Wanneer iemand seksueel expliciete foto’s of video’s van jou zonder jouw toestemming online verspreidt, is er sprake van wraakporno. Vaak wordt dit gedaan door een ex-partner uit frustratie over de stukgelopen relatie, maar dat hoeft niet altijd het geval te zijn. Seksueel expliciete beelden kunnen ook door een hacker verkregen worden of via deepfake-technologie gecreëerd worden.
Wraak is niet de enige reden voor het verspreiden van non-consensual porn. Daders doen dit ook om hun eigen status te verhogen of om winst te maken met het verkopen van beelden.
Dit kan erg traumatiserend zijn voor slachtoffers. Wraakporno leidt onder andere tot reputatieschade en psychische klachten. Ook is het slachtoffer kwetsbaar voor cyberpesten, stalking en sextortion.
Als je slachtoffer bent van wraakporno kun je de volgende stappen nemen:
- Neem mensen in vertrouwen die je kunnen steunen.
- Doe aangifte bij de politie en verzamel zoveel mogelijk bewijsmateriaal.
- Contacteer het platform waarop de afbeeldingen staan om ze te laten verwijderen.
In juni 2022 verscheen de documentaire The Most Hated Man on the Internet op Netflix. Deze documentaire gaat over Hunter Moore, de grondlegger van IsAnyoneUp, een website waarop twee jaar lang naaktfoto’s van vrouwen werden gepost zonder hun toestemming. Dit gebeurde inclusief hun naam, beroep en links naar hun sociale-mediaprofielen. De moeder van een slachtoffer zorgde er uiteindelijk voor dat de website offline ging en Moore veroordeeld werd.
De website van Moore draaide op seksueel getinte privébeelden die iemand op het internet plaatst uit wraakgevoelens. Dit fenomeen staat bekend als wraakporno, exposing of shame-sexting. Dit komt helaas vaak voor en er zijn meer dan 3.000 websites waarop dit soort materiaal wordt gedeeld.
Wraakporno is een vorm van non-consensual porn (NCP). Het kan daarbij gaan om beelden die met toestemming van het slachtoffer zijn gemaakt, maar zonder toestemming gedeeld worden. Het kan echter ook gaan om beelden die zonder toestemming of zelfs onder dwang gemaakt zijn. Dit heeft vaak grote gevolgen voor de slachtoffers. Ze hebben onder andere te kampen met reputatieschade en psychologische klachten.
In dit artikel lees je alles over wraakporno, wat de oorzaken en gevolgen zijn, wat we eraan kunnen doen en wat je kunt doen als je slachtoffer bent geworden van wraakporno.
Wat is wraakporno?
Wraakporno is het op internet publiceren van seksueel getinte afbeeldingen van een ander zonder diens toestemming. Deze beelden waren oorspronkelijk niet voor online publicatie bedoeld, maar de dader maakt hier dus misbruik van. Het kan echter ook gaan om nepbeelden die via deepfake-technologie zijn gemaakt.
Daders plaatsen deze beelden doelbewust om het slachtoffer te kwetsen. De slachtoffers betreffen bijna altijd meisjes of jonge vrouwen van 16 tot 26 jaar. Volgens het CBS kreeg in 2020 5,4% van de personen boven de 16 jaar of ouder te maken met online seksuele intimidatie. Dat gaat om ongeveer 770.000 personen. 0,1% was specifiek slachtoffer van het verspreiden van naaktfoto’s of seksfilmpjes. Dat klinkt misschien weinig, maar dit gaat nog steeds om meer dan 14.000 personen in Nederland.
Wraakporno kan verspreid worden door een ex-partner, maar dat is niet altijd het geval. Soms worden de beelden verkregen door middel van een hack. Dit is vaak het geval bij bekende personen, zoals acteurs en muzikanten. Het komt zelfs voor dat er malware op een computer wordt geïnstalleerd waarmee hackers jou kunnen begluren via de webcam van je computer. Aangezien hier geen toestemming voor is gegeven, wordt er gesproken van non-consensual porn.
Deze porno wordt vaak op grote schaal gedeeld op websites en binnen zogenoemde expose-groepen. Dit zijn besloten chat-groepen of websites waar uitgelekte privébeelden worden gedeeld. Eén persoon kan de afbeelding of video weer delen met een heel netwerk. Juist de eenvoud waarmee wraakporno verder verspreid kan worden, maakt de gevolgen voor het slachtoffer extra groot.
Wraakporno en de Nederlandse wet
Sinds 2020 is wraakporno een op zichzelf strafbaar delict in het Nederlands strafrecht. Het wordt gezien als een delict tegen de seksuele vrijheid en een inbreuk van het recht op privacy. Iedereen die aan wraakporno deelneemt, kan daar volgens de wet voor gestraft worden. Voorheen konden straffen enkel worden uitgedeeld als een andere wet was overtreden: als het slachtoffer bijvoorbeeld onder de 18 was, of als er sprake was van chantage, smaad of laster.
Het is nu strafbaar om zonder toestemming seksuele foto’s of video’s van iemand te maken. Ook is het strafbaar om zonder toestemming seksueel beeldmateriaal openbaar te maken. Verder is het strafbaar om wraakporno in bezit te hebben en verder te verspreiden. Hiervoor kan tot twee jaar gevangenisstraf opgelegd worden.
Waarom plaatsen mensen wraakporno?
De meest voor de hand liggende reden voor het plaatsen van wraakporno is frustratie over een stukgelopen relatie. Maar het blijkt dat de term ‘wraakporno’ de lading niet volledig dekt. Er zijn namelijk ook andere redenen waarom er zonder toestemming seksueel expliciete beelden online geplaatst worden.
Zo’n andere reden voor het plaatsen van non-consensual porn is de status die je eraan ontleent. In de expose-groepen wordt het als een trofee gezien als je een seksueel getinte video of foto plaatst van een ander persoon. Het delen van naaktfoto’s wordt zo een manier om je populariteit te verhogen.
Er is zelfs winst te behalen met het publiceren van expliciete beelden. Er zijn namelijk websites die geld betalen voor het uploaden van pornografische beelden. Hierbij checken deze websites (vaak bewust) niet of het gaat om legaal geproduceerde beelden. De dader die de beelden uploadt, kan er dus nog geld mee verdienen ook.
90% van slachtoffers bestaat uit vrouwen, terwijl mannen juist meer naaktfoto’s van zichzelf sturen, zoals dick pics. Toch zijn het veelal de foto’s van de vrouwen die op (wraak)pornowebsites belanden. Dit geeft aan dat het om meer gaat dan wraak. Ongelijke man-vrouwverhoudingen op het gebied van seksualiteit en vrouwenhaat zijn ook onderliggende oorzaken.
De gevolgen voor slachtoffers
De gevolgen voor de slachtoffers van exposen zijn zorgwekkend. Het is natuurlijk een grote inbreuk op de privacy. Bij expose-groepen is het zelfs gebruikelijk om de persoonsgegevens te vermelden bij het gedeelde beeldmateriaal, inclusief een link naar het sociale media-account van het slachtoffer. Dit kan leiden tot (cyber)pesten of stalken.
De beelden kunnen ook leiden tot sextortion, een vorm van afpersing waarbij seksuele beelden gebruikt worden. Het slachtoffer kan bijvoorbeeld onder druk gezet worden om te betalen om de beelden van het internet te halen. Het gebeurt echter ook dat het slachtoffer onder druk wordt gezet om meer seksueel getinte beelden aan te leveren. Zo kan er een vicieuze cirkel ontstaan waarbij de dader steeds meer expliciet materiaal in handen krijgt.
Hier houden de gevolgen helaas nog niet op. De impact van image-based sexual abuse kan verspreiden naar elk aspect van iemands leven: het kan erg beschamend zijn om beelden van jezelf op het internet te zien. Veel slachtoffers durven er niet eens over te praten met hun naasten. Zij zijn bijvoorbeeld bang voor victim blaming. De schuld wordt daarbij in de schoenen van het slachtoffer geschoven.
Ook kan wraakporno reputatieschade opleveren. Als de beelden eenmaal online staan, is het lastig ze weer helemaal te verwijderen. Zeker als de beelden met de naam van het slachtoffer worden gepubliceerd, zullen deze snel tevoorschijn komen wanneer iemand een simpele zoekopdracht doet. Dit kan erg nadelig werken, bijvoorbeeld tijdens een sollicitatieprocedure.
Misschien wel het grootste gevolg van exposen is dat het tot mentale problemen kan leiden. Gevoelens van schaamte, onmacht en verdriet kunnen een hoofdrol in het leven van het slachtoffer gaan spelen. Dit kan zelfs leiden tot PTSS, depressies, angststoornissen, paniekaanvallen en suïcide(pogingen).
Hoe stoppen we wraakporno?
Mensen die op de een of andere manier in aanraking komen met wraakporno, kunnen helpen een stap in de goede richting te zetten:
- Plaats nooit beelden van anderen online zonder toestemming, of het nu gaat over expliciete foto’s of meer onschuldige afbeeldingen. Zo weet je zeker dat je de privacy van vrienden, familie of kennissen nooit schaadt. Je werkt zo ook mee aan het creëren van een omgeving waarin het de norm is om toestemming te vragen om foto’s van anderen te delen.
- Deel wraakporno niet. Zorg dat je niet meehelpt aan het verspreiden van gevoelige beelden van een ander via Twitter, Facebook, online groepen of via enig ander platform. Mocht je deze beelden tegenkomen, dan kun je het beter rapporteren of melden bij het platform. Verschillende platformen nemen inmiddels maatregelen tegen het verspreiden van wraakporno zoals Facebook. Overigens is het in bezit hebben en verspreiden van wraakporno strafbaar.
- Keur het gedrag van anderen openlijk af wanneer zij deelnemen aan de verspreiding van wraakporno. Het creëren van een omgeving waarin exposen niet langer als ‘stoer’ of ‘grappig’ gezien wordt, is essentieel. Het is belangrijk dat mensen zich bewust zijn van de nare gevolgen van het delen van naaktbeelden voor het slachtoffer.
- Praat met je kinderen over de gevaren van het internet en van online seksueel misbruik. Het delen van intieme foto’s kan leuk en spannend zijn voor tieners, maar het is belangrijk dat je kinderen ook weten welke risico’s er zijn. Maak duidelijk dat eigen foto’s gedeeld en tegen hen gebruikt kunnen worden. Maak ook duidelijk waarom ze nooit intieme foto’s van anderen moeten delen. Voor meer informatie lees je ons artikel ‘Sexting en naaktfoto’s bij jongeren’.
- Wil je de kans dat je zelf slachtoffer wordt verkleinen? Maak dan geen naaktfoto’s van jezelf. Als een ander een intieme foto van jou maakt, vraag dan om deze foto te verwijderen. Wil je toch naaktfoto’s van jezelf hebben? Deel ze dan niet met anderen of zorg dat je onherkenbaar bent. Dat kan door te zorgen dat je gezicht uit beeld is, of door je gezicht te vervagen. Dat kun je ook doen bij zaken waaraan je herkenbaar bent, zoals tatoeages.
Wat als je het slachtoffer bent van wraakporno?
Het kan zijn dat je alsnog ontdekt dat een foto of video van jou is gelekt. Ben je het slachtoffer van wraakporno? Je staat er niet alleen voor. Hier zijn een aantal adviezen en tips.
Weet dat het niet jouw schuld is
Hoewel er stappen zijn die je kunt ondernemen om te zorgen dat de kans kleiner is dat je het slachtoffer van wraakporno wordt, betekent dit niet dat slachtoffers schuld dragen. We zouden de preventie van dit soort misdaden immers niet bij de slachtoffers, maar bij de daders moeten leggen. Er zou bewustwording moeten worden gecreëerd bij de daders over dat zij het leven van het slachtoffer verwoesten wanneer zij wraakporno plaatsen.
Of je nu een expliciete foto naar een geliefde hebt gestuurd, of geen bezwaar hebt gemaakt toen iemand een video van je maakte; het verspreiden van die beelden zonder jouw toestemming is nooit jouw schuld. De persoon die deze beelden zonder jouw toestemming gedeeld heeft, heeft jouw vertrouwen geschaad.
Neem iemand in vertrouwen
Als je slachtoffer van wraakporno bent, kan dat veel gevoelens oproepen: van schaamte tot woede. Het heeft vaak een grote psychische en mentale impact vergelijkbaar met andere vormen van seksueel misbruik. Dat kan zelfs leiden tot depressies, angststoornissen of zelfmoordneigingen.
Dat maakt het belangrijk om iemand in vertrouwen te nemen die je kan ondersteunen en helpen. Dat kan gaan om familieleden of een goede vriend of vriendin, maar je kunt ook contact opnemen met Slachtofferhulp. De medewerkers van Slachtofferhulp kunnen je (anoniem) te woord staan, in contact brengen met lotgenoten of helpen met het zoeken van professionele hulp.
Doe aangifte bij de politie
Sinds begin 2020 is wraakporno strafbaar onder de Nederlandse wet. De dader kan tot wel twee jaar gevangenisstraf krijgen. Zolang de dader wist dat het openbaar maken van jouw seksueel beeldmateriaal nadelig voor jou kon zijn – wat in vrijwel alle gevallen opgaat – is er een kans dat hij of zij daarvoor gestraft wordt.
Om dit te doen, is het wel belangrijk dat je aangifte doet bij de politie. Probeer zoveel mogelijk screenshots en foto’s te maken als bewijs. Als je de foto ooit met één iemand hebt gedeeld, maak dan ook een foto van het bericht waarin je de foto deelt met deze persoon. Dan heb je bewijs dat deze persoon (wellicht) de dader is.
Vraag websites het beeldmateriaal te verwijderen
Naast het inschakelen van de politie, is het belangrijk te proberen zo snel mogelijk de foto’s of filmpjes zelf van het internet te halen. Probeer de oorspronkelijke pagina waarop de beelden te zien zijn als eerste te verwijderen. Daarna kun je mogelijke kopieën opsporen.
Om beeldmateriaal te laten verwijderen, neem je contact op met het platform waarop deze beelden online staan. Dit geldt zowel voor ‘statische’ websites als voor sociale-medianetwerken zoals Google, Reddit, Snapchat, en Tumblr. Probeer op een kalme manier de feiten uit te leggen en vraag het platform de beelden offline te halen, aangezien ze zonder jouw toestemming verspreid zijn. Sommige sites, zoals pornosites, hebben speciale pagina’s met uitleg over hoe je hen kunt contacteren om de schade zo snel mogelijk te beperken.
In sommige gevallen kun je overwegen een advocaat of extern bedrijf in te schakelen. Er zijn tegenwoordig verschillende bedrijven die je helpen met het opsporen en verwijderen van foto’s op het internet. Helaas zijn deze bedrijven voornamelijk effectief voor het verwijderen van beeldmateriaal op websites, en is dit op sociale media lastiger te handhaven. Bovendien kosten deze bedrijven soms erg veel geld.
Extra stappen bij minderjarige slachtoffers
Als je minderjarig bent, adviseren we je eerst de hulp van je ouders of een vertrouwenspersoon in te schakelen. Vervolgens is het belangrijk dat je zo snel mogelijk contact opneemt met de website waar de beelden op staan. Vertel je leeftijd en zeg dat je nooit toestemming hebt gegeven om deze beelden te plaatsen. Eis dat de beelden meteen offline gehaald worden. Het betreft in dit geval namelijk kinderporno. Veruit de meeste websites zullen het materiaal snel verwijderen.
Ook in dit geval kun je de politie inschakelen. Je kunt je hierbij niet alleen beroepen op de wetgeving over wraakporno, maar ook op die over kinderporno. Het kan erg moeilijk en zwaar zijn om te besluiten naar de politie te stappen. Probeer er daarom altijd voor te zorgen dat je mensen om je heen hebt die je steunen en kunnen helpen wanneer nodig.
Conclusie
Wraakporno is een gevaarlijke trend die snel in populariteit is gegroeid en nog steeds wijdverspreid is. Het kan iedereen overkomen, maar gebeurt het meest bij meisjes en jongere vrouwen. Wraakporno kan erg traumatiserend zijn voor het slachtoffer, dus is het belangrijk dat je weet hoe je in zo’n situatie moet reageren.
Hoewel er in veel landen wetten zijn tegen wraakporno en exposen, waaronder in Nederland, is het vaak nog steeds erg lastig de beelden van het internet te verwijderen. Voorkomen is beter dan genezen, dus het belangrijkste is dan ook om te zorgen dat niemand ooit de kans krijgt om gevoelige foto’s of video’s van jou online te verspreiden. De beste manier om dit te doen, is door heel bewust na te denken over wat je in beeld brengt en met wie je dat deelt.
Mocht je toch slachtoffer worden, weet dan dat de schuld niet bij jou, maar bij de dader ligt. Contacteer de politie en de website waar de beelden op worden verspreid. Zorg ook dat je mensen om je heen hebt die je kunnen steunen. Kom je op een andere manier in aanraking met wraakporno? Verspreid deze beelden dan nooit verder en keur het gedrag van mensen die dit wel doen af.
Heb je nog een specifieke vraag over wraakporno? De veelgestelde vragen hieronder helpen je het juiste antwoord te vinden. Klik simpelweg op een vraag om het antwoord te lezen.
Wraakporno is het delen van seksueel getinte afbeeldingen of video’s zonder hier toestemming voor te hebben. Dit kan gedaan worden door een ex-partner uit frustratie over de stukgelopen relatie. Dit hoeft echter niet altijd het geval te zijn. Ook hackers kunnen bijvoorbeeld aan intieme content komen en dit verspreiden. Wraakporno is strafbaar in Nederland.
Allereerst is het belangrijk te beseffen dat deze situatie niet jouw schuld is: iemand heeft jouw vertrouwen beschaamd en zonder toestemming beelden van jou met anderen gedeeld. Onderneem actie door de volgende stappen te nemen:
- Zorg dat je mensen om je heen hebt die je kunnen steunen.
- Contacteer de politie en doe eventueel aangifte.
- Neem contact op met de website waar de beelden op worden verspreid om de beelden te laten verwijderen.
In ons artikel over wraakporno lees je meer over hoe je dit doet.
Wraakporno kan iedereen overkomen. Toch zijn er maatregelen die je kunt nemen om de kans kleiner te maken dat iemand ongewenst beelden van jou verspreidt.
- Maak geen expliciete foto’s of video’s van jezelf.
- Deel geen expliciete foto’s of video’s van jezelf met anderen.
- Zorg dat je niet herkenbaar bent in gevoelige foto’s en video’s die je met anderen deelt.
- Praat met je kind over de gevaren van sexting om hen ook te beschermen.
Wraakporno gaat om meer dan wraak. In sommige online groepen wordt het delen van naaktbeelden gestimuleerd: mensen die deze beelden delen, worden gezien als helden en krijgen meer status en populariteit. Vaak ligt hier ook vrouwenhaat aan ten grondslag. Daarnaast kan het delen van naaktbeelden ook geld opleveren.
Om wraakporno tegen te gaan, is het belangrijk om informatie te verstrekken over de gevaren en de gevolgen ervan.
Wraakporno kan grote gevolgen hebben voor de slachtoffers. Allereerst lopen ze het risico op cyberpesten, stalking en sextortion. Ook zorgt wraakporno voor reputatieschade. Daarnaast kan wraakporno tot mentale problemen leiden.
De impact kan voor slachtoffers net zo groot zijn als bij andere vormen van seksueel misbruik, omdat het vertrouwen is geschaad en er inbreuk is gemaakt op de privacy.
