WhatsApp Fraude

WhatsApp-fraude: wat is het en hoe voorkom je het?

Laatst bijgewerkt: 21 oktober 2020
Leestijd: 12 minuten, 30 seconden

WhatsApp-fraude is enorm in opkomst. De politie heeft de afgelopen maanden honderden aangiften per dag ontvangen van fraude via WhatsApp (ook wel vriend-in-noodfraude genoemd) en is op 16 oktober 2020 zelfs begonnen met een hevige preventiecampagne om WhatsApp-fraude tegen te gaan.

WhatsApp-fraudeurs gebruiken ook steeds vaker vernuftige trucjes om geld af te troggelen bij nietsvermoedende slachtoffers. Om je te helpen met het herkennen en voorkomen van WhatsApp-fraude hebben we dit uitgebreide artikel geschreven. Hierin leggen we natuurlijk eerst uit wat het precies is.

Wat is WhatsApp-fraude (vriend-in-noodfraude)?

WhatsApp-fraude is een vorm van fraude die via WhatsApp plaatsvindt, waarbij cybercriminelen zich voordoen als bekenden en je vervolgens om geld vragen:

Screenshot WhatsApp fraude waarin iemand vraagt om 1900 euro

Hierbij doen criminelen zich voor als een vriend of familielid om vervolgens om financiële hulp te vragen. Wat dat betreft is het een vorm van phishing.

WhatsApp-fraude wordt ook wel vriend-in-noodfraude genoemd (VIN-fraude).

Er zijn twee veelvoorkomende manieren waarop WhatsApp fraude kan plaatsvinden:

  • WhatsApp-fraude met een onbekend nummer
  • WhatsApp-Kaping

Wat is WhatsApp-fraude met een onbekend nummer?

WhatsApp fraude met een onbekend nummer is wanneer je een bericht krijgt van een ‘bekende’ die zegt een nieuw nummer te hebben en dringend hulp nodig heeft.

Meestal gebeurt dit met een voor de ontvanger onbekend nummer. Via via weten de fraudeurs bijvoorbeeld jouw nummer te bemachtigen en dat van een goede vriend van je.

Met het telefoonnummer van die vriend kunnen ze in WhatsApp of andere sociale media zijn of haar profielfoto zien. Deze voegen de fraudeurs vervolgens toe aan hun eigen WhatsApp account (met een willekeurig telefoonnummer), om geloofwaardiger over te komen.

Vervolgens appen ze je, waarbij ze doen alsof ze die vriend zijn. Vaak geven ze aan een nieuw nummer te hebben, dat je het oude nummer kunt weggooien en geven ze aan in nood te zijn en snel geld nodig te hebben.

Als je reageert sturen ze je vervolgens een rekeningnummer, of sturen ze een Tikkie dat gekoppeld is aan hun eigen rekeningnummer. Voordat je het weet heb je geld overgemaakt naar een volkomen vreemde.

Geld is overigens niet het enige waar de fraudeurs op uit kunnen zijn. Soms vragen ze je om een verificatiecode die ze hebben laten sturen naar jouw nummer. Dit gebruiken ze dan voor de tweede manier van WhatsApp-fraude: WhatsApp-Kaping.

Wat is WhatsApp-kaping?

WhatsApp-kaping houdt in dat een fraudeur inbreekt in een WhatsApp-account om zo diens contacten nog geloofwaardiger om geld te kunnen vragen.

WhatsApp heeft een functie waarbij je kunt aangeven dat je nummer is gewijzigd, en dat je je WhatsApp gegevens wil laten overzetten naar dat nieuwe telefoonnummer. Dit gebruiken fraudeurs om toegang te krijgen tot jouw WhatsApp account.

