PEGA-commissie wil Europese regels voor inzet spyware

Man houdt zijn smartphone vast in een donkere kamer

Spyware is wijdverbreid en wordt in een groot aantal EU-lidstaten gebruikt om burgers, politici, journalisten, mensenrechtenactivisten en advocaten af te luisteren. Er is echter nauwelijks controle op het illegale gebruik van spionagesoftware. Tot slot durven overheden en andere instanties niet open en eerlijk te zijn over het gebruik ervan. Daarom moeten er Europese regels komen voor het gebruik van spyware.

Dat vertelde Sophie in ’t Veld, rapporteur van de PEGA-commissie dat onderzoek doet naar het gebruik van spyware, dinsdag in een persconferentie. Daar presenteerde ze een conceptversie van het onderzoeksrapport (pdf).

Het gevaar van spyware

In 2020 dook er een lijst op met 50.000 telefoonnummers van mensen die mogelijk zijn afgeluisterd met spyware van NSO Group. Een consortium van zeventien nieuwsorganisaties wereldwijd constateerde dat de afluistersoftware van het Israëlische beveiligingsbedrijf is gebruikt om minimaal 189 journalisten af te luisteren.

Dezelfde software, genaamd Pegasus, zou eveneens gebruikt zijn om de Franse president Emmanuel Macron, de Marokkaanse koning Mohammed VI, de voorzitter van de Europese Raad Charles Michel en Eurocommissaris van Justitie Didier Reynders stiekem te bespioneren. Ook CatalaanseSpaanseBritse, Poolse, Griekse en Hongaarse politici zouden met Pegasus zijn afgeluisterd.

Pegasus is spyware waarmee sms-berichten, e-mails, foto’s, video’s, geluidsopnamen, locatiegegevens, wachtwoorden, informatie van contactpersonen en de inhoud van de kalender kan worden gestolen. Tevens is het mogelijk om hiermee de microfoon van je smartphone af te luisteren, telefoongesprekken op te nemen, screenshots te maken en camera te activeren.

Europees Parlement stelt onderzoek in naar spyware in Europa

Begin dit jaar besloot het Europees Parlement om een onderzoek in te stellen naar het gebruik van spyware in Europa. D66’er en Europarlementariër Sophie in ’t Veld werd benoemd tot rapporteur van de PEGA-commissie, haar CDA-collega Jeroen Lenaers werd voorzitter.

Commissieleden bezochten verschillende EU-lidstaten, waaronder Hongarije, Polen en Griekenland, om de onderste steen boven te krijgen. Chaim Gelfand, de juridisch adviseur van NSO Group, beweerde dat ten minste vijf Europese lidstaten Pegasus in het verleden hebben aangeschaft. Hij weigerde echter namen te noemen.

Vrijwel alle EU-landen maken gebruik van spyware

De PEGA-commissie heeft dinsdag de eerste versie van haar onderzoeksrapport gepresenteerd. De conceptversie van het rapport is samengesteld op basis van hoorzittingen, werkbezoeken, enquêtes door de parlementscommissie en openbare bronnen. Geen van de Europese lidstaten wilde on the record reageren op de geruchten over het gebruik van spionagesoftware.

Volgens In ’t Veld maken vrijwel alle EU-lidstaten gebruik van spionagesoftware als Pegasus, Predator en Hermit. Ook Nederland. In ons land zou de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) spyware hebben gebruikt om Ridouan Taghi op te sporen, de hoofdverdachte in het Marengo-proces.

In landen als Polen en Hongarije maakt spyware een integraal onderdeel uit van een systeem om burgers, oppositieleden, journalisten en klokkenluiders af te luisteren. In ’t Veld stelt dat het om een “bewust en methodisch opgezet systeem” gaat in deze landen.

Spyware inzetten voor politieke doeleinden

Waar de PEGA-commissie zich de meeste zorgen om maakt, is het scenario waarbij spionagesoftware wordt ingezet voor politieke doeleinden. “Het oneigenlijk gebruik van spionagesoftware tegen journalisten, activisten en oppositiepolitici is een rechtstreekse aanval op de rechtstaat”, vertelt Lenaers aan de NOS.

In ’t Veld zei eerder dit jaar in een interview dat spyware de democratie ondermijnt. Haar mening is nog altijd hetzelfde. “Dat [het afluisteren van oppositieleden, red.] schendt niet alleen privacy van mensen, maar beschadigt ook de democratie. Het manipuleert verkiezingen en dat is onacceptabel.”

‘Een duidelijk beeld van de situatie’

Keihard bewijs voor het gebruik van spyware is er in de onderzoeksperiode niet gevonden. Toch staat In ’t Veld vierkant achter de bevindingen. “Het beeld is niet compleet. We hebben negenhonderd van de duizend puzzelstukjes en dus een duidelijk beeld van de situatie. Maar ik roep autoriteiten op te stoppen met het achterhouden van informatie en open te zijn”, zo zei ze bij de perspresentatie.

De rapporteur stak haar mening niet onder stoelen of banken en maakte duidelijk dat ze boos was op de regeringsvertegenwoordigers die met de PEGA-commissie om tafel zaten. “In een democratie zet je mensen niet zomaar onder surveillance. Niet om politieke doeleinden te misbruiken of om verkiezingen te manipuleren. Dit is een aanval op de Europese democratie. Dus waarom stelt de EU zich niet als één blok op om dit aan te pakken?”

PEGA-commissie pleit voor nieuwe Europese regels

De huidige wetgeving houdt volgens de PEGA-commissie te weinig rekening met nieuwe spionagemogelijkheden. Daarom pleit de onderzoekscommissie ervoor om Europese regels in te stellen voor het gebruik van spyware. Uitgangspunt is dat er in principe geen spionagesoftware mag worden gekocht of verkocht. Pas als een land een toezichthouder heeft aangesteld, mag er eventueel spyware ingezet worden.

De definitieve versie van het onderzoeksrapport verschijnt naar verwachting in maart 2023. Dan volgt er een debat in het over de conclusies van de onderzoekscommissie.

Techredacteur
Techliefhebber pur sang: Anton is gek op alles wat met technologie en internet te maken heeft. Cybersecurity, privacy en internetcensuur hebben dan ook zijn volle aandacht. Meer over Anton.
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen