Vishaak hengelt geld uit telefoon met WhatsApp logo

WhatsApp-fraude: wat is het en hoe voorkom je het?

Laatst bijgewerkt: 29 juni 2020
Leestijd: 10 minuten, 55 seconden

Tegenwoordig lijkt het alsof we online steeds minder veilig zijn. Recent is zelfs één van Nederlands meest geliefde en gebruikte communicatiemiddelen uitgegroeid tot een plek vol fraudeurs: WhatsApp.

WhatsApp-fraude lijkt enorm in opkomst, met alleen al in mei en juni 2020 meer gevallen (zo’n 3000) en veroorzaakte schade dan in heel 2019. Daarbij worden de tactieken die WhatsApp-fraudeurs gebruiken steeds vernuftiger en effectiever. Het is daarom ook zaak om goed te weten wat WhatsApp-fraude is en hoe je het herkent en voorkomt. Dat is precies wat dit artikel je zal vertellen.

Wat is WhatsApp-fraude (vriend-in-noodfraude)?

WhatsApp messenger logoWhatsApp-fraude is een vorm van fraude die vooral via WhatsApp plaatsvindt, waarbij cybercriminelen zich voordoen als bekenden van het slachtoffer en vervolgens om geld vragen. Vooralsnog gaat het vooral om criminelen die zich voordoen als een vriend of familielid en om financiële hulp vragen omdat ze, zo beweren ze, met spoed een (hoge) rekening moeten betalen. Meestal doen de daders alsof er ook echt haast bij is, vermoedelijk om slachtoffers sneller te laten betalen. Daarom wordt deze fraude ook wel vriend-in-noodfraude genoemd.

WhatsApp-fraude leidt gemiddeld tot duizenden euro’s verlies per slachtoffer. Alleen al in mei en juni 2020 veroorzaakte WhatsApp-fraude meer dan 1 miljoen euro aan schade, volgens de Fraudehelpdesk. De meeste slachtoffers zijn ouder dan 50 jaar.

WhatsApp-fraude kan plaatsvinden via een voor het slachtoffer onbekend nummer. Er wordt dan wel een kloppende profielfoto gebruikt, zodat het slachtoffer toch denkt dat hij of zij met een bekende communiceert. Zo’n foto kunnen criminelen makkelijk van andere social media zoals Facebook of Instagram halen. Dit geldt ook voor andere informatie die nodig is om het slachtoffer te misleiden. Denk bijvoorbeeld aan de manier van communiceren van degene wiens identiteit is gestolen.

Tegenwoordig is er echter een nog gevaarlijkere en misleidende vorm van WhatsApp-fraude aan het ontstaan: de zogeheten WhatsApp-kaping. Hierbij worden WhatsApp-accounts ook echt overgenomen. Hieronder lees je daar meer over.

WhatsApp-kaping

WhatsApp-kaping houdt in dat een cybercrimineel inbreekt in het WhatsApp-account van een slachtoffer om zo diens contacten nog geloofwaardiger om geld te vragen. Voor een (ervaren) cybercrimineel is inbreken in iemands WhatsApp account vaak een koud kunstje. Dit kan onder andere op de volgende manier gaan:

  1. De fraudeur bemachtigt het telefoonnummer van zijn eerste slachtoffer.
  2. De cybercrimineel installeert WhatsApp (opnieuw) op zijn telefoon of een ander device.
  3. De crimineel contacteert het slachtoffer, bijvoorbeeld door zich voor te doen als een bekende van het slachtoffer.
  4. De WhatsApp-fraudeur liegt dat hij per ongeluk zijn verificatiecode naar het slachtoffer heeft laten sturen.
  5. De cybercrimineel typt de verificatiecode in en heeft nu toegang tot het WhatsApp account van zijn slachtoffer en al diens contacten.

WhatsApp-fraude en voicemail-kaping

Smartphone Voicemail IcoonEen truc die ook vaak wordt gebruikt en nog gevaarlijker is, is het inbreken op de voicemail van een slachtoffer, om zo de verificatiecode te bemachtigen. In eerste instantie stuurt WhatsApp altijd een sms-bericht met de verificatiecode naar het opgegeven telefoonnummer. Echter, de cybercrimineel kan aangeven dat de code niet ontvangen is en aangeven in plaats daarvan gebeld te willen worden. Uiteraard wordt het slachtoffer dan gebeld, maar de fraudeur kan dan precies op hetzelfde moment bellen, zodat de verificatiecode in de voicemail van het slachtoffer terecht komt.