Het is een extra stap bovenop de WhatsApp-fraude met een onbekend nummer zoals hierboven is beschreven en het werkt zo:

  1. De fraudeur bemachtigt jouw telefoonnummer en dat van een vriend of familielid van jou.
  2. De fraudeur installeert WhatsApp (opnieuw) op zijn telefoon of een ander device en geeft aan zijn WhatsApp gegevens over te willen zetten met behulp van een verificatiecode.
  3. Vervolgens wordt jouw nummer opgegeven als het WhatsApp account wat moet worden overgezet.
  4. Jij krijgt vervolgens een verificatiecode toegestuurd uit het niks.
  5. Op hetzelfde moment contacteert de fraudeur jou, waarbij hij zich voordoet als die vriend van jou. Hij vraagt hierbij dan niet om geld, maar geeft aan dat hij per ongeluk een verificatiecode naar jouw nummer heeft laten sturen en of je die zou willen doorsturen.
  6. Als je de code doorstuurt, kan de fraudeur die code vervolgens invoeren om toegang te krijgen tot jouw WhatsApp gegevens. Dit is inclusief je profielfoto, naam, info, individuele chats, groepschats en instellingen van je ‘oude’ telefoonnummer.
  7. De fraudeur heeft nu toegang tot jouw WhatsApp account en al je contacten. Het enige wat je contacten zien, is een automatische melding in je chat dat je nummer is veranderd.

Op deze manier kan de fraudeur al jouw contacten om geld vragen, of de nummers van jouw contacten gebruiken om verificatiecodes aan te vragen voor hun nummer.

Het zou dus zomaar kunnen dat hij 20 van jouw contacten om geld vraagt, en 10 om hun verificatiecode. Met die codes kan de fraudeur dan hun accounts kapen om fraude mee te plegen.

Op deze manier begint de fraude dus bij één overgenomen account en het oplichten van een paar contacten van het slachtoffer, maar wordt het “fraude-netwerk” met elke stap exponentieel groter. Dit omdat ieder overgenomen account weer zoveel verschillende contacten biedt om op te lichten en/of over te nemen.

Als de fraudeur eenmaal het account van zijn eerste slachtoffer in handen heeft, is het oplichten van diens contacten en zelfs het overnemen van hun accounts vaak een koud kunstje. Hij benadert dan namelijk zijn volgende slachtoffers met de naam, de profielfoto en zelfs het nummer van iemand die zijn latere slachtoffers ook echt kennen. Dit maakt deze vorm van fraude erg geloofwaardig en vaak moeilijk te doorzien.

WhatsApp-fraude en voicemail-kaping

Smartphone Voicemail IcoonEen truc die ook vaak wordt gebruikt, is het inbreken op je voicemail, om zo de verificatiecode te bemachtigen. Dit wordt ook wel voicemail-kaping genoemd.

In eerste instantie stuurt WhatsApp een sms-bericht met de verificatiecode naar het opgegeven telefoonnummer. Echter, de fraudeur kan aangeven dat de code niet ontvangen is en aangeven in plaats daarvan gebeld te willen worden.

Uiteraard wordt het originele nummer dan gebeld, maar de fraudeur kan precies op hetzelfde moment bellen, zodat de verificatiecode in je voicemail terecht komt.

Van buitenaf kunnen anderen echter toegang krijgen tot je voicemail. Je kunt namelijk vanuit een ander nummer naar jouw nummer bellen en de voicemail opvragen. Hiervoor heb je wel de PIN-code van je voicemail nodig. Het probleem is echter dat veel mensen deze niet instellen of op ‘0000’ laten staan.

Met deze PIN-code kan de fraudeur dan toegang krijgen tot het bericht van WhatsApp in je voicemail, en op die manier toegang krijgen tot je WhatsApp account.

Het vervelende aan deze manier is dat jij verder geen actie hoeft te ondernemen om de code door te sturen. De fraudeur maakt gebruik van jouw telefoonnummer en slecht-beveileigde voicemail om zo toegang te krijgen tot je WhatsApp-account.

Hoe herken je WhatsApp-fraude?

Het herkennen van WhatsApp-fraude kan erg lastig zijn, vooral als er ook nog sprake is van WhatsApp-kaping. Gelukkig zijn er vaak signalen waaraan je kunt merken dat je met een oplichter te maken hebt, al zijn deze soms subtiel. Dit zijn enkele signalen waaraan je kunt merken dat je te maken hebt met een oplichter:

