Handreiking om burgers AVG-proof te monitoren eind 2021 gereed

Vergrootglas liggend op een laptop

De overheid werkt momenteel aan een richtlijn die duidelijkheid geeft hoe gemeenten en uitvoeringsinstanties burgers online kunnen monitoren, zonder daarbij de spelregels van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) te overtreden. Hiermee wil de regering de bewustwording onder ambtenaren vergroten en overheidsorganisaties professionaliseren. Deze handreiking is naar verwachting aan het einde van het jaar gereed.

Dat schrijft demissionair minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Kajsa Ollongren in een brief aan de Tweede Kamer. Daarin geeft ze antwoord op schriftelijke vragen van Wybren van Haga (Belang van Nederland, BVNL) over ‘het bespioneren van burgers door ambtenaren.

Gemeenten volgen op grote schaal burgers online

Voor het begin van deze kwestie moeten we terug naar afgelopen mei. De NHL Stenden Hogeschool en Rijksuniversiteit Groningen publiceerden toen een onderzoeksrapport waarin stond dat gemeenten op grote schaal kijken wat inwoners op internet uitspoken. Volgens de onderzoekers maken tientallen gemeenten gebruik van nepaccounts om informatie over hun inwoners te verzamelen en verwerken. Met deze accounts worden ze lid van besloten Facebookgroepen, of kijken ambtenaren wat burgers op Twitter en andere sociale media zeggen. Gemeenten doen dit om ongeregeldheden in een vroeg stadium op te sporen en bijstandsfraude te bestrijden.

Zowel binnen als buiten de Tweede Kamer was er veel verontwaardiging. “Als de overheid online gaat met een nepaccount is dat werken onder dekmantel, de politie moet daar bijvoorbeeld toestemming voor vragen aan de rechter. Dit is niet het werk van gemeenten”, zei Bart Custers, hoogleraar Law and Data Science aan de Universiteit Leiden. Rechtssocioloog Willem Bantema zei dat de meeste gemeenten geen idee hebben wat wel en niet mag.

In de Tweede Kamer werd er volop gedebatteerd over de kwestie. Stephan van Baarle (DENK) verzette zich prominent tegen dit soort praktijken. “Het gaat om gemeenten die met nepaccounts op social media voor spionnetje spelen en om gemeenten die met nepaccounts op Marktplaats zoeken naar burgers in de bijstand, om te kijken of die wellicht fraude plegen. Dit is niet ergens anders mee omgaan: dit is schijnbaar de wet overtreden”, zo zei hij tijdens het debat. Renske Leijten (SP) vroeg aan minister Ollongren om zo snel mogelijk een einde te maken aan het online volgen van burgers met nepprofielen.

Handreiking voor gemeenten ‘aan het einde van het jaar’ gereed

Uitkomst van deze consternatie is dat minister Ollongren in gesprek gaat met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en andere overheidsorganen om te praten over online monitoringspraktijken. Tevens heeft ze de Tweede Kamer beloofd dat er een richtlijn komt waarin staat hoe gemeenten binnen de kaders van de AVG burgers op internet mogen volgen. Wybren van Haga vroeg zich af wanneer deze handreiking gereed zou zijn. In een brief aan de Tweede Kamer zegt minister Ollongren dat ze verwacht deze richtlijn ‘aan het einde van het jaar’ te kunnen aanbieden. Het is voor het eerst dat de minister hier een datum aan koppelt.

Minister: ‘Gemeenten hebben eigen verantwoordelijkheid’

Van Haga had uiteraard ook andere vragen voor Ollongren. Zo wilde hij van haar weten of het ‘spioneren met nepaccounts’ illegaal is of niet, en of het de taak aan ambtenaren is om voor ‘Sherlock Holmes’ te spelen. De minister stelt dat gemeenten alleen binnen de kaders van de AVG burgers online mogen volgen en persoonsgegevens verwerken. Wijkagenten, buurtwerkers en jongerenwerkers begeven zich steeds vaker online, omdat de digitalisering van de samenleving ervoor heeft gezorgd dat veiligheids- en leefbaarheidsvraagstukken zich steeds vaker online afspelen. “Zowel de gemeente als de politie hebben derhalve wettelijke taken in het kader van de handhaving van openbare orde en veiligheid. Deze worden dus ook online uitgeoefend”, aldus de minister.

Tot slot benadrukt minister Ollongren dat gemeenten zelf verantwoordelijk zijn om de wetten en regels van de AVG na te leven. Het is aan gemeenten om, indien nodig, organisatorische en technische maatregelen te nemen en processen aan te pakken om binnen de juridische kaders te blijven. De Autoriteit Persoonsgegevens ziet daarop toe en kan bij ernstige overtredingen waarschuwingen of boetes uitdelen.

“Wanneer naleving en intern toezicht tekort schieten, zal ik hier in mijn gesprekken met de VNG en gemeenten aandacht voor vragen”, zo belooft minister Ollongren.

Privacy en security redacteur
Techliefhebber pur sang: Anton is gek op alles wat met technologie en internet te maken heeft. Cybersecurity, privacy en internetcensuur hebben dan ook zijn volle aandacht. Meer over Anton.
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen