Buurt-apps: een veilige buurt of vooral minder privacy?

Buurtapps onderzoek VPNgids.nl

Buurt-apps werden oorspronkelijk opgericht om het contact tussen buren te verbeteren en de veiligheid te verhogen. Het doel is daarnaast dat buren meer op elkaar kunnen rekenen en dat er meer begrip is voor elkaar. Maar hoe zit dat in de praktijk? Is het gebruik van zulke apps wel veilig? In 2021 publiceerden we dit artikel als resultaat van een grootschalig onderzoek naar het gebruik van de buurtapps in Nederland.

Bij het gebruik van buurt-apps gaat het in de praktijk niet alleen om het veiliger maken van de buurt. Onder meer komt dat doordat de makers van buurt-apps andere doelen voor ogen hebben dan slechts het creëren van veiligheid. Veel appmakers lijken primair geld te willen verdienen aan het uitrollen van een buurt-app. Daarnaast zorgen ook gebruikers ervoor dat veiligheid in de buurt niet altijd centraal staat bij gebruik van deze apps.

Gebruik van buurt-apps

Buurt-apps zijn bedoeld om de veiligheid in de buurt te bevorderen en het contact tussen buren te vergemakkelijken. Er zijn regelmatig goede initiatieven die dankzij de buurt-apps het levenslicht zien. Om een goed beeld te krijgen van het gebruik van buurt-apps, schreef onderzoeksbureau Motivaction in opdracht van VPNGids.nl een enquête uit onder 1.267 Nederlanders.

Daaruit blijkt dat ruim één op de drie (35,6%) Nederlanders momenteel een buurt-app gebruikt. Nog eens 10% heeft eerder een buurt-app gebruikt, maar besloot ermee te stoppen.

Verschillen tussen Nederlanders

Analyse van de gegevens laat zien dat meer mannen dan vrouwen hedendaags een buurt-app gebruiken: 39,5% van de mannen gebruikt het, tegenover 32% van de vrouwen.

Daarnaast komt uit de vragenlijst naar voren dat met name mensen met een hoger inkomen gebruikmaken van buurt-apps. Van alle Nederlanders met een bovenmodaal inkomen gebruikt 40,4% een buurt-app, terwijl dit onder mensen uit lagere inkomensgroepen 32,8% is.

Het opleidingsniveau blijkt ook sterk samen te hangen met de gevonden verschillen in het gebruik van buurt-apps. Van alle praktisch opgeleiden gebruikt 21,9% een buurt-app, terwijl dit aandeel onder hoogopgeleiden 47,2% is.

Niet overal in Nederland worden buurt-apps overigens evenveel gebruikt. Het aandeel inwoners dat momenteel een buurt-app gebruikt, varieert van 45,3% in Overijssel tot 20,4% in Zeeland.

In Amsterdam, Rotterdam en Den Haag maken inwoners bovengemiddeld vaak gebruik van een buurt-app, namelijk 10% vaker dan het landelijk gemiddelde.

Gebruik buurtapps per provincie

Veiligere buurt

Veruit de meeste buurt-appgebruikers zijn momenteel onderdeel van een buurt-app voor de veiligheid in de buurt (64,8%). En dat blijkt niet voor niets de belangrijkste reden: 45,2% van de hedendaagse gebruikers voelt zich daadwerkelijk veiliger door het gebruik van de buurt-app.

Maar leidt een buurt-app dan ook tot meer veiligheid? Daar lijkt het wel op, want 34,2% van de mensen die nu een buurt-app gebruikt geeft aan dat er weleens een misdrijf is opgelost of voorkomen via de app. Bij mensen die in het verleden een buurt-app gebruikten maar daar nu mee zijn gestopt, ligt dit aandeel lager (11,8%). Onderstaande weergave heeft betrekking op mensen die nu óf in het verleden weleens een buurt-app hebben gebruikt.

Het voorkomen en oplossen van misdrijven via buurtapps per provincie in Nederland

Negatieve ervaringen bij buurt-apps

Toch schieten buurt-apps geregeld hun doel voorbij, geven zowel huidige als ex-gebruikers aan. Zo wordt er in 20% van alle buurt-apps wel eens geruzied. Met name Zuid-Hollanders blijken een kort lontje te hebben in hun buurt-app, want daar gebeurt het bij 26,6% van de gebruikers weleens. Ook in Noord-Holland (25,6%), Drenthe (23,4%) en Zeeland (22,6%) wordt regelmatig ruzie gemaakt in de buurt-app.

