Door de toenemende mate van digitalisering, lopen senioren een groter risico om slachtoffer te worden van internetcriminelen. Om te voorkomen dat ouderen de dupe worden van phishing en helpdeskfraude, is gerichte actie noodzakelijk. Voorlichting is daarbij het belangrijkste wapen van de overheid.
Dat schrijft demissionair staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Paul Blokuis aan de Tweede Kamer naar aanleiding van schriftelijke vragen van Liane den Haan (fractie Den Haan).
Staatssecretaris komt met expertpool voor ouderenmishandeling
Den Haan, die tot mei onderdeel uitmaakte van 50PLUS, stelde diverse vragen aan staatssecretaris Blokhuis nadat ze een artikel in het Noordhollands Dagblad had gelezen. Het artikel suggereerde dat steeds meer ouderen het slachtoffer zijn van financieel misbruik. Dan moet je denken aan bijvoorbeeld familieleden die geldbedragen van de spaarrekening halen zonder hierover iets te zeggen. Of oplichters die zogenaamd namens de bank een betaalpas komen ophalen, omdat er ‘verdachte transacties’ hebben plaatsgevonden. De afgelopen maanden hebben we meerdere artikelen gewijd aan deze variant van helpdeskfraude.
De politica wil van de staatssecretaris weten wat de gemeenten nodig hebben om ouderenmishandeling effectiever aan te pakken. Blokhuis zegt op dit moment samen met de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) aan een plan van aanpak te werken om een expertpool op dat vlak op te richten. “Het doel is dat regio’s en (centrum)gemeenten op maat expertise kunnen inhuren om hen te ondersteunen bij het (door)ontwikkelen van een aanpak ouderenmishandeling, met een inhoudelijke focus die bij de lokale context past”, aldus de staatssecretaris. Kennisdeling en uitwisseling, zowel tussen beleidsmakers als organisaties die betrokken zijn bij de signalering van ouderenmishandeling, komen daarbij centraal te staan. Blokhuis verwacht begin oktober de expertpool te kunnen lanceren.
Zo wil het kabinet de weerbaarheid van ouderen vergroten
Een gerelateerd onderwerp dat Den Haan ter sprake brengt, is financieel misbruik. “Ouderen zijn kwetsbaar, en vanwege hun hoge mate van afhankelijkheid van hun directe omgeving lopen zij risico op ouderenmishandeling, waaronder financieel misbruik”, schrijft staatssecretaris Blokhuis. Door de vergrijzing wordt de groep senioren steeds groter. Bovendien blijven ze steeds langer zelfstandig wonen. De afhankelijkheid van hun omgeving wordt hierdoor nog groter. De kans om slachtoffer te worden van financieel misbruik neemt hierdoor eveneens toe.
Digitalisering biedt volop kansen voor de samenleving, maar is niet geheel zonder risico’s. “Naarmate digitalisering toeneemt, lopen ouderen ook steeds meer risico om slachtoffer te worden van cybercriminaliteit, en praktijken zoals phishing en hulpvraagfraude”, aldus staatssecretaris Blokhuis. Hij ziet maar één uitweg uit deze problematiek: inzetten op het vergroten van de weerbaarheid van ouderen. Voorlichting over het veilig regelen van geldzaken en de mogelijke risico’s van online bankieren is daarbij noodzakelijk.
Een van de acties die hierop zijn gericht, is de informatiebox Financieel Veilig Ouder Worden. Deze box heeft als doel om ouderen te helpen bij het veilig regelen van hun financiële zaken en geeft bijvoorbeeld advies over bescherming tegen babbeltrucs. Volgens de staatssecretaris wordt deze box ‘in grote hoeveelheden’ besteld. De box is samengesteld door de overheid samen met banken, notarissen, Veilig Thuis, ouderenbonden, mentorschap en vrijwilligersorganisaties.
Cybercriminaliteit in de lift
Het aantal meldingen en aangiften van cybercrime stijgt al enkele jaren. De politie schreef in haar jaarverslag dat ze afgelopen jaar 127 procent meer meldingen van internetoplichting ontving. Het aantal meldingen van fraude met online handel en identiteitsfraude steeg met meer dan 30 procent ten opzichte van 2019. WhatsApp-fraude verviervoudigde het afgelopen jaar. Phishing en spoofing kostten de samenleving meer dan 40 miljoen euro. Zo kreeg de Belastingdienst vorig jaar meer dan 162.000 meldingen van phishing.
Andere vormen van cybercriminaliteit als hacken, DDoS-aanvallen en ransomware-aanvallen, stegen in een jaar tijd met 137 procent. De politie Zeeland-West-Brabant berekende onlangs dat het schadebedrag van cybercriminelen in een jaar tijd met 131,8 procent was toegenomen tot 1.667.000 euro.
Kennis over en bewustwording van cyberdreigingen is van groot belang
Basiskennis over cybercriminaliteit en informatiebeveiliging kan in belangrijke mate bijdragen aan de oplossing van het probleem. Motivaction International publiceerde vorig jaar oktober een onderzoek over de kennis, houding en gedrag van Nederlanders op het gebied van online veiligheid. Twee derde van de ondervraagden gaf aan dat hij de nodige kennis heeft op dat vlak. Eén op de elf zei dat zijn of haar kennis over het onderwerp niet toereikend is. Dat waren voornamelijk ouderen.
Onderzoek van XS4ALL, dat een maand later werd gepubliceerd, kwam met een heel andere conclusie. Daaruit bleek dat het kennisniveau van Nederlanders over cybersecurity en online veiligheid niet al te best is. Acht op de tien ondervraagden (82 procent) wist bijvoorbeeld niet wat een botnet is. De meesten hadden ook nog nooit gehoord van juice jacking, spoofing of keylogger.
“Termen als malware, DDoS-aanvallen en datalek zijn echt al wel een tijdje in omloop. Het zou mooi zijn als iedereen in ieder geval op de hoogte is en potentieel gevaar als zodanig kan betitelen. Dat maakt adequaat ingrijpen als het nodig is ook makkelijker”, aldus Arjan van Hattum, cybersecurity officer bij XS4ALL over de uitkomsten van het onderzoek. “Vandaag de dag speelt ons leven zich voor het overgrote deel online af. Zowel privé als zakelijk maken we in steeds grotere mate gebruik van het World Wide Web. Het is daarom belangrijk dat men bewuster wordt van de verschillende gevaren die zich online voordoen.”