  • De oplichter brengt een gevoel van haast over en zet je onder druk om snel te betalen. Dit gebeurt vrijwel altijd.
  • De oplichter stuurt je een appje vanaf een voor jou onbekend nummer (alleen als er geen WhatsApp-kaping in het spel is).
  • De oplichter laat weten dat zijn nummer zogenaamd is veranderd en begint daarna meteen over geld (alleen als er geen WhatsApp-kaping in het spel is).
  • De berichten van de fraudeur zijn in gebrekkig Nederlands. Dit is vaak het geval wanneer de fraudeur niet Nederlands is. WhatsApp-fraude wordt namelijk ook vaak gepleegd vanuit het buitenland.
  • De oplichter wil niet gebeld worden.
  • De fraudeur vraagt je om geld over te maken naar een onbekende rekening of gebruikt een app die helemaal geen rekeningnummers toont zoals PayPal of Tikkie. Iedereen kan immers een PayPal- of een Tikkie-account aanmaken, met elke naam die ze willen.

Voorbeeld WhatsApp-Fraude

Om je te helpen bij het herkennen van WhatsApp-fraude leek het ons handig om je wat voorbeelden te geven. Hieronder zie je zo’n voorbeeld, afkomstig van de Fraudehelpdesk. De fraudeur in dit gesprek doet alsof hij de zoon is van het slachtoffer en liegt dat hij snel twee achterstallige betalingen moet doen die hij voorgeschoten wil krijgen van “zijn vader”.

Screenshot WhatsApp-fraude gesprek

Zoals je ziet doet de oplichter net alsof de betalingen met spoed moeten worden overgemaakt. Ook het onderwerp ‘betalingsachterstand’ doet geloven dat het overmaken met enige urgentie dient te gebeuren.

De oplichter gebruikt het excuus van een ‘foutmelding’ om te verbergen dat het geld niet naar zijn eigen rekening moet. Dit maakt het al minder verdacht dan wanneer hij zou zeggen dat hij zelf geld nodig heeft en dan met een rekeningnummer komt want de ontvanger niet zou herkennen.

Ook willen fraudeurs nog wel eens bellen en direct ophangen, zodat het lijkt alsof ze je hebben geprobeerd te bellen:

Voorbeeld van WhatsApp-fraudegesprek

Dit heeft waarschijnlijk twee doelen:

  • Nogmaals aangeven dat het urgent is en dat de ontvanger er niet te lang bij stil moet staan.
  • Een gevoel kweken van vertrouwen bij de ontvanger. Want een oplichter zou toch niet proberen te bellen? Nou, dat gebeurt dus toch. En in sommige gevallen willen ze juist dat je belt, maar hierover later meer.

Ook kun je onderaan het bericht zien dat de oplichter zegt actie te moeten ondernemen (een mail sturen) omdat het beoogde slachtoffer niet snel genoeg handelt. Dit spreekt niet alleen aan tot het gevoel van urgentie, maar speelt ook in op het schuldgevoel van de ontvanger.

Zoals je ziet worden er meerdere trucs uit de kast gehaald om de ontvanger ervan te overtuigen dat deze maar snel geld moet overmaken. Niet alleen dat, er worden allerlei slimme trucs ingezet om het geloofwaardig over te laten komen. Van het bellen en het verhaal van de betalingsachterstand, tot de ‘realistische’ bedragen die worden genoemd en de verklaring voor het afwijkende rekeningnummer.

Oplichters gebruiken stemopnames voor WhatsApp-fraude

Smartphone met Telefoon IcoonEen duidelijk signaal is wanneer een oplichter, die zich voordoet als een bekende, niet wil of kan bellen over het verzoek om geld over te maken.

Helaas worden oplichters steeds vernuftiger en hebben ze ook daar een antwoord op gevonden.

Stel je voor, een oplichter heeft jouw nummer gekaapt en wil met deze gegevens geld afhandig proberen te maken van jouw moeder, die in jouw contactenlijst staat.

Wat ze dan eerst doen, is met een ander nummer jou bellen. Ze hopen natuurlijk dat je opneemt, en wanneer je dat doet, blijven zij stil aan de andere kant van de lijn totdat jij iets zegt als: “Hallo? Hallo? … Ik hoor niks” en dan ophangt. Dit nemen ze vervolgens op.

Vervolgens gaan ze over tot de WhatsApp-fraude. Ze appen, met jouw nummer, je moeder waarbij ze vragen om geld. Jouw moeder zal je wellicht proberen te bellen via WhatsApp, waarbij ze dus eigenlijk de oplichters belt.

