De Fraudehelpdesk zegt dat er afgelopen jaar bijna 350.000 meldingen heeft ontvangen van fraude. Cybercriminelen veroorzaakten daarbij meer dan 41 miljoen euro aan schade. In 2019 kwam het schadebedrag door fraude uit op 26 miljoen euro.
Dat meldt de Fraudehelpdesk in een persverklaring.
Veel slachtoffers te wijten aan WhatsApp-fraude
De meeste meldingen gingen over identiteitsfraude via WhatsApp. Daarbij doen criminelen zich voor als een bekende van degene die ze proberen op te lichten. Als het doelwit een opmerking maakt over het vreemde telefoonnummer, zeggen de oplichters dat ze een nieuw nummer hebben. De oplichters sturen enkele berichten over en weer, bedoeld om het vertrouwen van het slachtoffer te winnen.
Wat ze daarna doen, hangt af van waar de cybercriminelen op uit zijn. Sommige oplichters doen zich voor als bankmedewerker. Ze nemen contact op met hun slachtoffer en zeggen bijvoorbeeld dat hun bankrekening is gehackt en dat ze hun geld direct moeten overmaken naar een ‘kluisrekening’ om te voorkomen dat hackers de volledige rekening leegplunderen. Ze versturen een malafide link naar hun slachtoffer, waar ze deze beveiligde ‘kluisrekening’ zogenaamd kunnen aanvragen. Wat de oplichters in werkelijkheid doen, is zoveel mogelijk persoonlijke en bankgegevens verzamelen van hun slachtoffers zodat ze geld kunnen overmaken naar één of meerdere andere rekeningen. Mensen die hun rekening ter beschikking stellen aan criminelen in ruil voor een deel van de opbrengst, noemen we ook wel geldezels of katvangers.
Andere cybercriminelen maken slachtoffers door rechtstreeks geld te vragen. Daarbij voeren ze de druk op door te zeggen dat ze anders worden afgesloten van de elektriciteit, of dat er anders een deurwaarder voor de deur staat om beslag te leggen op hun spullen. Via een betaaldienst als Tikkie versturen de criminelen een betaalverzoek. Eenmaal betaald kan het slachtoffer fluiten naar zijn geld.
Deze vormen van fraude noemen we ook wel WhatsApp-fraude, vriend-in-noodfraude of hulpvraagfraude. Om overtuigend over te komen, doen cybercriminelen vooraf steeds vaker research. “Met kennis van persoonlijke financiële gegevens of het stemgeluid van een zoon of dochter, is de misleiding voor latere slachtoffers nauwelijks te herkennen”, aldus de Fraudehelpdesk.
‘Cybercriminelen spelen kat-en-muisspel’
Na identiteitsfraude via WhatsApp vielen afgelopen jaar de meeste slachtoffers door respectievelijk cybercrime en handelsplaats of webwinkelfraude. Criminelen maken daarbij handig gebruik van de coronapandemie. In het begin van de coronacrisis werden veel ondernemers opgelicht door partijen die claimden mondmaskers en desinfecterende zeep te verkopen. Eenmaal betaald werden deze producten nooit geleverd.
Afgelopen zomer, toen het buiten lekker weer was, lichtten cybercriminelen mensen op door zogenaamd barbecues te verkopen. Toen de sportscholen hun deuren moesten sluiten, waren gewichten en fitnessapparatuur de volgende productcategorie waar oplichters hun tanden in zetten. Ook speelden ze slim in op de vraag naar consumentenelektronica. Teamleider van het Landelijk Meldpunt Internetoplichting (LMIO) Gijs van der Linden zei dat het een kat-en-muisspel is tussen de politie en cybercriminelen. “Maar vroeg of laat hebben we ze door”, aldus Van der Linden.
Criminelen verdienden niet het meeste geld met WhatsApp-fraude
Tussen april en augustus 2020 ontving de politie wekelijks gemiddeld 700 aangiftes over WhatsApp-fraude. Ter vergelijking: in het begin van het jaar lag het aantal aangiftes op 150 per week. Na augustus daalde het aantal meldingen. Tot en met november had de Fraudehelpdesk meer dan 11.000 meldingen binnengekregen over WhatsApp-fraude, ruim vier keer zoveel als in heel 2019. De totale financiële schade van WhatsApp-fraude wordt geschat op 3,5 miljoen euro.
Minister van Justitie en Veiligheid Ferd Grapperhaus kwam afgelopen jaar met een wetsvoorstel om WhatsApp-fraude harder te bestrijden. Belangrijkste speerpunt is dat de minister de daders harder wil straffen door rechters de juridische middelen te geven om hogere gevangenisstraffen op te leggen. Om slachtoffers niet langer voor de schade te laten opdraaien, heeft Grapperhaus met banken afspraken gemaakt.
Het meeste geld sleepten cybercriminelen afgelopen jaar niet binnen via WhatsApp. Slachtoffers verloren het meeste geld door beleggingsfraude. Op de tweede plek noemt de Fraudehelpdesk identiteitsfraude rechtspersonen. Daarbij kun je denken aan misbruik van een bedrijfsnaam met een goede reputatie. Op de derde plek komt voorschotfraude, een vorm van fraude waarbij mensen een geldbedrag voorschieten voordat ze een product ontvangen. De Fraudehelpdesk noemt geen cijfers bij de verschillende vormen van fraude.
Met deze tips word je geen slachtoffer van fraude
De Fraudehelpdesk geeft verschillende tips in haar persbericht om te voorkomen dat je komend jaar zelf slachtoffer wordt van een gewiekste cybercrimineel die je zuurverdiende centen probeert te stelen.
“Over het algemeen geldt: een gezond wantrouwen is cruciaal, dus blijf alert bij klikken op links, gegevens verstrekken en betalingen doen. Onthoud dat iedereen zich via internet en telefoon kan voordoen als een ander persoon of bedrijf. Maak daarom nooit geld over op basis van een tekstbericht of telefoontje, maar zorg dat je zeker weet met wie je te maken hebt: bel en voer een écht gesprek met het appende ‘familielid’ dat om geld vraagt, zoek het telefoonnummer van de bank of andere organisatie op via hun website en controleer of je écht geld schuldig bent, ergens moet inloggen of geld overmaken. Voor ondernemers geldt ook: bespreek fraude binnen het bedrijf, licht medewerkers in over de risico’s en zorg voor een goede e-mailbeveiliging. Wees altijd terughoudend met het plaatsen van (bedrijfs)gegevens online.”
