Man en vrouw achter computer

Veilig internet voor mensen met een licht verstandelijke beperking

Laatst bijgewerkt: 23 september 2019
Leestijd: 13 minuten, 24 seconden

Leven met een licht verstandelijke beperking (LVB) kan een hele opgave zijn, zowel voor de mensen met de diagnose als voor hun directe omgeving. In het dagelijks leven zijn er veel extra voorzieningen, maar deze hulpmiddelen vallen vaak weg zodra je het internet op gaat. Bovendien vormen mensen met LVB sowieso al een kwetsbare groep op het internet. Wij vinden dat iedereen veilig gebruik moet kunnen maken van het internet. Daarom hebben we uitgezocht wat de beste manieren zijn voor mensen met een verstandelijke beperking om veilig gebruik te maken van het internet.

Verstandelijke beperkingen op een spectrum

Kleurrijke puzzelstukjesVerstandelijke beperkingen bestaan altijd op een spectrum. Niet iedereen met dezelfde diagnose zal in dezelfde mate moeite hebben met bepaalde zaken. Niet iedereen zal zelfs altijd dezelfde soort problemen hebben. Zo hebben sommige mensen met een licht verstandelijke beperking ook autisme, terwijl anderen dat niet hebben. Sommigen zijn erg welbespraakt terwijl anderen meer moeite hebben zich te uiten. Bedenk vóór het gebruiken van onze tips dus altijd goed welke maatregelen het beste bij de persoon in kwestie passen.

De diagnose licht verstandelijke beperking verwijst naar mensen met een IQ tussen de 50 en de 85. Dit is een vrij brede groep, wat betekent dat er verschillende manieren nodig zijn om ervoor te zorgen dat alle mensen met een licht verstandelijke beperking veilig gebruik van het internet kunnen maken. De meeste mensen met een IQ onder de 50 kunnen en zullen niet zelfstandig online zijn. Daarom focust dit artikel op mensen met een licht verstandelijke beperking.

Voordelen van het internet voor mensen met een verstandelijke beperking

Hoewel het internet extra risico’s voor mensen met LVB brengt, heeft het zeker ook een hoop voordelen. Natuurlijk gaat er allereerst een gigantische wereld open zodra je het internet opgaat. Online kun je talloze spellen spelen, van Candy Crush tot Fortnite. Je hebt toegang tot uren entertainment via filmpjes op YouTube en TikTok, kunt muziek luisteren en hebt de mogelijkheid informatie op te zoeken over wat voor onderwerp dan ook. Naast al deze mogelijkheden zijn er echter nog andere voordelen die net zo goed gelden voor mensen met een licht verstandelijke beperking. Onder andere zijn dit het vinden van connectie, de mogelijkheid tot extra hulp en een gevoel van vrijheid.

Connectie met anderen

Jongen en meisje met laptop verbondenNet als bij een ieder ander, kan het internet mensen met een licht verstandelijke beperking helpen zich te realiseren dat ze niet alleen zijn. Online kunnen ze mensen ontmoeten die dezelfde achtergrond, passies en ideeën hebben. Dit hoeft niet te betekenen dat het alleen klikt met mensen die dezelfde diagnose hebben. Vriendschappen kunnen ook gevormd worden door een gedeelde interesse, of dit nu een liefde voor treinen, een bepaalde band of artiest of dinosaurussen is. (Online) connecties kunnen zo een goede invloed hebben en iemand op doen bloeien.

Hulp in het dagelijks leven

Er zijn veel apps die ons leven overzichtelijker maken. Dit kan erg handig zijn voor mensen met een beperking, omdat het rust en regelmaat biedt. Zo vormt een online agenda een duidelijk beeld van hoe de dag eruit gaat zien, waardoor je beter weet waar je aan toe bent. Ook zijn er andere apps die helpen om dagelijkse activiteiten te structureren. Focus@will helpt je bijvoorbeeld concentreren door middel van muziek. Stylebook helpt je iedere ochtend met het uitkiezen van een outfit. Evernote biedt een plek om je gedachten op te schrijven, of het nu gaat om to-do’s of herinneringen aan jezelf. Met een aantal individuele aanpassingen waar nodig, kunnen dit soort apps eveneens voor mensen met LVB veel betekenen.

Vrijheid van de diagnose

Voor sommige mensen is de anonimiteit die het internet biedt erg bevrijdend. Mensen met een verstandelijke beperking hoeven online niet aan iedereen te vertellen dat ze een beperking hebben. Hierdoor worden ze niet automatisch in een hokje geplaatst. Ze kunnen contact leggen met anderen zonder zich zorgen te hoeven maken over vooroordelen. Tijdens het online gamen maakt het mensen immers weinig uit hoe je eruitziet of wat je IQ is, zolang je maar presteert en je goed gedraagt.

Online gevaren voor mensen met een beperking

Het internet kan dus vrijheid bieden, de leefwereld vergroten en een extra steun zijn. Genoeg reden om een strikt verbod op het internet achterwege te laten, als dit in de hedendaagse wereld al een mogelijkheid zou zijn. Helaas zijn er alsnog veel online risico’s die over het algemeen groter zijn voor mensen met een licht verstandelijke beperking.

Misverstanden

Net als in het ‘echte’ leven is de kans voor mensen met LVB groter dat er tijdens online communicatie onbegrip of misverstanden onstaan. LVB gaat vaak gepaard met een manier van communiceren die niet altijd door anderen wordt begrepen. Mensen met een beperking kunnen taal erg letterlijk nemen. Dit kan voor problemen zorgen. Als een speler op het online multiplayer spel League of Legends zegt dat hun team de tegenstander eens even van de kaart zal vegen, zou iemand met een verstandelijke beperking daar goed in de war van kunnen raken. De kaart staat bij het spelletje rechtsonder in het scherm, maar waar halen ze in hemelsnaam een bezem vandaan? Zo worden gesprekken waarin figuurlijke of sarcastische opmerkingen heel letterlijk kunnen worden genomen snel erg verwarrend.

Obsessie of verslaving

Computer met videogame karakterMensen met een licht verstandelijke beperking vinden het vaak lastig om in te schatten welke gevolgen hun acties op de lange termijn hebben. Dit is zeker het geval voor kinderen en tieners, die sowieso impulsief kunnen zijn, onafhankelijk van hun IQ. Ook kunnen mensen met LVB, zeker wanneer ze dit in combinatie met een vorm van autisme hebben, erg gefocust zijn op één specifiek onderwerp of specifieke taak. Daardoor is de kans groter dan gemiddeld dat ze een online obsessie of verslaving ontwikkelen. Een bekend voorbeeld hiervan is videogamen, waar velen urenlang mee bezig kunnen zijn en daardoor soms zelfs vergeten te eten.

Schadelijke websites

Net als een ieder ander kan ook een persoon met LVB blootgesteld worden aan schadelijke websites. De kans is voor mensen met LVB groter dat ze niet echt weten waar ze zich instorten. Ze kunnen op onveilige websites komen waardoor hun computer geïnfecteerd wordt met allerlei virussen. Vaak hebben mensen met LVB moeite om de juiste bescherming op hun apparaten te installeren en in te stellen. Hierdoor zijn er geen antivirusprogramma’s om virussen tegen te houden. Ook zijn er websites die ongeschikte content hebben, wat slecht kan zijn voor de persoon in kwestie.

Cyberpesten

Cyberpesten komt helaas maar al te vaak voor. Dit gebeurt niet uitsluitend bij kinderen en jongeren, maar kan ook volwassenen overkomen. De kans dat mensen online misbruik van iemand proberen te maken, is aanzienlijk groter wanneer het slachtoffer een beperking heeft. Als het slachtoffer iemand genoeg vertrouwt om bijvoorbeeld persoonlijk foto’s toe te sturen, kan het zijn dat deze foto’s vervolgens worden verspreid en tegen hen worden gebruikt. Pesten in al zijn vormen kan ontzettend veel schade aanrichten. Dit geldt ook voor cyberpesten.

Hacken

Vishaak door browserwindow met wachtwoordOmdat licht verstandelijk beperkte mensen vaak moeite hebben met het inschatten van geschreven berichten, waardoor ook eerdergenoemde misverstanden kunnen ontstaan, zijn ze ook gevoeliger voor internetoplichters. De gemiddelde mens vindt het al lastig om een poging tot hacken te doorzien. De meeste mensen zien spelfouten of slechte grammaticale zinnen in een e-mail van een professionele organisatie als een slecht teken, maar dit wordt lang niet door iedereen opgemerkt. Phishingmails of chatberichten die zogenaamd van een bank afkomen, worden vaak als echt ervaren. Met een simpele klik op de verkeerde link wordt er zo een hoop geld of persoonlijke informatie weggegeven zonder dat dit de bedoeling is.

Deze kans is nog groter bij mensen met LVB, omdat ze vaak vergeten de juiste voorzorgsmaatregelen te nemen. Hun online profielen zijn bijvoorbeeld vaker openbaar en kunnen door iedereen ingezien worden, waar hackers misbruik van kunnen maken. Bovendien reageren mensen met LVB over het algemeen sneller op verzoeken en openen ze eerder spamberichten die in hun normale inbox terechtkomen.

Tips voor veilig internetgebruik voor mensen met een verstandelijke beperking

De risico’s die veel mensen met een verstandelijke beperking online lopen, kunnen flink wat problemen creëren. Het is belangrijk om te zorgen voor een veilige internetomgeving, zodat iedereen zich kan focussen op de voordelen van het online leven. Om dit te bereiken, zijn er een aantal maatregelen die je als ouder of verzorger van iemand met een licht verstandelijke beperking kunt nemen.

Zorg voor een goede start

Allereerst is het aan te raden om van begin af aan te zorgen voor een goede voorbereiding en geschikte apparaten. Vóór iemand met LVB het internet gaat gebruiken, is het belangrijk dat ze enigszins weten wat ze kunnen verwachten en wat ze beter wel en niet kunnen doen. Ook is het het beste om, als mogelijk, een eigen laptop of tablet te regelen voor de persoon in kwestie. Deze kan dan geheel ingericht worden op het niveau van de persoon, waardoor ze er goed mee overweg zullen kunnen. Zorg ook dat dit apparaat gewapend is tegen aanvallen door er bijvoorbeeld goede antivirusprogramma’s op te zetten.

Toon interesse in de online leefwereld

Man met telescoop ouderlijk toezichtHet is veel makkelijker om iemand online te beschermen als je weet waar ze zich mee bezighouden. Praat daarom over hun online activiteiten. Vraag naar de spelletjes die ze spelen en de video’s die ze kijken. Dit is niet enkel om ze te beschermen: het kan ook nog eens erg leuk zijn om hierover te leren. Zo kun je in de toekomst ook gerichtere vragen stellen en begrijp je meer over de verhalen die ze je vertellen.

Stel dat je ziet dat je zoon, dochter of cliënt heeft ingelogd op een nieuw forum, vraag hier dan naar en nodig hem of haar uit daar op een vrije manier over te praten. Hebben ze nieuwe vrienden gemaakt? Waar hebben ze het vooral over tijdens hun gesprekken? Zorg dat de communicatie fijn en gezellig blijft: niemand vindt het fijn om verhoord te worden.

Probeer ook zelf mee te doen: bekijk populaire apps samen met je kind of cliënt en vraag of ze je filmpjes willen laten zien die ze leuk vinden. Waarschijnlijk zal je moeite flink gewaardeerd worden. Een reeks filmpjes kijken over Pokémon is het vaak helemaal waard als je daardoor een lach op hun gezicht kan toveren, zelfs al geef je zelf weinig om Pikachu.

Een hulpmiddel om het gesprek aan te gaan is het spel MediaJungle van Digimant. Dit is een app gecombineerd met een bordspel. Het behandelt spelenderwijze vragen over social media en games. Hierdoor wordt het gemakkelijker om de juiste onderwerpen te bespreken en het gesprek aan te gaan.

Spreek duidelijke regels af

Ook is het belangrijk om duidelijke regels af te spreken. Werk bijvoorbeeld met vaste internettijden en limieten. Over het algemeen wordt het voor iedereen aangeraden om regelmatig pauzes van het scherm te nemen. Even opstaan en een rondje lopen is altijd een goed idee. Dat zorgt er niet alleen voor dat je ogen rust krijgen, maar ook dat je niet de hele tijd in dezelfde zithouding zit, wat slecht is voor je gezondheid. Spoor iemand met LVB dus vooral aan om eens in de zoveel tijd pauze te nemen. Met de vele verschillende apparaten die tegenwoordig toegang tot het internet hebben, zoals de smartphone, tablet, en smartwatch, kan de hoeveelheid tijd die online gespendeerd wordt lastig te controleren zijn. Indien nodig is dit op te lossen met digitaal ouderlijk toezicht.

Wees ook open over de regels die je opstelt en probeer afspraken na te komen. Als er bijvoorbeeld afgesproken is dat de browsergeschiedenis regelmatig gecontroleerd wordt, doe dit dan ook. Laat de persoon in kwestie meekijken. Zo kunnen eventuele problemen gemakkelijk besproken worden. Overigens zullen kinderen er eerder mee akkoord gaan dat je hun geschiedenis bekijkt dan dat jongeren dat doen. Tieners verdienen ook wat privacy, en dit geldt net zo goed voor tieners met LVB. Open communicatie en goede gesprekken zijn daarom erg belangrijk, zodat je ook tieners veilig kunt houden zonder hun privacy te schenden.

Beheer online accounts samen

Account poppetjes op laptopCommunicatie via social media kan voor mensen met een licht verstandelijke beperking erg lastig zijn. Daarom is het verstandig om samen social media-accounts aan te maken en beheren. Soms is het zelfs aan te raden om de inloggegevens van alle fora, social media en e-mailaccounts te delen met een vertrouwenspersoon. Dit kan bijvoorbeeld een familielid of begeleider zijn. Met toegang tot deze platformen kan de begeleider altijd toezicht houden en ingrijpen wanneer nodig.

Vooral op plekken waar online nieuwe vrienden gemaakt worden, zoals op fora en verschillende social media, kan dit erg belangrijk zijn. Er is immers geen contact in het ‘echte leven’ waar men op terug kunnen vallen, zoals bij Facebook vaak wél het geval is. Als iemand bijvoorbeeld een verwarrend bericht heeft geplaatst, zoals bij het eerdergenoemde League of Legends voorbeeld, kan de begeleider ingrijpen en uitleg bieden. Als er mensen zijn die misbruik proberen te maken van de situatie, kan de begeleider het contact verbreken en mogelijk zelfs accounts rapporteren.

Een afspraak zoals deze is echter niet altijd te maken. Jongeren en volwassenen zullen hun privacy willen behouden en niet al hun social media-logins willen delen. Het is belangrijk dat je dit respecteert en in plaats daarvan de communicatie openhoudt.

Over privacy gesproken: het is vooral noodzakelijk om samen met je dochter, zoon of cliënt even naar de privacyinstellingen van hun accounts te kijken. Sommige apps delen automatisch je locatie, achternaam of andere persoonlijke gegevens. Dit zijn instellingen die gemakkelijk veranderd kunnen worden, maar daar moet je wel even de tijd voor nemen. Je kunt kijken naar onze speciale gidsen over privacy op Facebook en Twitter om hier wegwijs in te worden.

Regel bewindvoering

Cybercriminelen proberen op verschillende manieren geld van mensen te stelen. Vaak betekent dit dat het slachtoffer op wat voor wijze dan ook toestemming geeft voor afschrijvingen van zijn of haar bankrekening. Voor kinderen onder de achttien is dit gevaar al minder, omdat zij geen zeggenschap hebben over hun eigen rekening. Voor mensen met een beperking is er de optie om dit door te laten lopen tot ná hun achttiende verjaardag. Dit heet bewindvoering. In de praktijk betekent dit dat een aangewezen bewindvoerder, meestal een familielid of professional, zorg draagt over het geld en de bezittingen van de persoon in kwestie.

Stel dat er een afschrijving van €50 moet worden gedaan van de rekening van iemand die onder bewindvoering staat. Of dit nu de jaarlijkse contributie voor de voetbalclub is of een verdachte overschrijving naar een bedrijf waar de persoon helemaal geen connectie mee heeft, de bewindvoerder moet dit goedkeuren. De bewindvoerder herkent de voetbalclub en het rekeningnummer, checkt deze voor de zekerheid, en maakt het geld over. Bij het verdachte bedrijf ligt dit anders: de bewindvoerder vertrouwt de situatie niet en vermoedt dat er sprake is van een poging tot oplichting. Door deze extra controle is de kans kleiner dat mensen met een beperking de dupe worden van dit soort misbruik. De contributie wordt netjes betaald terwijl de geldoverdracht naar het verdachte bedrijf niet plaatsvindt.

Zorg voor een zo veilig mogelijke online omgeving

Naast alle specifieke maatregelen voor deze kwetsbare groep mensen, gelden de standaard waarschuwingen voor online internetgebruik natuurlijk ook. Zorg bijvoorbeeld altijd dat alle systemen geüpdatet zijn, zodat apparaten de meest recente bescherming tegen aanvallen van buitenaf hebben. Zorg voor een goed antivirusprogramma en gebruik sterke wachtwoorden. Installeer ook een degelijke adblocker om alle onnodige en schreeuwerige advertenties van je scherm te weren. Voor een goed overzicht met tips over hoe je veilig gebruik kunt maken van het internet, verwijzen we je naar ons artikel “Veilig online in 8 simpele stappen“.

Conclusie

Ook mensen met een licht verstandelijke beperking kunnen baat hebben bij het gebruik van het internet. Om ze een handje te helpen wanneer ze online gaan, kun je duidelijke regels opstellen, bewindvoering regelen, en het gesprek over online veiligheid met ze aangaan. Zorg dat hun apparatuur is aangepast aan hun niveau. Ook moeten alle systemen goed beveiligd zijn, zodat iedereen met én zonder beperking de beste bescherming heeft. Zo kunnen ook mensen met een LVB genieten van de vele voordelen van het internet.

Hoofdauteur:

Meer artikelen uit het ‘Veilig surfen’ dossier

Reacties
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen