Nikos Androulakis, Europarlementariër en leider van de Griekse sociaaldemocratische oppositiepartij Pasok, is in 2021 drie maanden lang stiekem afgeluisterd door de geheime dienst. Premier Kyriakos Mitsotakis ontkent dat hij op de hoogte hiervan was, of dat hij opdracht daartoe heeft gegeven. Het parlement neemt de zaak hoog op en is eerder van reces teruggekomen om over de zaak te debatteren.
Dat vertelt Europacorrespondent Stefan de Vries tegen BNR.
Oppositieleider maandenlang afgeluisterd
Het afluisterschandaal kwam naar buiten toen Androulakis zijn smartphone liet controleren op spyware. Bij de controle, die eind juli plaatsvond, ontdekten techneuten in Brussel dat de illegale spionagesoftware Predator op zijn toestel aanwezig was. Van de tweehonderd Europarlementariërs die hun mobiele telefoon hadden laten onderzoeken, was de Griekse oppositieleider de enige die deze software op zijn toestel had staan, zo legt De Vries uit.
Enkele dagen later ontdekte Androulakis dat de Griekse geheime dienst hem in 2021 drie maanden lang stiekem had afgeluisterd. Op dat moment was hij nog niet de politiek leider van Pasok, maar was wel in de running voor deze functie. “Nu zijn de poppen aan het dansen in Griekenland, want de grote vraag is: wie zit erachter?”, aldus de Europacorrespondent.
Premier neemt afluisterschandaal uiterst serieus
De geheime dienst heeft toegegeven Androulakis te hebben afgeluisterd. Tegelijkertijd ontkent de inlichtingendienst dat de spyware van hen afkomstig is. Premier Kyriakos Mitsotakis zegt dat hij niet op de hoogte was van de afluisterpraktijken van de geheime dienst, noch dat hij opdracht heeft gegeven de oppositieleider te bespioneren. Mitsotakis beweert dat de inlichtingendienst geen juridische grenzen heeft overtreden en zich netjes aan de geldende wet- en regelgeving heeft gehouden.
Het afluisterschandaal heeft al twee slachtoffers geëist. Het hoofd van de geheime dienst is na de bekendmaking de laan uitgestuurd. Ook de kabinetschef van de premier is naar aanleiding van deze kwestie ontslagen. “Dat was de neef van Mitsotakis, die neemt het dus heel serieus”, vertelt De Vries.
Europees Parlement onderzoekt spionagepraktijken
Spionagesoftware is al maanden een heet hangijzer in Europa. Vooral het Israëlische beveiligingsbedrijf NSO Group moet het daarbij ontgelden. Het Europees Parlement vermoedt dat de spyware van het bedrijf -Pegasus- actief is gebruikt om Catalaanse, Spaanse, Britse, Poolse, Griekse en Hongaarse politici af te luisteren. De software is naar verluidt tevens ingezet om honderden journalisten wereldwijd te monitoren.
Om te kijken of de beschuldigingen waar zijn, besloot het Europees Parlement in maart om een onderzoekscommissie in te stellen. Deze commissie, ook wel de PEGA-commissie genoemd, sprak in juni met Chaim Gelfand, de juridisch adviseur van NSO Group. Hij beweerde dat ten minste vijf Europese lidstaten Pegasus in het verleden hebben aangeschaft.
D66’er Sophie in ’t Veld is rapporteur van de commissie. Ze is zeer kritisch over spionagesoftware: in een interview met het Financieel Dagblad vertelde ze dat spyware de democratie ondermijnt. In ‘t Veld hoopt begin volgend jaar de bevindingen van de onderzoekscommissie te presenteren.
Deze Europese politici werden eveneens bespioneerd
Androulakis is niet de enige Europese politicus die is bespioneerd. Eurocommissaris van Justitie Didier Reynders zou eveneens zijn afgeluisterd met spyware. Volgens persbureau Reuters schreef Reynders in een brief aan In ’t Veld dat Apple hem in 2021 had gewaarschuwd dat zijn iPhone mogelijk was gehackt en besmet met spyware. Het gerucht gaat dat nog minimaal vier andere leden van de Europese Commissie vorig jaar het doelwit waren van spionagesoftware. Dit is echter nooit officieel bevestigd, wellicht om de opdrachtgevers niets wijzer te maken.
Ook prominente politici als de Franse president Emmanuel Macron, de koning van Marokko Mohammed VI en de voorzitter van de Europese Raad Charles Michel zouden zijn afgeluisterd. Het vermoeden bestaat dat hiervoor Pegasus is gebruikt.
Michelle Bachelet, de Hoge Commissaris voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties (VN), riep afgelopen jaaroverheden op om niet langer gebruik te maken van Pegasus. “De onthullingen over het kennelijk wijdverbreide gebruik van de Pegasus-software om journalisten, mensenrechtenverdedigers, politici en anderen in diverse landen te bespioneren, zijn uiterst alarmerend. Ze lijken enkele van onze grootste nachtmerries te bevestigen over het mogelijke misbruik van bewakingstechnologie om de mensenrechten van mensen illegaal te ondermijnen”, aldus Bachelet.
Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, noemde het gebruik van de spionagesoftware “volstrekt onacceptabel”.
Update (29 oktober 2022): het afluisterschandaal in Griekenland is nog groter dan gedacht. Vier onderzoeksjournalisten die een bijdrage leverden aan de onthulling van de spionagepraktijken, zijn volgens Griekse media zelf afgeluisterd door de geheime dienst. Volgens journalist Anastasios Telloglou maakte de inlichtingendienst gebruik van GSM-masten om zijn bewegingen en die van zijn collega’s te volgen en hun bronnen te ontmaskeren.
Hij denkt dat de spionagepraktijken bedoeld zijn om hem en zijn collega’s af te schrikken en te intimideren. “Hoe kun je proberen mensen te ontmoeten en spreken als je weet dat je niet alleen bent?”, zo schrijft hij. Mensenrechtenorganisatie Reporters Without Borders zegt op Twitter geschrokken te zijn van de uitspraken van Telloglou.
NRC benadrukt dat de uitspraken van de onderzoeksjournalist op een gevoelig moment komen. Volgende week bezoekt de PEGA-commissie Griekenland om onderzoek te doen naar de inzet van spyware door de Griekse overheid.
Update (7 november 2022): Nikos Androulakis is niet de enige Griekse politicus die is bespioneerd met Predator. Ook 33 prominente politici, zakenlieden en journalisten zijn afgeluisterd met de geavanceerde spyware. Het gaat om onder meer leden van de linkse oppositiepartij Syriza, leden van de conservatieve regering en hun familieleden, zo meldt de Griekse krant Documento aldus NRC.
Met dit laatste nieuws wordt de druk op de regering om openheid van zaken te geven nog groter. Tot op heden heeft alleen de Griekse minister van Buitenlandse Zaken Nikos Dendias op het nieuws gereageerd. “Het is ondenkbaar en gevaarlijk om te suggereren dat de premier de minister van Buitenlandse Zaken afluisterde”, zo zeggen ingewijden tegen de Griekse media.
Sophie in ’t Veld, Europarlementariër en rapporteur van de PEGA-commissie, zei afgelopen week na haar bezoek aan Griekenland dat er nog veel informatie ontbreekt. “Er missen nog honderd puzzelstukjes, maar je kunt de afbeelding al zien. Alles wijst in de richting van mensen in regeringskringen”, zo zei ze over haar bezoek aan Griekenland.
De PEGA-commissie hoopt op korte termijn haar bevindingen te presenteren.