Het probleem is dat veel mensen hun voicemail niet goed beveiligen. Ze laten bijvoorbeeld de standaardcode van de voicemail, vaak “0000”, onveranderd. Het is dan natuurlijk een eitje voor cybercriminelen om in te breken in de voicemail, en de verificatiecode te bemachtigen.

Als de fraudeur eenmaal het account van zijn eerste slachtoffer in handen heeft, is het oplichten van diens contacten en zelfs het overnemen van hun accounts vaak een koud kunstje. Hij benadert dan namelijk zijn volgende slachtoffers met de naam, de profielfoto en zelfs het nummer van iemand die zijn latere slachtoffers ook echt kennen. Dit maakt deze vorm van fraude erg geloofwaardig en vaak moeilijk te doorzien.

Op deze manier begint de fraude dus bij één overgenomen account en het oplichten van een paar contacten van het slachtoffer, maar wordt het “fraude-netwerk” met elke stap exponentieel groter. Dit omdat ieder overgenomen account weer zoveel verschillende contacten biedt om op te lichten en/of over te nemen.

Hoe herken je WhatsApp-fraude?

Het herkennen van WhatsApp-fraude kan erg lastig zijn, vooral als er ook nog sprake is van WhatsApp-kaping. Gelukkig zijn er vaak wel signalen waaraan je kunt merken dat je met een oplichter te maken hebt, al zijn deze soms nogal subtiel.

Haast

Iets dat vaak terugkomt in berichten van WhatsApp-fraudeurs is een gevoel van haast. Vaak zijn dit soort criminelen heel goed in het opjagen van hun slachtoffer, waarmee ze hen onder druk willen zetten om zo snel mogelijk te betalen. Een voorbeeld hiervan, afkomstig van de Fraudehelpdesk, vind je hieronder. De fraudeur in dit gesprek doet alsof hij de zoon is van het slachtoffer en liegt dat hij snel twee achterstallige betalingen moet doen die hij voorgeschoten wil krijgen van “zijn vader”.

Voorbeeld van WhatsApp-fraudegesprek

Een ander signaal kan zijn dat je “opeens” van een vriend of kennis te horen krijgt dat hij een nieuw nummer heeft en dat deze je bij wijze van in hetzelfde bericht meedeelt dat hij ook even wat geld nodig heeft. Ook zou hij je kunnen vragen om geld over te maken naar een rekening die je niet bekend voorkomt. Het is natuurlijk verdacht dat iemand doorgeeft dat hij een nieuw nummer heeft, precies op het moment dat hij net wat geld nodig heeft. Dit is al helemaal verdacht als je iemand goed kent, zoals in het voorbeeld hierboven waarin een “zoon” geld aan zijn vader vraagt.

De oplichter wil nooit gebeld worden

Smartphone met Telefoon IcoonNatuurlijk gaat het signaal in de vorige alinea niet op als iemands WhatsApp-account gekaapt is. Een signaal dat wel vrij universeel is, is dat de oplichter nooit gebeld wil worden. Hij of zij zal ook vaak een hele reeks smoesjes klaar hebben waarom dit niet kan. Als je de oplichter zou bellen, valt deze natuurlijk gauw door de mand. Vandaar dat ze dit koste wat het kost willen voorkomen.

Een signaal dat je soms ook ziet is gebrekkig Nederlands. Een deel van de (WhatsApp-)fraudeurs bevinden zich in het buitenland, vaak in minder welvarende landen. Deze criminelen zijn vaak aangewezen op een vertaalapp of op tools als Google Translate. In dit geval zul je meestal merken dat het Nederlands gebrekkig overkomt. Als je benaderd wordt door een Nederlandse “kennis” en deze typt opeens in slecht Nederlands, dan moeten er dus al alarmbellen afgaan.

Betaalverzoeken naar onbekende/onvermelde rekeningen

Een ander signaal is dat deze criminelen vaak vragen om digitaal geld over te maken naar een onbekende rekening. Ze doen bijvoorbeeld een betaalverzoek via IDEAL, PayPal of Tikkie. Ook komt het voor dat ze vragen om geld over te boeken naar rekeningen die gebruikt worden als doorsluisrekeningen door criminelen. In al deze gevallen moeten de alarmbellen afgaan.

Het is sowieso onveilig om op dit soort betaalverzoeken in te gaan. Meestal staat hier niet eens een rekeningnummer bij vermeld. Bij zowel PayPal en Tikkie, twee veelgebruikte apps door fraudeurs, is dit bijvoorbeeld niet het geval. Je hebt dan dus geen enkele manier om te verifiëren dat je geld overmaakt naar de rekening van iemand die je ook echt kent. Iedereen kan immers een PayPal- of een Tikkie-account aanmaken, met elke naam die ze willen.

Stel dat een bekende helemaal geen PayPal heeft, maar jij weet dit niet, dan kunnen criminelen gewoon precies de naam gebruiken van die bekende en jou op die manier oplichten. Als er wel een rekeningnummer bij het betaalverzoek staat, moet je er natuurlijk op letten dat dit rekeningnummer overeenkomt met het nummer dat je van die persoon hebt. Kijk hiervoor bijvoorbeeld in het adresboek van jouw online bankieren-app.

Wat ook wel gebeurt is dat de oplichter het rekeningnummer/de rekeningnummers doorstuurt van de zogenaamde partijen die nog geld van hem krijgen. Hij zal jou dan vragen om direct geld naar deze rekeningen over te maken. Dit zijn vaak doorsluisrekeningen van de criminelen. Hieronder vind je daar een voorbeeld van. Ook dit voorbeeld komt uit de (waargebeurde) casus van de Fraudehelpdesk.

Screenshot WhatsApp-fraude gesprek

Samenvatting signalen vriend-in-noodfraude

Hierboven hebben we de signalen beschreven waaraan je kunt zien dat je (potentieel) met een WhatsApp-fraudeur te maken hebt. We raden je aan om deze goed door te lezen, zodat je beter op de hoogte ben van hoe deze criminelen te werk gaan, en hopelijk niet in hun praktijken trapt. Hieronder vind je een korte samenvatting van de signalen:

  • De oplichter brengt een gevoel van haast over en zet je onder druk om snel te betalen (vrijwel altijd)
  • De oplichter stuurt je een appje vanaf een voor jou onbekend nummer (alleen als er geen WhatsApp-kaping in het spel is)
  • De cybercrimineel laat weten dat zijn nummer zogenaamd is veranderd en begint daarna meteen over geld (alleen als er geen WhatsApp-kaping in het spel is)
  • De berichten van de fraudeur zijn in gebrekkig Nederlands (vaak het geval als de fraudeur niet Nederlands is)
  • De oplichter wil niet gebeld worden
  • De fraudeur vraagt je om geld over te maken naar een onbekende rekening of gebruikt een app die helemaal geen rekeningnummers toont (zoals PayPal of Tikkie)

Hoe voorkom je WhatsApp-fraude en/of -kaping?

Weten wat WhatsApp-fraude is en wat de signalen zijn is belangrijk. Wat je echter natuurlijk wilt weten is: hoe voorkom ik het? Om jezelf en je contacten tegen WhatsApp-fraude te beschermen, raden wij aan om de onderstaande tips te volgen.

Tips om WhatsApp-fraude te voorkomen

  • Als je een bericht krijgt waarin om geld wordt gevraagd, controleer dan allereerst of het nummer wel klopt. Als één van je bekenden “opeens” een nieuw nummer heeft en je om geld vraagt is dit vaak al verdacht.
  • Controleer het taalgebruik en de communicatiestijl van de fraudeur. Is dit anders/slechter dan normaal? Goede kans dat je met een (buitenlandse) fraudeur te maken hebt.
  • Bel degene die om geld vraagt. Als het een oplichter is valt hij zo waarschijnlijk snel door de mand!
  • Als je de afzender niet aan de lijn krijgt, bel dan naar het “oude” nummer dat je van deze persoon hebt of contacteer hem/haar op een andere manier ter verificatie.
  • Laat je niet onder druk zetten en blijf rustig. Vooral als iemand geld vraagt om een schuld o.i.d. bij een officiële instantie af te lossen, vraag jezelf dan af hoe waarschijnlijk het is dat een paar uur betaalvertraging iets uitmaakt.
  • Als je wantrouwig bent, stel dan een vraag waar een oplichter nooit het antwoord op kan weten ter verificatie.
  • Beveilig je voicemail met een code die alleen jij kent. Dit maakt het moeilijker voor WhatsApp-fraudeurs om toegang tot jouw WhatsApp verificatiecode te krijgen.
  • Als iemand je vraagt om een verificatiecode toe te sturen doe dit dan nooit zomaar! Zoek altijd eerst contact met degene die je denkt te spreken via een andere weg.
  • Bovenstaande geldt al helemaal als een onbekend iemand dit vraagt. Een verificatiecode kun je vrijwel altijd opnieuw opvragen. Als een onbekende echt een verificatiecode nodig heeft, vraagt hij deze wel opnieuw op.
  • Stel “Verificatie in twee stappen” in op WhatsApp. Hiermee zorg je dat iedere keer dat je WhatsApp op een nieuw device instelt, je naast een verificatiecode een 6-cijferige code nodig hebt die je zelf bedenkt.

Slim WhatsApp-gebruik beschermt jou en je contacten

Onthoud dat bovenstaande tips niet alleen belangrijk zijn om jezelf te beschermen! Als jouw WhatsApp account in handen komt van criminelen, kunnen ze ook al jouw contacten oplichten en eventueel de accounts van je vrienden en familie overnemen. Door bovenstaande tips goed te volgen bescherm je dus zowel jezelf als al je contacten!

Ik ben slachtoffer van WhatsApp-fraude; wat kan ik doen?

Het is erg naar als je zelf het slachtoffer bent van WhatsApp-fraude. Probeer echter rustig te blijven. Als je meteen of kort nadat je geld hebt overgemaakt door hebt dat het om fraude gaat, kun je heel misschien zelfs je geld nog terugkrijgen. Bel in dit geval dan ook meteen je bank. In het voorbeeld dat we hierboven gaven, over de “zoon” die zijn vader oplicht, kreeg het slachtoffer op die manier zijn geld terug. Sterker nog, omdat hij zo snel reageerde kon de bank de betalingen tegenhouden. Houd er wel rekening mee dat dit niet vaak voorkomt, omdat je ontzettend snel moet handelen.

Het is belangrijk om aangifte te doen bij de politie als je slachtoffer bent geworden van WhatsApp-fraude. Op deze manier haal je potentieel namelijk een crimineel van (de digitale) straat. Zodoende help je het internet veiliger te maken voor anderen. Daarnaast is er ook een kans dat je jouw geld terug krijgt als de crimineel schuldig wordt bevonden. Je kunt hier, met je DigiD, online aangifte doen van vriend-in-noodfraude.

Ben je slachtoffer geworden van WhatsApp-kaping? Hier kun je helaas online geen aangifte van doen. Hiervoor zul je telefonisch contact op moeten nemen met de politie, via 0900 – 8844.

Tot slot raden we aan om zo snel mogelijk contact op te nemen met de Fraudehelpdesk. Je kunt ze bellen of contact opnemen via de diverse fraude-meldingsformulieren. De fraudehelpdesk kan je begeleiden in het proces dat je als slachtoffer van fraude doorloopt, bijvoorbeeld bij het onderzoeken of de door jou geleden schade vergoed kan worden.

WhatsApp-fraude: veelgestelde vragen

Heb je een vraag over WhatsApp-fraude? Lees dan onze FAQ hieronder!

WhatsApp-fraude is een vorm van internetfraude, waarbij een cybercrimineel doet alsof hij een bekende van je is en je om geld vraagt. Meestal is dit geld zogenaamd bedoeld om (achterstallige) rekeningen te betalen. Daarom wordt dit ook vaak vriend-in-nood-fraude genoemd. Wil je meer weten? Lees dan ons uitgebreide artikel over WhatsApp-fraude.

De signalen dat je met WhatsApp-fraude te maken hebt kunnen sterk uiteenlopen. De volgende signalen zijn echter vaak aanwezig:

  • een gevoel van haast
  • de oplichter wil niet bellen
  • de belichter stuurt een betaalverzoek via Tikkie, PayPall of IDEAL of vraagt je om geld over te maken naar een onbekende rekening.

Wil je onze volledige lijst van signalen en tips om WhatsApp-fraude te voorkomen lezen? Lees dan ons artikel over WhatsApp-fraude.

WhatsApp-kaping is een zeer gevaarlijke techniek die criminelen gebruiken om WhatsApp-fraude makkelijker te maken. Het komt erop neer dat fraudeurs hierbij je WhatsApp account overnemen door een verificatiecode te bemachtigen die ze naar jouw nummer laten sturen. Als je wilt weten hoe ze dit doen en hoe je dit kunt voorkomen, lees dan dit artikel.

Er zijn verschillende tips die je kunt volgen om het WhatsApp-fraudeurs een stuk moeilijker te maken, zoals:

  • Stel “Verificatie in twee stappen” in op WhatsApp
  • Beveilig je voicemail met een code die niemand behalve jij kent
  • Probeer de WhatsApp-fraudeur te bellen

Er zijn nog veel meer tips die belangrijk zijn om te volgen als je geen slachtoffer wilt worden van WhatsApp-fraude. Wil je weten wat deze tips zijn? Raadpleeg dan ons artikel hierover.

Tech-journalist
Nathan is een internationaal opgeleide journalist en hij heeft vooral interesse in de preventie van cybercrime, vooral waar het kwetsbare groepen betreft. Voor VPNgids.nl doet hij onderzoek op het gebied van cybersecurity, internetcensuur en online privacy.

Meer artikelen uit het ‘Cybercrime’ dossier

Reacties
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen