mensen die ze in het echt kennen en volkomen vertrouwen zouden mogelijk in aanmerking moeten komen.
  • Is een foto echt nodig? In veel gevallen is het uitwisselen van berichten ook al erg spannend. Leg dit aan je kind uit en zeg dat het constant sturen van foto’s en filmpjes vaak voor beide kanten niet echt werkt. Een echt gesprek aangaan is dan misschien wel veel leuker.
  • Deel nooit foto’s van anderen.  Je kind wil waarschijnlijk absoluut niet dat foto’s van hem of haar doorgestuurd worden naar anderen. Logisch – en dus is het ook logisch dat zij onder geen beding foto’s die in vertrouwen naar hen zijn verzonden, aan anderen laten zien. Dit mag niet om indruk te maken op vrienden, en ook niet als wraak. Vertel je kind dat iedereen waar ze die foto aan laten zien, kunnen zien dat hij of zij onbetrouwbaar is. Dit kan dus flink wat schade toebrengen aan vriendschappen.

Leef de regels die je voor je kind opstelt ook altijd na. Worden ze gebroken of aan de laars gelapt? Straf je kind hier dan (op een redelijke manier) voor. Herhaal de regels wanneer nodig. Doe dit op een informatieve manier, zodat je kind snapt waarom deze regels belangrijk zijn.

Geef het goede voorbeeld

Als je regels voor je kind hebt bepaald en doorgesproken, is het belangrijk dat je je hier zelf ook aan houdt. Door je aan de regels te houden die je hebt opgesteld, ziet je kind in dat deze maatregelen er niet alleen zijn om hem of haar dwars te zitten. Het laat zien dat je ook je eigen internetveiligheid serieus neemt. Je kind kan jouw goede voorbeeld zorgen, wat erg belangrijk is.

Let op bij het gebruik van chatsites als Chatroulette en Omegle

Helpwanted.nl waarschuwt voor de risico’s van (anonieme)chat sites, waar kinderen uit nieuwsgierigheid naar toe surfen om te chatten met vreemden. Populaire voorbeelden zijn Omegle en Chatroulette.

Nikki Lee Janssen van Helpwanted vertelt:

“Jongeren weten inmiddels dat ze op deze chatsites binnen 5 minuten een naakte man aantreffen die voor sekscontacten op deze websites naakt achter de webcam zit. Hij verleidt jongeren om hierin mee te gaan, en in veel gevallen lukt dit.

Zowel bij HelpWanted.nl als bij het Meldpunt Kinderporno krijgen we meerdere malen per dag meldingen en beelden te zien van minderjarigen die seksueel bezig zijn voor de webcam.

Wij merken dat heel veel ouders geen idee hebben van dat soort sites, en ook niet wat er allemaal gebeurt.”

Naaktfoto verspreid? Blijf rustig!

Ondanks al deze voorzorgsmaatregelen kan het zijn dat een foto van je kind alsnog verspreid wordt. Dat is ontzettend naar en lastig. Allereerst is het belangrijk dat je kalm blijft. Luister naar je kind en wordt vooral niet kwaad op hen. Als ze naar jou toekomen met zo’n probleem, hebben ze bovenal jouw hulp nodig. Een preek over de slechte keuzes die ze hebben gemaakt, gaat op dat moment niet helpen. In plaats daarvan kun je ze beter prijzen voor het feit dat ze naar jou zijn toegekomen. De vraag is natuurlijk hoe je ze daarna verder kunt helpen. Er zijn verschillende dingen die je kunt doen:

  • Vraag degene die de foto heeft verspreid, deze te verwijderen (of laat je kind dit vragen). Ook vrienden die de foto in bezit hebben, zullen deze waarschijnlijk verwijderen als jij of je kind dit vraagt.
  • Kennen jullie de persoon die de foto heeft verspreid niet? Contacteer dan de site waar de foto op is gedeeld. Omdat het delen van naaktfoto’s van minderjarigen strafbaar is, zullen websites hier vaak snel gehoor aan geven en de content verwijderen.
  • Als er medeleerlingen van de school van je kind bij het voorval zijn betrokken, contacteer de school hier dan over. Vaak hebben scholen plannen van aanpak over hoe ze met shame sexting om moeten gaan. Ook Bureau Jeugd en Media kan scholen hierin assisteren.
  • Raadpleeg de website Helpwanted.nl voor informatie en de juiste hulp als er naaktfoto’s in de omloop zijn.
  • Helpt dit niet? Neem dan contact op met de politie. Je kunt bij hen een klacht indienen en aangifte doen.

Stel je kind ook gerust. Laat hem of haar weten dat zij niet fout zitten. Zij hebben (hoogstwaarschijnlijk) enkel in vertrouwen een foto gestuurd. Dat is normaal en moet kunnen. De andere persoon is de fout in gegaan door die foto door te sturen. Er is daarmee inbreuk gedaan op de privacy van je kind. Druk je kind ook op het hart dat hij of zij er niet alleen voor staat en dat jullie de situatie samen op gaan lossen.


Stappenplan sexting voor scholen

L.O.V.E. Online Toolkit LogoScholen spelen vaak een grote rol bij het oplossen van problemen die ontstaan door shame sexting. Veel kinderen en jongeren hebben hun vrienden immers via school leren kennen. Door het netwerk dat school biedt, kunnen naaktfoto’s snel worden verspreid. Vandaar dat het belangrijk is dat scholen weten hoe ze in zo’n geval moeten handelen. Gelukkig hebben verschillende partijen gespecialiseerd in pedagogiek en digitale kennis hiervoor de koppen bij elkaar gestoken. Uiteindelijk kwamen zij met de L.O.V.E. Online toolkit, waar het stappenplan sexting onderdeel van is.

De projectgroep die dit heeft ontwikkeld, bestaat onder andere uit Soa Aids Nederland, Bureau Jeugd & Media, Rutgers en Kennisnet/Mijn Kind Online. Ook hebben de universiteiten van Maastricht, Amsterdam en Nijmegen hieraan meegewerkt, evenals de politie en verschillende scholen en leerlingen. Het stappenplan sexting is het uitgebreide resultaat.

Dit stappenplan is dus met name gericht op scholen. Toch kan het als ouder ook erg handig zijn omdat het je handvatten geeft in communicatie met de school. Niet elke school zal namelijk weten hoe ze hierop moeten reageren. Gebruik het stappenplan dus als voorbeeld mocht je horen dat er een naaktfoto of seksfilmpje van je kind of medescholier de ronde doet. Je kunt dit delen met betrokkenen als het niet je eigen kind betrekt. In dit stappenplan worden 6 hoofdstappen uiteengezet:

  1. Analyseer: aandacht voor het slachtoffer hebben, omvang van de impact bepalen, bestaande protocollen checken, zorgcoördinator/vertrouwenspersoon betrekken, politie betrekken en acties uiteenzetten
  2. Reageer: gesprekken voeren met de ouders van het slachtoffer, hulp organiseren voor ouders van het slachtoffer, aandacht voor de dader hebben, contact opnemen met de school van de dader, gesprekken voeren met de ouders van de dader, hulp organiseren voor de ouders van de dader, eventuele besluiten tot melding of aangifte, actie om online beeldmateriaal offline te halen, rustperiode voor het slachtoffer inlassen, alternatieve interventies bedenken
  3. Faciliteer: stel een communicatiestatement op, geef docenten handvatten
  4. Activeer: verzoek dringend tot verwijderen foto/video, aan de slag in de klas van het slachtoffer, ouders van klasgenoten informeren
  5. Communiceer: conform het communicatiestatement handelen, interventies en gesprekken overwegen in andere klassen, ouders uit andere klassen informeren, voorbereiden op eventuele media-aandacht, communicatie afstemmen met school van de dader
  6. Evalueer: evalueren met het slachtoffer, de ouders en docenten, terugkoppeling vragen aan school van de dader, proces evalueren in ZAT-overleg met alle professionele betrokkenen, momenten voor nazorg inplannen voor alle betrokkenen, evaluatie verwerken in vernieuwd handelingsplan

Sexting mag, naaktfoto’s verspreiden mag niet

Sexting is in veel gevallen een normaal onderdeel van de seksuele ontwikkeling van je kind. Het komt vrij regelmatig voor. Zolang dit op een verstandige manier gebeurt en niet leidt tot shame sexting, het doorsturen van sexting-berichten naar anderen zonder toestemming, is dat in principe oké. Alsnog is het belangrijk om je kind goed op de hoogte te houden. Er kunnen immers erg nare dingen gebeuren als sexting een keer fout gaat, zoals chantage en pesterijen. Ook kan het openbaar maken van seksueel getinte foto’s van minderjarigen al snel als kinderporno worden gezien. Om dit soort narigheid te voorkomen, is het belangrijk goed met je kind over dit onderwerp te praten, duidelijke regels op te stellen, hun privacy te respecteren, en zelf het goede voorbeeld te geven. Gaat er toch iets fout? Help je kind dan met het bestrijden van shame sexting en schakel de school of als nodig de politie in.

Hoofdauteur:

Meer artikelen uit het ‘Kind en jeugd’ dossier

Reacties
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen

Op zoek naar een VPN?

Bekijk ons overzicht met de meest betrouwbare, snelle en veilige VPN-services.
Uitgebreid getest door experts.

Bekijk welke VPN het beste bij je past