Het merendeel van de Nederlanders heeft zijn buik vol van online kwetsend gedrag. Bijna driekwart van de Nederlanders vindt dat we online anders met elkaar moeten omgaan. Een derde erkent dat online kwetsend gedrag een onderdeel is van onze beleving op het internet. Maar liefst 80 procent verwacht dat dit de komende jaren groter zal worden.
Om het tij te keren vraagt Netwerk Mediawijsheid extra aandacht voor de negatieve gevolgen van online kwetsend gedrag in de Week van de Mediawijsheid 2023.
De schaduwzijde van het internet
Het internet is onlosmakelijk verbonden met onze hedendaagse manier van leven, werken en denken. Informatie over actuele ontwikkelingen ligt voor het oprapen. We leggen en onderhouden sneller en makkelijker nieuwe contacten. Via sociale media en andere platformen kunnen we onze mening geven over maatschappelijke thema’s. En ga zo maar door.
Het digitale domein kent ook een keerzijde. Als iemand naaktfoto’s verspreidt of daarmee dreigt -dit noemen we ook wel sextortion– heeft dat een immense impact op het leven van het slachtoffer. Doordat veel persoonlijke informatie openbaar te raadplegen is, zijn doxing, intimidatie en afpersing een groot probleem. En wat dacht je van cyberstalking of de verspreiding van nepnieuws?
Dergelijke ontwikkelingen zijn bepalend in hoe we naar de wereld kijken, hoe het maatschappelijk debat wordt gevoerd en hoe we met mensen in onze directe omgeving omgaan.
Om aandacht voor deze schaduwzijde te vragen, heeft Netwerk Mediawijsheid onderzoek laten uitvoeren naar online kwetsend gedrag. In totaal namen 1.093 Nederlanders van 12 jaar en ouder deel aan het onderzoek. Zij kregen veertig vragen voorgelegd over diverse aspecten van online kwetsend gedrag. Het onderzoek werd van 16 tot en met 28 augustus uitgevoerd door Motivaction.
Nederlanders spreken mensen sporadisch aan op hun online gedrag
De uitkomsten (pdf) liegen er niet om. Het overgrote deel van de Nederlanders vindt online kwetsend gedrag als sextortion, doxing, haatzaaien, shaming en cyberpesten verwerpelijk. Desondanks geeft slechts een kwart van de respondenten aan dat ze iemand in hun omgeving hierop wel eens hebben aangesproken.
Ongeveer één op de acht Nederlanders (13 procent) erkent dat hij of zij het afgelopen jaar online weleens te ver is gegaan. Een kwart van hen wist van tevoren dat dit gedrag grensoverschrijdend was. De meeste deelnemers geven aan dat ze ongewenst gedrag op internet meestal negeren. Ze klikken een bericht weg, scrollen door en denken er niet meer over na.
Nederlanders die zich persoonlijk beledigd voelen, hebben vaker de neiging om een melding te maken bij het platform of iemand te blokkeren dan mensen die zich niet aangesproken voelen.
Online kwetsend gedrag vaakst gezien op Facebook
Eén op de drie Nederlanders wordt maandelijks geconfronteerd met online kwetsend of schadelijk gedrag. Facebook wordt het vaakst genoemd als het platform waar dergelijk gedrag wordt waargenomen (34 procent), gevolgd door nieuwswebsites (28 procent) en berichtenapps (25 procent). 15 procent zegt niet geraakt te worden door online grensoverschrijdend gedrag.
Het gros van de Nederlanders vindt dat er meer actie ondernomen moet worden tegen kwetsend online gedrag. Acht op de tien respondenten (82 procent) vindt dat mensen die zich schuldig maken aan kwetsend online gedrag gestraft zou moeten kunnen worden. 84 procent is van mening dat bedrijven als Meta en TikTok meer zouden moeten doen om online haat tegen te gaan.
Week van de Mediawijsheid vraagt aandacht voor online kwetsend gedrag
“Op dit moment is het online gedrag van een klein aantal individuen heel zichtbaar. Ook is hier in verhouding veel media-aandacht voor. Zo ontstaat de misvatting bij mensen dat online kwetsend gedrag erbij hoort en dat er niets aan te doen is. Maar als we gezamenlijk optreden en elkaar helpen om duidelijk de grens aan te geven, kunnen we voorkomen dat we steeds verder afglijden en online kwetsend gedrag verder normaliseert”, zo zegt Floortje Jansen van Netwerk Mediawijsheid.
In de Week van de Mediawijsheid -die nog tot en met vrijdag 17 november loopt- wil Netwerk Mediawijsheid ons doordringen van de impact en ernst van online kwetsend gedrag. Daarvoor is de #hierniet-campagne gelanceerd. Organisaties kunnen zich hierbij aansluiten om een signaal af te geven dat er geen plek is voor kwetsend gedrag in het digitale domein. Meer dan tweehonderd bibliotheken, onderwijsinstellingen, zorginstanties, buurthuizen, onderzoekscentra en andere organisaties hebben zich al aangemeld.