Ruzies in buurtapps in Nederland per provincie

Daarnaast zijn buurt-apps ook een bron van irritatie voor een groot deel van de gebruikers. In totaal ergert namelijk 40,4% zich weleens aan berichten in de buurt-app. Bijna de helft van alle hoogopgeleiden irriteert zich aan hun buurt-app (49%), terwijl slechts 36,5% van de gebruikers van andere opleidingsniveaus zich weleens ergert.

Met name in Overijssel ergeren gebruikers zich regelmatig (45,8%). In Drenthe komen irritaties door de buurt-app het minst vaak voor, namelijk bij 23,9% van de buurt-appgebruikers.

Nederlanders die zich irriteren aan buurtapps per provincie

WhatsApp buurtpreventiegroepen in Nederland

In Nederland zijn er ongeveer 9.500 geregistreerde WhatsApp-buurtpreventiegroepen. Vooral in Zeeland en Limburg is er een hoog aantal buurtpreventiegroepen per 10.000 inwoners (meer dan zeven per 10.000 inwoners). De provincie Groningen telt relatief gezien het laagste aantal buurtpreventiegroepen: 2,8 per 10.000 inwoners.

Verschillen tussen gemeenten

Tussen Nederlandse gemeenten bestaan grote verschillen in het gebruik van buurtpreventiegroepen. Zo zijn er 10 gemeenten waar – voor zover bekend – geen enkele buurtpreventie-WhatsAppgroep wordt gebruikt. Hieronder vallen onder meer de waddeneilanden Vlieland, Terschelling, Ameland en Schiermonnikoog.

Inwoners van Haarlemmermeer hebben in totaal de meeste buurtpreventiegroepen: 265. Ook in Zoetermeer (187), Amsterdam (186) en Hilversum (168) wordt veelvuldig gebruikgemaakt van buurtpreventiegroepen.

Relatief aantal buurtpreventiegroepen

Gemiddeld tellen gemeenten per 10.000 inwoners 6,6 buurtpreventiegroepen. Het merendeel van alle gemeenten heeft echter minder dan 6 buurtpreventiegroepen per 10.000 inwoners (59,4%). Enkele uitschieters met een zeer hoog aantal buurtpreventiegroepen ten opzichte van het aantal inwoners zorgen desondanks voor een hoog gemiddelde.

Aantal buurtpreventiegroepen per 10.000 inwonersAantal gemeentenPercentage van totaal aantal gemeenten
0,0 – 6,021159,44%
6,0 – 12,08925,07%
12,0 – 18,0308,45%
18,0 – 24,0195,35%
24,0 – 30,041,13%
>30,020,56%

Relatief gezien telt Wijdemeren de meeste buurtpreventiegroepen. Per 10.000 inwoners zijn daar 33,3 geregistreerde buurtpreventiegroepen via WhatsApp. Ook Landsmeer (31,4), Boxmeer (29,3) en Gennep (28,6) tellen meer dan 25 buurtpreventiegroepen per 10.000 inwoners.

Inbraakcijfers en het gebruik van buurt-apps

Om de effectiviteit van het gebruik van buurtpreventiegroepen te inventariseren, zijn de gemeentelijke inbraakcijfers naast het gebruik gelegd. In gemeenten waar veel buurtpreventiegroepen worden gebruikt, zou je een afname in inbraken verwachten in de afgelopen jaren.

Dat blijkt inderdaad het geval: gemeenten met een sterke afname in inbraken, hebben meer buurtpreventiegroepen dan gemeenten waar de afname in inbraken maar beperkt is. In gemeenten waar minstens 30 minder inbraken per 10.000 inwoners werden gepleegd in 2019 ten opzichte van 2015, zijn gemiddeld 12,1 buurtpreventiegroepen per 10.000 inwoners; bijna twee keer zo veel als gemiddeld in een gemeente.

Verandering in aantal inbraken 2015-2019 per 10.000 inwonersAantal buurtpreventiegroepen per 10.000 inwoners
-60 tot -3012,1
-30 tot 06,6
0 tot 30 (toename)6,3

Opvallende uitschieters hierbij zijn twee gemeenten met juist een sterke toename in het aantal inbraken, maar waar inwoners wel veelvuldig een buurt-app gebruiken. In Wijdemeren en Beemster nam het aantal inbraken het sterkst toe in de afgelopen vijf jaar, maar zijn ook bovengemiddeld veel buurtpreventiegroepen. Mogelijk proberen inwoners van deze gemeenten de toenemende criminaliteit een halt toe te roepen met behulp van buurtpreventiegroepen.

