- Gemeenten controleren burgers online met nepaccounts
- Minister belooft kwestie met gemeenten te bespreken
- Ministerie werkt aan richtlijn om AVG-proof te kunnen monitoren
- Van Haga: ‘Maak een einde aan deze illegale spionagepraktijken bij gemeenten’
- SP eveneens bezorgd over monitoringspraktijken gemeenten
Tweede Kamerlid Wybren van Haga wil opheldering over het bericht dat gemeenten via nepaccounts burgers monitoren. Hij vraagt zich onder meer af of de ambtenaren die in opdracht inwoners op internet volgen, zich wel bewust zijn dat zij de wet overtreden. Ook wil hij dat er onmiddellijk een einde komt aan deze ‘illegale spionagepraktijken’.
Dat blijkt uit schriftelijke vragen van Van Haga aan demissionair minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Kajsa Ollongren. Het is de eerste keer dat het Kamerlid vragen stelt aan het kabinet sinds de oprichting van zijn nieuwe partij Belang van Nederland (BVNL) afgelopen weekend.
Gemeenten controleren burgers online met nepaccounts
De kwestie dat gemeenten met behulp van nepaccounts burgers volgen speelt al een tijdje. In mei publiceerden de NHL Stenden Hogeschool en Rijksuniversiteit Groningen een rapport waaruit bleek dat tientallen gemeenten zich hier actief mee bezighouden. Met deze nepaccounts worden gemeenten lid van besloten Facebookgroepen. Ook kijken ze wat mensen zoal op Twitter en andere sociale media zeggen. Op deze manier trachten ze naar eigen zeggen om ongeregeldheden in een vroeg stadium op te sporen en bijstandsfraude tegen te gaan.
Privacyvoorstanders en rechtsgeleerden reageerden verbijsterd op het rapport. Bart Custers, Hoogleraar Law and Data Science aan de Universiteit Leiden, benadrukte dat gemeenten geen politieagent mogen spelen. “Als de overheid online gaat met een nepaccount is dat werken onder dekmantel, de politie moet daar bijvoorbeeld toestemming voor vragen aan de rechter. Dit is niet het werk van gemeenten.” Willem Bantema, rechtssocioloog aan de NHL Stenden Hogeschool, stelde dat de meeste gemeenten geen idee hebben wat wel en niet mag.
Ondanks dat er allerlei haken en ogen kleven aan het online monitoren van burgers, hebben verschillenden gemeenten aangegeven hiermee door te gaan.
Minister belooft kwestie met gemeenten te bespreken
In de Tweede Kamer is eveneens gesproken over het online monitoren van burgers door gemeenten. Stephan van Baarle (DENK) was het meest uitgesproken Kamerlid dat zich in de parlementaire discussie tegen deze praktijken verzette. “Het gaat om gemeenten die met nepaccounts op social media voor spionnetje spelen en om gemeenten die met nepaccounts op Marktplaats zoeken naar burgers in de bijstand, om te kijken of die wellicht fraude plegen. Dit is niet ergens anders mee omgaan: dit is schijnbaar de wet overtreden”, zo zei hij tijdens het debat.
Verantwoordelijk demissionair minister Ollongren beloofde de Kamer dat ze in gesprek zou gaan met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en andere overheidsorganen over online monitoringspraktijken. Dat gesprek heeft tot op heden nog niet plaatsgevonden.
Ministerie werkt aan richtlijn om AVG-proof te kunnen monitoren
Wybren van Haga (BVNL) is niet gerust gesteld en grijpt de gelegenheid aan om schriftelijk vragen te stellen aan minister Ollongren. Hij vraagt zich af of het volgen van burgers met sociale media accounts niet illegaal is en tot hoge boetes van de Autoriteit Persoonsgegevens kan leiden. Tevens zet hij vraagtekens bij deze opsporingsbevoegdheid door gemeenten. Van Haga vraagt aan de minister of ze het met hem eens is dat dit een taak is van de politie om voor ‘Sherlock Holmes’ te spelen, en niet voor ambtenaren.
Begin juli beloofde minister Ollongren dat haar departement een richtlijn zou ontwikkelen hoe overheidsinstanties en uitvoeringsorganisaties burgers online kunnen volgen, zonder daarbij de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) te overtreden. Van Haga wil van de bewindsvrouw horen of het klopt dat gemeenten nog steeds op een protocol van het ministerie wachten. “Zo ja, wanneer verwacht u dat gemeenten over dat protocol kunnen beschikken?”, aldus het Tweede Kamerlid in zijn reeks schriftelijke vragen.
Van Haga: ‘Maak een einde aan deze illegale spionagepraktijken bij gemeenten’
Tot slot vraagt de voorman van BVNL aandacht voor de situatie in Delft, waar ambtenaren in de gaten houden wat sommige burgers online uitspoken. Eén van de conclusies is namelijk dat gemeenteambtenaren zich er vaak niet bewust van zijn dat ze hiermee de wet overtreden. Om die reden is het van groot belang dat het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties hen daarover informeert. Van Haga vraagt aan minister Ollongren of zij het hiermee is.
Tot slot roept het Kamerlid de minister op om per direct een einde te maken aan deze ‘illegale spionagepraktijken’ bij gemeenten, in het bijzonder bij de gemeente Delft. Hij vraagt of Ollongren een gedetailleerd antwoord kan geven.
SP eveneens bezorgd over monitoringspraktijken gemeenten
Van Haga is niet het eerste Tweede Kamerlid dat schriftelijke vragen heeft gesteld over de monitoringspraktijken van gemeenten. Renske Leijten van de SP richtte haar vragen in juni al aan minister Ollongren. Ze vroeg zich onder meer af of het kabinet gemeenten gaat straffen als blijkt dat ze willens en wetens doorgaan met ‘het oneigenlijk verzamelen van informatie over hun inwoners’. Tevens wilde ze van de minister weten hoe zij denkt gemeenten zo snel mogelijk te laten stoppen met het volgen van burgers met nepaccounts en -profielen.
In haar beantwoording schreef minister Ollongren dat gemeenten zelf verantwoordelijk zijn voor de naleving van de AVG. Bovendien is het de taak van de Autoriteit Persoonsgegevens om ervoor te zorgen dat bedrijven en bestuurlijke instanties de AVG handhaven.
Verder schreef de minister dat gemeenten transparant moeten zijn over de gegevens die zij van haar inwoners verzamelt en waarvoor ze deze data gebruikt. Hiervoor wil ze aandacht als ze in gesprek treedt met de VNG. Ze benadrukte dat bezorgde burgers nu ook al aan de bel kunnen trekken en bij hun gemeente om opheldering vragen over hun online monitorings- en socialemediabeleid. “Mensen kunnen bij de desbetreffende gemeente tegen vormen van verwerking bezwaar maken of vragen om rectificatie of wijziging”, aldus Ollongren.
