- Cybercriminelen gebruiken geldezels voor WhatsApp-fraude
- Politie wil hoofddaders WhatsApp-fraude oppakken via geldezels
- Anonieme simkaarten maken opsporing stuk lastiger
- Preventie is essentieel onderdeel in aanpak WhatsApp-fraude
- Minister Grapperhaus wil criminelen strenger straffen voor WhatsApp-fraude
De politie slaat een nieuwe weg in om WhatsApp-fraude aan te pakken. In plaats van achter de daders aan te gaan, hebben agenten hun zinnen gezet op mensen die hun rekening ter beschikking stellen om deze vorm van criminaliteit te faciliteren. Op deze manier vergroot de politie de kans om bij de hoofddaders uit te komen. Daarnaast verstoort de politie hiermee het criminele proces en wil ze het aantal slachtoffers terugdringen.
Dat schrijft de politie op haar website.
Cybercriminelen gebruiken geldezels voor WhatsApp-fraude
Door de coronacrisis is het aantal slachtoffers van WhatsApp-fraude flink toegenomen. Bij deze vorm van fraude, die ook wel vriend-in-noodfraude genoemd wordt, doet iemand zich voor als een vriend of bekende van zijn doelwit. De oplichter vraagt of hij geld kan overmaken naar zijn rekening, omdat hij acute financiële problemen heeft. Hij is bijvoorbeeld in het buitenland gestrand zonder geld, wordt afgesloten van het elektriciteitsnetwerk als hij zijn rekening niet direct betaalt of een deurwaarder staat aan de deur die beslag legt op zijn inboedel. Criminelen gebruiken de meest uiteenlopende smoezen om de ander over te halen zo snel mogelijk geld over te maken naar zijn rekening.
Als het slachtoffer dit eenmaal doet, kan hij fluiten naar zijn geld. Zijn zuurverdiende centen staan dan op de rekening van de oplichter. Om niet op de radar van de politie te komen, maken de cybercriminelen gebruik van zogenoemde geldezels: mensen die hun bankrekening ter beschikking stellen aan oplichters voor criminele activiteiten in ruil voor een deel van de opbrengst. Wat geldezels vaak niet beseffen is dat ze een aantekening op hun strafblad krijgen, opdraaien voor de financiële schade en strafrechtelijk vervolgd worden.
Politie wil hoofddaders WhatsApp-fraude oppakken via geldezels
Het gebruik van geldezels maakt opsporing van cybercriminelen lastig. “Er is veel informatie en onderzoek nodig om de identiteit van een cybercrimineel te achterhalen. Maar dan heb je zicht op één iemand, terwijl duizenden oplichters schuilgaan achter de wereld van vriend-in-noodfraude”, vertelt Yoanne Spoormans van het cybercrimeteam van de politie Oost-Nederland. Zij krijgt wekelijks honderden aangiftes over WhatsApp-fraude binnen.
Ze zegt dat alle meldingen van vriend-in-noodfraude in het systeem verwerkt worden. Het cybercrimeteam zoekt in deze berg aan data naar patronen om netwerken in kaart te brengen en te verstoren. Daarbij richt de politie zich voornamelijk op geldezels. Door hen het vuur aan de schenen te leggen, hoopt de politie bij de hoofddaders terecht te komen.
Anonieme simkaarten maken opsporing stuk lastiger
Er is één aspect dat het werk van de politie bemoeilijkt: anonieme simkaarten. “Het zou ons als politie wel helpen als het gebruik van anonieme simkaarten afneemt en dergelijke kaarten niet meer worden aangeboden, zoals in de ons omliggende landen het geval is. De simkaarten worden vaak gewisseld. Op het moment dat een slachtoffer bij ons aangifte doet, is dat telefoonnummer al niet meer in gebruik. Ook heeft de oplichter dan misschien al een nieuwe telefoon.”
In onder meer België en Duitsland is de verkoop van anonieme simkaarten verboden. Wie in deze landen een simkaart koopt, moet zich legitimeren. De aankoop wordt vervolgens geregistreerd, zodat een simkaart altijd aan een persoon gekoppeld kan worden.
In ons land gingen ook stemmen op om anonieme simkaarten te verbieden. Minister van Justitie en Veiligheid Ferd Grapperhaus voelde hier in 2019 echter niets voor, omdat er geen ‘significant profijt voor de uitvoeringsdiensten bij de opsporing van criminelen en terroristen’ werd verwacht. Daarnaast is het verbod eenvoudig te omzeilen, bijvoorbeeld door tegen betaling de kaart op de naam van een ander te zetten.
Preventie is essentieel onderdeel in aanpak WhatsApp-fraude
Voorkomen is beter dan genezen. Daarom zet de politie niet alleen in op opsporing, maar ook op preventie. Spoormans vertelt dat de politie het criminele proces op verschillende punten tracht te verstoren om het oplichters moeilijker te maken. Daarvoor is samenwerking met partijen als banken, providers en WhatsApp noodzakelijk. Vorig jaar startte de politie een landelijke preventiecampagne om Nederlanders bewust te maken van WhatsApp-fraude en andere vormen van betaalfraude.
Om te voorkomen dat cybercriminelen zomaar een WhatsApp-account kunnen overnemen, is het verstandig om een extra beveiligingslaag aan te brengen. Dat doe je door de optie ‘verificatie in twee stappen’ in te schakelen. Naast een telefoonnummer heb je dan een zescijferige pincode nodig om toegang te krijgen tot een WhatsApp-account. Daarvoor open je WhatsApp, ga je naar Instellingen > Account > Verificatie in twee stappen en volg je de instructies op het scherm.
Minister Grapperhaus wil criminelen strenger straffen voor WhatsApp-fraude
Afgelopen jaar ontving de Fraudehelpdesk bijna 350.000 meldingen van fraude. Cybercriminelen veroorzaakten in totaal voor een bedrag van meer dan 41 miljoen euro aan schade. Het aantal meldingen van WhatsApp-fraude was vorig jaar ruim vier keer zo hoog als in heel 2019. De financiële schade door WhatsApp-fraude wordt geschat op meer dan 3,5 miljoen euro.
Vanwege de maatschappelijke en emotionele impact die dergelijke vriend-in-noodfraude teweegbrengt, wil minister Grapperhaus dat rechters hogere straffen kunnen opleggen voor dit type vergrijp. In een wetsvoorstel dat hij naar de Tweede Kamer heeft gestuurd, staat dat straffen voor computercriminaliteit waarmee betaalgegevens worden verkregen (zoals phishing, spoofing en social engineering) omhoog gaan van twee naar drie jaar. De gevangenisstraffen voor het vervalsen van betaalgegevens of betaalapplicaties worden verhogen tot zes jaar. Dat geldt ook voor cybercriminelen die gestolen betaalgegevens in hun bezit hebben of trachten te verkopen. Voor dit vergrijp kunnen ze momenteel een maximale gevangenisstraf krijgen van één jaar.