De oplichters spelen vervolgens jouw stemopname af waarin je aangeeft niks te horen. Vervolgens appen ze verder met je moeder en geven ze aan dat de telefoonlijn slecht is en dus niet kunnen bellen.

Je moeder zal denken dat jij daadwerkelijk hebt opgenomen en zal zich waarschijnlijk niet realiseren dat ze jou niet echt heeft gesproken. Dit alles zorgt voor meer geloofwaardigheid voor de oplichter, en vergroot de kans dat je moeder geld overmaakt.

Hoe voorkom je WhatsApp-fraude en WhatsApp-kaping?

Weten wat WhatsApp-fraude is en wat de signalen zijn is belangrijk. Wat je echter natuurlijk ook wilt weten is: hoe voorkom ik het?

Om jezelf en je contacten tegen WhatsApp-fraude te beschermen, raden wij je aan om de onderstaande tips te volgen.

Tips om WhatsApp-fraude te voorkomen

  • Als je een bericht krijgt waarin om geld wordt gevraagd, controleer dan allereerst of het nummer wel klopt. Als één van je bekenden “opeens” een nieuw nummer heeft en je om geld vraagt is dit vaak al verdacht.
  • Controleer het taalgebruik en de communicatiestijl van de fraudeur. Is dit anders/slechter dan normaal? Goede kans dat je met een (buitenlandse) fraudeur te maken hebt.
  • Bel degene die om geld vraagt. Let hierbij wel op dat je niet wordt misleid door een stemopname die je, in de stem van diegene, vertelt dat hij je niet kan horen. Zorg dat je de persoon echt te spreken krijgt.
  • Als je de afzender niet aan de lijn krijgt, bel dan naar het “oude” nummer dat je van deze persoon hebt of contacteer hem/haar op een andere manier ter verificatie.
  • Laat je niet onder druk zetten en blijf rustig. Vooral als iemand geld vraagt om een schuld o.i.d. bij een officiële instantie af te lossen, vraag jezelf dan af hoe waarschijnlijk het is dat een paar uur betaalvertraging iets uitmaakt.
  • Als je wantrouwig bent, stel dan een vraag waar een oplichter nooit het antwoord op kan weten ter verificatie.
  • Beveilig je voicemail met een code die alleen jij kent. Dit maakt het moeilijker voor WhatsApp-fraudeurs om toegang tot jouw WhatsApp verificatiecode te krijgen.
  • Als iemand je vraagt om een verificatiecode toe te sturen doe dit dan nooit zomaar! Zoek altijd eerst contact met degene die je denkt te spreken via een andere weg.
  • Bovenstaande geldt al helemaal als een onbekend iemand dit vraagt. Een verificatiecode kun je vrijwel altijd opnieuw opvragen. Als een onbekende echt een verificatiecode nodig heeft, vraagt hij deze wel opnieuw op.
  • Stel “Verificatie in twee stappen” in op WhatsApp. Hiermee zorg je dat iedere keer dat je WhatsApp op een nieuw device instelt, je naast een verificatiecode een 6-cijferige code nodig hebt die je zelf bedenkt.

Onthoud dat bovenstaande tips niet alleen belangrijk zijn om jezelf te beschermen! Als jouw WhatsApp account in handen komt van criminelen, kunnen ze ook al jouw contacten oplichten en eventueel de accounts van je vrienden en familie overnemen. Door bovenstaande tips goed te volgen bescherm je dus zowel jezelf als al je contacten!

Ik ben slachtoffer van WhatsApp-fraude; wat moet ik doen?

Het is erg naar als je zelf het slachtoffer bent van WhatsApp-fraude. Probeer echter rustig te blijven. Als je meteen of kort nadat je geld hebt overgemaakt doorhebt dat het om fraude gaat, kun je heel misschien zelfs je geld nog terugkrijgen. Bel in dit geval dan ook meteen je bank.

In het voorbeeld dat we eerder gaven, over de “zoon” die zijn vader oplicht, kreeg het slachtoffer op die manier zijn geld terug. Sterker nog, omdat hij zo snel reageerde kon de bank de betalingen tegenhouden. Houd er wel rekening mee dat dit niet vaak voorkomt, omdat je ontzettend snel moet handelen.

Het is belangrijk om aangifte te doen bij de politie als je slachtoffer bent geworden van WhatsApp-fraude. Sommige mensen schamen zich omdat ze slachtoffer zijn geworden van dergelijke fraude, maar dat hoeft natuurlijk niet. De fraudeurs gaan, zoals je hebt kunnen lezen, heel geraffineerd te werk en iedereen zou hier slachtoffer van kunnen worden. Het is juist belangrijk dat je aangifte doet. Zo haal je potentieel namelijk een crimineel van de (digitale) straat. Dit maakt het internet ook veiliger voor anderen.

Daarnaast is er ook een kans dat je jouw geld terug krijgt als de crimineel schuldig wordt bevonden. Je kunt hier, met je DigiD, online aangifte doen van vriend-in-noodfraude.

Ben je slachtoffer geworden van WhatsApp-kaping? Hier kun je helaas online geen aangifte van doen. Hiervoor zul je telefonisch contact op moeten nemen met de politie, via 0900 – 8844.

Tot slot raden we aan om zo snel mogelijk contact op te nemen met de Fraudehelpdesk. Je kunt ze bellen of contact opnemen via de diverse fraude-meldingsformulieren. De fraudehelpdesk kan je begeleiden in het proces dat je als slachtoffer van fraude doorloopt, bijvoorbeeld bij het onderzoeken of de door jou geleden schade vergoed kan worden.

WhatsApp-fraude: veelgestelde vragen

Heb je een vraag over WhatsApp-fraude? Lees dan onze FAQ hieronder!

WhatsApp-fraude is een vorm van internetfraude, waarbij een cybercrimineel doet alsof hij een bekende van je is en je om geld vraagt.

Meestal is dit geld zogenaamd bedoeld om (achterstallige) rekeningen te betalen. Daarom wordt dit ook vaak vriend-in-nood-fraude genoemd. Wil je meer weten? Lees dan ons uitgebreide artikel over WhatsApp-fraude.

De signalen dat je met WhatsApp-fraude te maken hebt kunnen sterk uiteenlopen. De volgende signalen zijn echter vaak aanwezig:

  • de oplichter wil dat je snel geld voermaakt
  • de oplichter wil niet bellen
  • de belichter stuurt een betaalverzoek via Tikkie, PayPal of IDEAL of vraagt je om geld over te maken naar een onbekende rekening.

Wil je onze volledige lijst van signalen en tips om WhatsApp-fraude te voorkomen lezen? Lees dan ons artikel over WhatsApp-fraude.

WhatsApp-kaping is een zeer gevaarlijke techniek die criminelen gebruiken om WhatsApp-fraude makkelijker te maken.

Het komt erop neer dat fraudeurs hierbij je WhatsApp account overnemen door een verificatiecode te bemachtigen die ze naar jouw nummer laten sturen. Als je wilt weten hoe ze dit doen en hoe je dit kunt voorkomen, lees dan dit artikel.

Er zijn verschillende tips die je kunt volgen om het WhatsApp-fraudeurs een stuk moeilijker te maken, zoals:

  • Stel “Verificatie in twee stappen” in op WhatsApp
  • Beveilig je voicemail met een code die niemand behalve jij kent
  • Probeer de WhatsApp-fraudeur te bellen

Er zijn nog veel meer tips die belangrijk zijn om te volgen als je geen slachtoffer wilt worden van WhatsApp-fraude. Wil je weten wat deze tips zijn? Raadpleeg dan ons artikel hierover.

Hoofdauteur
Tech-journalist
Nathan is een internationaal opgeleide journalist en hij heeft vooral interesse in de preventie van cybercrime, vooral waar het kwetsbare groepen betreft. Voor VPNgids.nl doet hij onderzoek op het gebied van cybersecurity, internetcensuur en online privacy.
Auteur
Techredacteur
Quinten is inmiddels al enkele jaren als cybersecurity- en VPN-expert betrokken bij VPNgids. Daarnaast is hij verantwoordelijk voor het opzetten van speciale onderzoeken over cybersecurity en online privacy voor VPNgids.nl.

Meer artikelen uit het ‘Cybercrime’ dossier

Reacties
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen