De handreiking van het kabinet met regels voor gemeenten om inwoners te monitoren op sociale media, laat nog even op zich wachten. Het kabinet is er nog niet in geslaagd om alle stakeholders te spreken en zo een breed draagvlak te creëren. Het streven is om de handreiking vóór de zomer naar de Tweede Kamer te sturen.
Dat schrijft staatssecretaris van Digitalisering Alexandra van Huffelen in een brief aan de Tweede Kamer.
Tientallen gemeenten bespioneren inwoners op sociale media
Voor het begin van deze kwestie moeten we twee jaar terug in de tijd. De NHL Stenden Hogeschool en Rijksuniversiteit Groningen publiceerden toen een rapport over de monitoringspraktijken van Nederlandse gemeenten. In het onderzoek kwam naar voren dat tientallen gemeenten nepaccounts op sociale media inzetten om hun inwoners online in de gaten te houden.
De verontwaardiging was groot, zowel in de Tweede Kamer als daarbuiten. Privacydeskundigen en academici vonden dat gemeenten hiermee hun boekje te buiten gingen, omdat monitoring een taak van de politie is. Wybren van Haga (BVNL) eiste dat het kabinet een einde maakte aan de ‘illegale spionagepraktijken’ van gemeenten. Renske Leijten (SP) wilde weten hoe het kabinet zou optreden als gemeenten door zouden gaan met ‘het oneigenlijk verzamelen van informatie over hun inwoners’.
Deadline van handreiking meerdere malen opgeschoven
Toenmalig minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Kajsa Ollongren zei dat het online monitoren van burgers in beginsel niet illegaal is. “Omdat de samenleving in hoog tempo digitaliseert, spelen steeds meer veiligheids- en leefbaarheidsvraagstukken zich online af. Zowel de gemeente als de politie hebben derhalve wettelijke taken in het kader van de handhaving van openbare orde en veiligheid. Deze worden dus ook online uitgeoefend”, zo zei de bewindsvrouw.
Minister Ollongren beloofde met een richtlijn te komen. Deze zou gemeenten en uitvoeringsinstanties meer duidelijkheid geven over wanneer ze burgers wel en niet online mogen volgen, en welke wetten daarop van toepassing zijn. Deze handreiking zou uiterlijk eind 2021 klaar zijn.
Deze deadline was echter niet haalbaar voor de minister. Hanke Bruins Slot, de opvolger van Ollongren als minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, zegde samen met minister Franc Weerwind voor Rechtsbescherming en staatssecretaris Alexandra van Huffelen van Digitalisering toe dat de richtlijn in het najaar van 2022 zou verschijnen.
Van Huffelen: ‘Handreiking vóór de zomer gereed’
Afgelopen december beloofde staatssecretaris Van Huffelen de handreiking in de loop van het eerste kwartaal van 2023 gereed te hebben. Maar ook deze datum is inmiddels gepasseerd. Daar heeft de politica een goede verklaring voor. “Doordat ik deze handreiking graag met privacy-, openbare orde- en veiligheidsexperts en burgemeesters wil bespreken om een breed gedragen document te krijgen, is dit nog niet gelukt”, schrijft ze in een brief.
Ditmaal belooft ze om de handreiking, in combinatie met het juridisch kader en de vragenlijst, vóór de zomer naar de Tweede Kamer te sturen.