GemeenteVerandering inbraken per 10.000 inwoners tussen 2015-2019Aantal buurtpreventiegroepen per 10.000 inwoners
Wijdemeren+2433,3
Beemster+1818,0

Stimulering van buurtpreventie door gemeenten

Veel gemeenten stimuleren het gebruik van buurtpreventiegroepen en andere vormen van buurtpreventie. 252 gemeenten maken hiervan melding op hun website. 103 gemeenten doen dit niet.

Met name de 311 gemeenten met minder dan 14 buurtpreventiegroepen per 10.000 inwoners hebben vaak geen informatie over buurtpreventie op hun website (30,1%). Onder de 44 gemeenten met meer dan 14 buurtpreventiegroepen per 10.000 inwoners ligt dit percentage een stuk lager; op slechts 15,9% van de gemeentelijke websites ontbreekt informatie over buurtpreventie.

Privacy bij buurt-apps

Hoewel buurt-apps goedbedoeld zijn, zijn er ook consequenties voor de privacy van gebruikers én andere buurtbewoners (getuige deze tweet). En dat blijft niet alleen bij het feit dat buren elkaar mogelijk als ‘verdacht persoon’ bestempelen en elkaar extra goed in de gaten houden.

Ook hoe de buurt-apps zelf in elkaar zitten en opereren, leidt soms tot privacyrisico’s en ophef. Een goed voorbeeld hiervan is dat de makers van buurt-app Nextdoor brieven verstuurden binnen woonwijken en deze brieven ondertekenden uit naam van bestaande gebruikers van de app uit de desbetreffende woonwijken. Deze bestaande gebruikers wisten hier echter niets vanaf en hadden dan ook geen toestemming gegeven om uit hun naam contact op te nemen met buurtgenoten.

In de algemene voorwaarden van Nextdoor staat dat gebruikers hier toestemming voor geven, maar gebruikers zijn hier desondanks dus vaak niet van op de hoogte. Regelmatig wordt daarom de politie benaderd over het feit dat er een brief in een buurt wordt verspreid met naam en straatnaam van een Nextdoor-gebruiker.

Advertenties in de apps

Ook op andere manieren zijn buurt-apps niet altijd even goed voor de privacy van gebruikers. Meerdere gratis aanbieders van buurt-apps laten namelijk advertenties zien binnen hun app, om zo inkomsten te genereren.

Die advertenties zijn gericht op specifieke kenmerken van gebruikers, zoals surfgedrag en persoonskenmerken. Bijna de helft van alle onderzochte apps gebruikt gebruikersgegevens ten behoeve van advertenties. Buurkracht, WeAlert en Nextdoor plaatsen bijvoorbeeld tracking-cookies voor gerichte advertenties.

Naam buurt-appAdvertenties
NextdoorJa
PeerbyJa
BuurtappNee
HoplrNee
MijnbuurtjeNee
WijkconnectNee
GebiedonlineNee
BuurbookNee
BuurkrachtJa
JoinbyJa
VeiligebuurtNee
WeAlertJa
MijnbuurNee
WhatsAppNee

Wat daarnaast voor de advertenties wordt gebruikt, zijn adresgegevens. Zo kan een adverteerder op een specifieke woonplaats, buurt of wijk zijn advertenties targeten.

Veiligebuurt geeft in de privacyverklaring aan persoonlijke gegevens te delen met partners, zoals kennisinstellingen, gemeenten én verzekeraars. De app is overigens ‘toevallig’ een initiatief van verzekeraar Univé.

Tips bij het gebruik van een buurtpreventie-app

Wil je aan de slag met een buurtpreventie-app, dan vind je hieronder enkele praktische tips.

  1. Betrek alle relevante huishoudens in de wijk bij de buurtpreventie-app zover dat mogelijk is. De effectiviteit van een buurtpreventie-app valt of staat met de actieve deelname van buurtgenoten.
  2. Vraag de wijkagent of deze zich bij de buurtpreventie-app wil voegen. Via deze pagina van de politie kun je gemakkelijk opzoeken welke wijkagent werkzaam is in jouw buurt en direct contact opnemen met de desbetreffende agent(en) via een contactformulier.
  3. Maak duidelijke afspraken welke informatie wél en niet gedeeld wordt in de buurtpreventie-app. Deel doorgaans alleen verdachte activiteiten in de buurtpreventie-app. Overweeg eventueel een tweede, aparte buurt-app in gebruik te nemen voor minder urgente berichten, zoals stroomstoringen of wateroverlast.
  4. Zie je iets verdachts, pas dan de SAAR-methode toe. S=Signaleer wat er gebeurt. A=Alarmeer de politie door 112 te bellen. A=Appen! Stuur de rest van de buurt een bericht via de buurtpreventie-app om iedereen op de hoogte te brengen van de verdachte situatie. Geef hierbij ook aan of 112 reeds is gebeld, om te voorkomen dat de hele buurt tegelijk gaat bellen. R=Reageer op de verdachte situatie. Verstoor de activiteiten van de verdachte persoon zonder jezelf in gevaar te brengen.
  5. Wanneer je polshoogte gaat nemen n.a.v. een melding in de buurtpreventie-app door een buurtgenoot, denk dan eerst aan je eigen veiligheid. Bedenk dat je eventueel oog in oog kan komen te staan met verdachte en onvoorspelbare personen. Treed als buurt deëscalerend op, vermijd excessief geweld in het geval van een burgerarrest en zorg dat de politie tijdig wordt ingelicht.

Onderzoeksmethode

Om een beeld te krijgen van het functioneren van buurt-apps, is in eerste instantie samen met onderzoeksbureau Motivaction een vragenlijst opgesteld en afgenomen onder een representatieve groep Nederlanders (N=1267), om te achterhalen hoe Nederlanders buurt-apps gebruiken en ervaren.

Daarnaast is gekeken naar de WhatsAppgroepen die geregistreerd staan op de website van WhatsApp Buurtpreventie: waar zijn deze groepen met name gevestigd?

Of gemeenten het gebruik van buurtpreventie stimuleren is onderzocht met behulp van de gemeentelijke websites. Wordt er op de site informatie verschaft over buurtpreventie, buurt-apps of WhatsAppgroepen met buren?

En zijn buurt-apps bevorderlijk voor de veiligheid in de buurt? Dit is onderzocht met behulp van de meest recente inbraakcijfers.

Ten slotte is onderzocht hoe buurt-apps omgaan met de privacy van gebruikers. Op basis van de algemene voorwaarden en privacy-verklaringen is onderzocht waar gebruikers nu precies mee instemmen bij het downloaden van een buurt-app. Denk daarbij aan de wijze waarop met adresgegevens wordt omgegaan, het eventueel plaatsen van trackingcookies en het delen van gebruikersdata met adverteerders en externe partijen.

Buurt-apps: veelgestelde vragen

Heb je een vraag over buurt-apps? Kijk dan in onze FAQ of stel hem in de reacties.

Als we het gebruik van buurt-apps in gemeentes afzetten tegen de inbraakcijfers in diezelfde gemeente, lijkt het erop dat het gebruik van dergelijke apps nuttig zijn. Gemeenten waarin de inbraakcijfers in 2021 sterk afnamen, werden meer buurtpreventie-apps gebruikt dan in gemeenten waar de inbraakcijfers minder afnamen.

 

Er zijn enkele praktische tips voor het gebruik van een buurt-app:

  1. Betrek alle relevante huishoudens in de wijk bij de buurtpreventie-app.
  2. Vraag de wijkagent of deze zich bij de buurtpreventie-app wil voegen.
  3. Maak duidelijke afspraken over welke informatie te delen in de buurtpreventie-app.
  4. Zie je iets verdachts, pas dan de SAAR-methode toe.
  5. Denk eerst aan je eigen veiligheid.

Meer uitleg over buurt-apps en de SAAR-methode vind je in het artikel ‘Buurt-apps: voor een veilige buurt of vooral minder privacy?

Buurt-apps brengen de nodige risico’s met zich mee:

  • Bewoners kunnen medebewoners onterecht als verdachten behandelen.
  • De (gratis) apps kunnen je persoonlijke informatie delen en doorverkopen.
Auteur
Cybersecurity analist
Illustraties
Techredacteur
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen