Gameverslaving bij kinderen

Klik hier voor een samenvatting

Videogameverslaving bij kinderen: een samenvatting

Nu kinderen steeds meer tijd online doorbrengen, komen ongezonde spelgewoonten veel voor. De Wereldgezondheidsorganisatie erkent gameverslaving als een stoornis.

De waarschuwingssignalen van gameverslaving zijn:

• Onvermogen om de schermtijd te beperken of te stoppen met gamen
• Ontwenningsverschijnselen, zelfs voor korte periodes
• Gebrek aan persoonlijke verzorging, slapeloosheid, verstoorde eetpatronen
• Geen interesse in andere activiteiten of sociaal leven

Om overmatig gamen of een gameverslaving effectief aan te pakken, is het belangrijk dat je met je kind praat over wat er aan de hand is. Stimuleer gezond gedrag en probeer de onderliggende oorzaken van het verslavende gedrag te achterhalen.

Ben je bang dat jouw kind een videogameverslaving ontwikkelt? In dit artikel geven we tips voor het afkicken van een gameverslaving. Ook geven we praktische tips voor gezond gamen.

Kinderen en tieners die videospelletjes spelen verliezen vaak al snel grip op de tijd. Voor je het weet sluiten de jongeren zich de hele dag in hun slaapkamer op om te gamen. Voor veel kinderen, jongeren en ouders is een gameverslaving een serieus probleem.

Wanneer heb je precies een gameverslaving? Hoe vaak komt het voor en wat zijn de mogelijke gevolgen? Dit zijn de vragen waar we ons in dit artikel mee bezig houden. Ook geven we tips die een gameverslaving bij kinderen tegen kunnen gaan. We praten over gezonde tijdslimieten voor computergebruik en geven enkele praktische tips die goed van pas kunnen komen.

Wat is een gameverslaving?

Voor de meeste mensen zijn videospelletjes niets anders dan onschuldig vermaak, een manier om in contact te komen met vrienden, of om wat stoom af te blazen na een lange dag. Toch kan gamen ook flink uit de hand lopen. Spellen als De Sims, Fortnite, Minecraft en Roblox zijn erg populair onder kinderen. Videogames zijn gemaakt om verslavend te zijn. Ze dompelen de speler onder met meeslepende geluidseffecten en dagen spelers uit om langer door te spelen. De ontwikkeling van Virtual Reality-games heeft het spelen van games nog boeiender gemaakt.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft in 2019 gameverslaving opgenomen in zijn lijst van erkende psychische aandoeningen.

Een gameverslaving is meer dan alleen maar veel tijd doorbrengen met het spelen van games. Videogameverslaving blijkt volgens de WHO uit de volgende drie symptomen als die zich gedurende ten minste twaalf maanden voordoen:

1. Verminderde controle over het gamen: een onvermogen om de drang om videospelletjes te spelen onder controle te houden.
2. Gamen krijgt een hogere prioriteit (in die mate dat het voorrang krijgt op andere interesses en dagelijkse activiteiten).
3. Voortzetting of escalatie van het gamen (ondanks negatieve gevolgen voor de gezondheid, sociale relaties, academische prestaties of werk).

Hoe vaak komt gameverslaving bij kinderen voor?

Gamen ontwikkelt zich voor veel kinderen tot een groot probleem. In 2021 gaf 13% van de middelbare scholieren en 14% van de basisschoolleerlingen aan minstens 24 uur per week te gamen. Dit intensieve gamen komt bij jongens vaker voor dan bij meisjes.

13% van de leerlingen uit het voortgezet onderwijs geeft bovendien aan door het gamen minder tijd aan huiswerk te besteden. Ook hier zijn de verschillen tussen jongens en meisjes aanwezig. 21 procent van de jongens geeft aan dat gamen ten koste gaat van huiswerk. Bij de meisjes gaat het om 4 procent.

Het percentage jongens en meisjes dat aan gamen doet is ten opzichte van 2017 in zowel het basisonderwijs (van 7 naar ruim 14%) als voortgezet onderwijs (van 8 naar 13%) gestegen in 2021.

Problematisch gamen komt ook vaker voor onder jongens dan onder meisjes. Ten opzichte van 2017 is het percentage van problematische gamers in 2021 gestegen van 2,5 naar 3,4 procent (voortgezet onderwijs). Ook in het basisonderwijs is problematisch gamen gestegen van 1,8 naar 3,2 procent.

Deze cijfers over gameverslaving bij kinderen zijn afkomstig uit het in 2021 uitgevoerde Health Behaviour in School-aged Children (HBSC)-onderzoek. Dit Nederlandse onderzoek wordt elke vier jaar uitgevoerd onder scholieren.

Hoe ontwikkelt een gameverslaving zich bij kinderen?

Sommige kinderen gamen erg veel maar raken niet verslaafd. Andere kinderen lijken gevoeliger voor verslavingen. Waarom raken sommige kinderen verslaafd aan videospelletjes en andere niet? Er lijken meerdere factoren in het spel te zijn. We bespreken ze hieronder:

• Hype: veel kinderen beginnen met gamen omdat het een hype is. Vooral spellen die opeens razend populair worden, zoals de online game Fortnite, hebben dit effect.
• Sociaal aspect: vaak kunnen kinderen via het spel praten met vrienden of nieuwe mensen ontmoeten.
• Verslavend: de meeste spellen zijn zo gemaakt dat je gestimuleerd wordt verder te spelen. Net nog even dat volgende level halen voordat het tijd is voor huiswerk. Kinderen raken verloren in een virtuele wereld. Zo wordt het al snel erg moeilijk om te stoppen met spelen.
• Vluchtgedrag: gamen wordt door kinderen ook vaak gebruikt als vluchtgedrag. Wanneer kinderen zich terugtrekken omdat ze niet goed in hun vel zitten, is gamen een aantrekkelijke optie. Ze hebben dan immers de controle over het spel en weten precies waar ze aan toe zijn. Ook hoeven ze dan niet aan hun echte problemen te denken. Dit kan bijvoorbeeld komen door problemen binnen het gezin. Geestelijke aandoeningen zoals een depressie, of eenzaamheid door bijvoorbeeld pesten kunnen ook een reden zijn om te vluchten in videogames. Ook groepsdruk en een gebrek aan steun kunnen hier een rol in spelen.

Heeft mijn kind een gameverslaving?

Een ernstige gameverslaving is zeldzaam, meestal gamet een kind gewoon veel en is er niet direct sprake van een echte verslaving. Officieel is er pas sprake van een gameverslaving wanneer de persoon in kwestie gedurende zes maanden of langer gemiddeld meer dan drie uur per dag gamet. Over het algemeen geldt voor gameverslaafden dat ze steeds meer tijd op hun computer door gaan brengen. Hierdoor besteden ze minder tijd aan andere delen van hun leven.

Het kind kan meestal geen grenzen stellen aan hoeveel het speelt. Het kan ook een constante behoefte ontwikkelen om na verloop van tijd intensiever te spelen om hetzelfde niveau van plezier te bereiken.

Ontwenningsverschijnselen komen vaak voor bij verslavingen. Bij gamen gaat het onder meer om verdriet, prikkelbaarheid en angst wanneer de mogelijkheid om videospelletjes te spelen wordt ontnomen, ook al is het maar voor een korte periode.

Naast deze symptomen kunnen ook onderstaande minder voor de hand liggende zaken erop wijzen dat jouw kind verslaafd is aan gamen:

• Een duidelijk verlies van interesse in andere activiteiten en het sociale leven; het verwaarlozen van hobby’s en vrienden.
• Onvermogen om voor persoonlijke hygiëne te zorgen (afgezien van basisbehoeften zoals eten en slapen)
• Liegen tegen familieleden over de tijd die wordt besteed aan het spelen van videospelletjes.
• Slecht presteren op school in verband met concentratieproblemen.
• Negeren van problemen die door videospellen worden veroorzaakt.

De gevolgen van een langdurige gameverslaving

Het spelen van videospellen kan leuk en leerzaam zijn. Voor kinderen en tieners kan overmatig gamen echter langdurige emotionele en fysieke gevolgen hebben.

Emotionele gevolgen van overmatig gamen

Gameverslaving tast niet alleen de emoties van een kind aan, maar ook zijn zenuwstelsel. Als gevolg van constante overstimulatie en hyperarousal produceert het lichaam van een gamer verhoogde cortisolniveaus, ook bekend als het ‘stresshormoon’. Dit kan chronische stress veroorzaken, en meerdere mentale gevolgen hebben:

• Gebrek aan concentratie
• Moeite met het beheersen van emoties en impulsen
• Angst
• Depressie
• Prikkelbaarheid
• Vijandigheid en agressie
• Verminderde creativiteit en compassie
• Gebrek aan sociale contacten

In het IMAGEN-project onderzochten onderzoekers de neurologische effecten van buitensporig gamen door meer dan 150 gezonde adolescenten te bestuderen. Uit de studie blijkt dat het niveau van de witte en grijze stof in de hersenen – die verband houden met besluitvorming, emotionele regulering en impulscontrole – afneemt bij frequente gamers in vergelijking met onregelmatige gamers.

Uit de studie bleek ook dat videospellenverslaving de hersenen kan voorbereiden op andere soorten verslavingen, vanwege de manier waarop dopamine wordt vrijgemaakt in verband met verlies en beloning. De auteurs benadrukten echter dat meer onderzoek nodig is om tot een conclusie te komen.

Lichamelijke gevolgen van te veel gamen

Het lichaam van kinderen en tieners ontwikkelt zich voortdurend. Hoewel volwassenen ook aan gameverslaving kunnen lijden, zijn er belangrijke risico’s voor jongere spelers die overmatig gamen:

• Zittende levensstijl; gebrek aan lichaamsbeweging, gewichtstoename, slechte houding en een hoger risico op diabetes type 2
• Verminderde immuunfunctie door chronische stress
• Aanvallen door blootstelling aan flikkerende beelden, lichten en kleuren
• Slapeloosheid en chronische vermoeidheid
• Repetitieve stressblessures in polsen of handen, waaronder het carpaal tunnel syndroom (CTS), dat pijn, tintelingen en gevoelloosheid veroorzaakt
• Migraine
• Slechte persoonlijke hygiëne
• Verstoorde eetpatronen
• Bijziendheid en andere oogaandoeningen

Hoe ga je met een gameverslaving om?

Een verslaving kan al snel destructief worden. Dat geldt niet alleen voor de verslaafde, maar ook voor zijn of haar directe omgeving. Het lijkt misschien wat heftig om op deze manier over gameverslaving na te denken. Toch is dit de realiteit. Daarom is het verstandig om, als je vermoedt dat je kind verslaafd is aan games, de juiste stappen te ondernemen.

Praat met je kind en vraag hoe videospellen hem of haar persoonlijk beïnvloeden. Als je het probleem samen vaststelt, kan jouw kind beseffen dat je aan zijn of haar kant staat. Luister naar je kind en wees geduldig. Besef dat evenwicht belangrijk is. Je kind hoeft niet helemaal te stoppen met gamen om gezondere gewoonten te ontwikkelen. Stapsgewijze veranderingen zijn zeer aan te bevelen.

Zorg ervoor dat de tijd die niet aan gamen wordt besteed, goed wordt besteed: afspreken met vrienden, ergens naartoe gaan. Als je het gesprek openhoudt, verklein je de kans dat je inspanningen averechts werken.

Afkicken van gameverslaving: stappenplan

Wanneer je kind gameverslaafd is zoek je natuurlijk naar de beste manier om af te kicken. Er is geen uniforme aanpak van videogameverslaving. Kinderen gaan op verschillende manieren met technologie om en hebben unieke persoonlijkheden, gezinsomgevingen en middelen tot hun beschikking.

Ongeacht de precieze omstandigheden kunnen de volgende stappen je echter helpen.

1. Maak samen een actieplan. Het lijkt misschien verleidelijk om strenge regels op te stellen, maar dat werkt vaak averechts. Praat met je kind, geef uitleg en betrek hem of haar bij het maken van een actieplan.
2. Maak afspraken over gezond gebruik van schermen en vrije tijd. Om de videogameverslaving van een kind aan te pakken, kan het helpen om gestructureerde, schermvrije tijden in te stellen met regelmatige pauzes. Je kunt bijvoorbeeld besluiten om apparaten weg te leggen tijdens de maaltijden, ’s ochtends en voor het slapengaan.
3. Pak onderliggende problemen aan. Videogameverslaving kan soms een symptoom zijn van andere problemen zoals eenzaamheid of angst. Games kunnen deze negatieve emoties op afstand houden of versterken. Door met je kind te praten over waarom het zo graag gamet, kun je erachter komen of het videospelletjes gebruikt om aan iets anders te ontsnappen. In bepaalde gevallen kan professionele hulp nuttig zijn.
4. Bouw positieve overlevingsmechanismen op. Zorg ervoor dat je kinderen in orde zijn als ze niet gamen. Moedig ze aan om over hun emoties en ervaringen te praten. Ga met ze naar buiten. Zoek een vorm van lichaamsbeweging of fysieke activiteit die ze leuk vinden.
5. Toon interesse en benader het spelen van games op een positieve manier. Het lijkt misschien tegenstrijdig om tijd te investeren in het spelen van games, maar als je begrijpt hoe een spel werkt, kun je gemakkelijker te weten komen wat je kind doet. Je krijgt een beter beeld waarom het zich er zo toe aangetrokken voelt. Door interesse te tonen kun je gemakkelijker met je kind praten over gamen in het algemeen. Het maakt het voor jouw kind ook gemakkelijker om met jou te praten. Door open te communiceren beperk je de kans op ruzie en kun je samen werken aan gezondere game-gewoonten.
6. Ouderlijk toezicht (voorzichtig gebruiken). Het naleven van tijdslimieten is lastig. Je kind wil waarschijnlijk niet stoppen met spelen. Daarnaast is het ook voor jou als ouder moeilijk om constant de tijd bij te moeten houden. Digitaal ouderlijk toezicht kan helpen om het internetgebruik van je kind in te perken. Met veel programma’s voor ouderlijk toezicht kun je de tijd die je kind per dag op een app mag besteden, in een handomdraai limiteren. Houd wel in gedachten dat kinderen net als iedereen recht hebben op privacy. Maar zolang je open bent naar je kinderen toe en met hen praat over dit soort technologie, kan het een oplossing zijn.

Kinderen en gamen: praktische tips

Er zijn een aantal regels die je kunt handhaven om te zorgen dat je kind zich niet verliest in het (online) gamen. Hieronder hebben we een aantal tips opgesomd die een gameverslaving bij kinderen tegen kunnen gaan:

1. Maak afspraken over schermtijd. Als kinderen dagelijks niet meer dan twee of drie uur op de computer mogen of kunnen, ontwikkelen ze minder snel een gameverslaving. Het kan erg moeilijk zijn om tijdslimieten voor beeldschermen op een eerlijke manier te bepalen. Er wordt aangeraden om per dag niet meer dan twee tot drie uur achter een beeldscherm te zitten. Dit hangt wel af van de leeftijd van je kind: hoe ouder, hoe meer tijd kinderen achter een scherm mogen zitten. Kijk voor meer informatie over tijdslimieten per leeftijd bij onze specifieke leeftijdsrichtlijnen voor jonge kinderen, basisschoolkinderen, of tieners op de middelbare school.
2. Neem regelmatig een pauze. Moedig kinderen aan om pauzes in te lassen door naar buiten te gaan en te spelen met vriendjes. Zorg dat ze pauze nemen om iets te drinken of een korte fysieke activiteit te doen.
3. Houd enige afstand tot het scherm. Om het risico op het ontwikkelen van oogaandoeningen te verminderen, is het belangrijk dat je kind minimaal één meter van het scherm af zit. Dit is beter voor de ogen en geeft meer rust. Daardoor wordt de kans op bijziendheid en migraine verlaagd.
4. Zorg voor een goede zithouding. Zorg dat je kind tijdens het spelen goede ondersteuning van zijn of haar polsen heeft om pijn te voorkomen. Ook ondersteuning voor de voeten is belangrijk. Een rechte rug is ook belangrijk. Zet daarom indien nodig het scherm op een verhoging, zodat je kind niet schuin naar beneden hoeft te kijken om het scherm te zien.
5. Speel geen spelletjes voor het slapengaan. Spelletjes spelen voor het slapengaan houdt de hersenen veel langer actief dan nodig is. Dit kan het moeilijk maken om goed tot rust te komen. Het wordt aanbevolen dat kinderen minstens anderhalf uur voor het slapengaan geen videospelletjes meer spelen.
6. Eerst huiswerk, dan computerspelletjes. Als je kind moeite heeft om zijn verantwoordelijkheden na te komen, kan het helpen om dit soort regels op te stellen. Als het op een positieve manier wordt benaderd, kan speeltijd iets zijn waar een kind naar uitkijkt na het afmaken van andere taken.

Meer informatie over gezond gamen

Een handige website voor jou en je kind is gameninfo.nl. Deze site, eigendom van het Trimbos Instituut, heeft veel informatie over (gezond) gamen. Er is ook een speciale test te vinden die kinderen en jongeren onder de 18 jaar gemakkelijk kunnen doen om te kijken hoe gezond hun gamegedrag is. Na het invullen kan je zoon of dochter zien hoeveel hij of zij per week gamet en of dit (ver) boven of onder het gemiddelde van Nederland zit. Zo kan je kind zichzelf vergelijken met leeftijdsgenoten. Bij de speciale Gamen Infolijn (0900-1995) kun je terecht met al je vragen over problematisch gamen en gameverslaving. Je kind kan natuurlijk contact opnemen met deze lijn.

Tot slot: neem een gameverslaving serieus

Een ernstige gameverslaving is zeldzaam, maar buitensporig en ongezond gamen komt steeds vaker voor. Het is dan ook belangrijk om dit serieus te nemen en te voorkomen dat je kinderen hierin verstrengeld raken. Te veel gamen kan leiden tot zowel emotionele als lichamelijke problemen. Het beste is om je kind te laten wennen aan limieten op zijn of haar gametijd.

Bovendien is het erg belangrijk om met je kind te praten over gamen – zowel over de positieve als de negatieve kanten. Zorg voor een goede balans tussen gamen en andere verantwoordelijkheden. Gamen is heel leuk, maar dat betekent niet dat andere activiteiten en klusjes vergeten moeten worden. Kijk ook waarom je kind gamet. Mogelijk wordt het gamen gebruikt als een toevlucht. Ga op een positieve manier het gesprek aan met je kind. Dit zorgt ervoor dat je kind zich betrokken voelt. Hierdoor is de kans groter dat je kind naar je luistert.

Gameverslaving bij kinderen: veelgestelde vragen

Vraag je je af hoe je een gameverslaving kunt doorbreken? Maak je je zorgen over de gevolgen van overmatig gamen voor jouw kind? Lees onderstaande FAQ voor een aantal antwoorden op veelgestelde vragen over gameverslaving.

Hoe weet je of je kind een gameverslaving heeft?

In 2019 erkende de Wereldgezondheidsorganisatie een gameverslaving op basis van de volgende kenmerken:

• Onvermogen om de drang om te gamen onder controle te houden
• Voorrang geven aan gamen boven andere interesses en activiteiten
• Escalatie van gamen, ondanks negatieve gevolgen

Hoewel ernstige gameverslaving zeldzaam is, komt buitensporig en ongezond gamen steeds vaker voor. Lees ons uitgebreide artikel over gameverslaving bij kinderen voor meer informatie.

Welk effect heeft een gameverslaving op kinderen?

Gamen kan leuk en leerzaam zijn, maar overmatig gamen heeft veel negatieve emotionele en fysieke gevolgen, waaronder:

• Angst, depressie en prikkelbaarheid
• Moeite met het beheersen van emoties en impulsen
• Gebrek aan sociale contacten
• Chronische stress

Wat zijn de waarschuwingssignalen van gameverslaving?

De waarschuwingssignalen van videogameverslaving zijn onder andere:

• Verminderde controle over het gamen
• Het niet kunnen stoppen met gamen ondanks negatieve gevolgen
• Een behoefte om steeds intensiever te spelen om hetzelfde niveau van tevredenheid te bereiken.

Deze symptomen moeten zich gedurende een lange periode voordoen.

Hoe doorbreek je de videogameverslaving van een kind?

Hier volgen enkele tips die kunnen helpen om de videogameverslaving van een kind te doorbreken:

• Maak samen een actieplan met grenzen aan het gamen.
• Maak afspraken over schermtijd.
• Pak onderliggende problemen aan.
• Leer manieren aan om met gevoelens van stress, angst en eenzaamheid om te gaan.
• Benader het spelen van games op een positieve manier.
• Gebruik eventueel ouderlijk toezicht in geval van ernstige verslaving.

Lees ons volledige artikel over gameverslaving voor meer tips en trucs over hoe je gezonde gamegewoonten voor je kinderen kunt ontwikkelen.

David Janssen Auteur

Cybersecurity analist

David is cybersecurity analist en een van de oprichters van VPNgids.nl. Sinds 2014 heeft hij internationale ervaring opgedaan in het werken met overheden, NGO’s en de private sector als cybersecurity- en VPN-deskundige en adviseur.

Meer artikelen uit de sectie Kind en jeugd

Instagram-tieneraccounts: alles wat je als ouder moet weten

18 maart 2025

Wat doet mijn kind op internet: de 6 beste apps voor ouderlijk toezicht

26 juli 2024

Likee: Houd je kinderen weg van deze gevaarlijke TikTok-kloon

26 juli 2024