Software licentie op computerscherm

De risico’s van gebruikersovereenkomsten voor je online privacy

Laatst bijgewerkt: 27 augustus 2019
Leestijd: 8 minuten, 54 seconden

Gebruikersovereenkomst, (Software)licentieovereenkomst, Terms of Service en algemene voorwaarden. Allemaal namen voor de grote lappen tekst die je te zien krijgt als je nieuwe software installeert of gebruik wilt maken van een bepaalde website of service, zoals bijvoorbeeld Facebook. Ze zijn vaak zo lang en gecompliceerd dat het niet gek is dat ze je hoofdpijn bezorgen. Dus wat doe je dan? Op akkoord drukken natuurlijk om er zo snel mogelijk vanaf te zijn. Echter, in dit artikel zullen we uitleggen waarom dat geen goed idee is. Vaak zijn deze overeenkomsten namelijk allesbehalve goed voor jouw online privacy.

Eerst leggen we uit wat een gebruikersovereenkomst (voor software of websites) precies is. Daarna noemen we enkele nadelen van deze overeenkomsten. Dan gaan we het hebben over de specifieke risico’s voor jouw online privacy. Ook bespreken we de regelgeving omtrent deze overeenkomsten. Tot slot vertellen we wat je kunt doen om jezelf te beschermen tegen de privacyrisico’s van gebruikersovereenkomsten.

Wat is een gebruikersovereenkomst?

Een gebruikersovereenkomst is een soort contract waarin de voorwaarden van het gebruik van bepaalde software of een website staan. Ofwel, de ontwikkelaar van de software of website maakt in de licentieovereenkomst duidelijk waar jij en hij zich aan moeten houden als jij gebruik wilt maken van zijn software. Je herkent deze overeenkomst waarschijnlijk als de oneindig lange tekst die je moet accepteren als je een nieuw programma op je pc of smartphone installeert.

Nadelen van licentieovereenkomsten

Zoals we al zagen zijn gebruikersovereenkomsten vaak lange, onduidelijke documenten vol met ingewikkeld jargon. Echter, dit zijn niet de enige nadelen van deze overeenkomsten. Vaak bevoordeelt een licentieovereenkomst namelijk de opsteller enorm. Het is in die zin dus meestal geen normaal, “eerlijk” contract waarin de rechten van beide partijen evenveel beschermd worden en even belangrijk zijn. Ook is een gebruikersovereenkomst te vaak pas beschikbaar na een aankoop.

Gebruikersovereenkomsten zijn onduidelijk en complex

Als je Googlet op licentieovereenkomst (voor software) dan krijg je de indruk dat dit document de rechten en plichten van de consument op een duidelijke en transparante manier vermeldt. Helaas blijft van die duidelijkheid in de praktijk weinig over. Iedereen die weleens door een licentieovereenkomst heen is gescrold, weet dat dit meestal geen beknopte documenten zijn. Daar komt nog eens bij dat deze documenten vol staan met ingewikkelde termen en regelmatig geüpdatet worden. Het is dus maar de vraag of deze overeenkomsten consumenten echt zoveel wijzer maken over hun rechten en online privacy.

Gebruikersovereenkomsten doen vaak inbreuk op je privacy

Het is je vast wel eens opgevallen dat algemene voorwaarden vooral de rechten van hun opstellers verdedigen. Sterker nog, er staan vaak veel dingen in waar jij nadeel van zou kunnen ondervinden, ook op privacygebied. Veel grote websites en softwareontwikkelaars hebben bijvoorbeeld in hun algemene voorwaarden staan dat ze jouw data kunnen bewaren en zelfs voor advertentiedoeleinden mogen (laten) gebruiken. Je kunt je afvragen of zo’n inbreuk op jouw privacy echt nodig is voor het functioneren van de software of website of om de ontwikkelaars’ belangen te beschermen. Of heeft deze inbreuk misschien juist commerciële redenen? Denk bijvoorbeeld aan bedrijven die jouw data aan andere bedrijven willen doorverkopen.

Algemene voorwaarden te laat beschikbaar

Over het algemeen krijg je pas een softwaregebruikersovereenkomst te zien als je al voor de desbetreffende software hebt betaald. Nou is het zo dat je tegenwoordig natuurlijk een hoop online kunt vinden. Echter, niet iedereen is technisch onderlegd genoeg om een bepaalde licentieovereenkomst online op te sporen (in zijn eigen taal). Ofwel, veel mensen kopen software en accepteren de gebruikersovereenkomst hiervan zonder eigenlijk te weten waar ze mee instemmen.

Wat zijn de privacyrisico’s van een gebruikersovereenkomst?

Zoals we onderhand hebben gezien, weten en/of begrijpen veel mensen dus niet wat er in de gebruikersovereenkomsten van websites en software die ze gebruiken staat. Echter, dit weerhoudt ze er meestal niet van om de overeenkomst toch te accepteren. Het is natuurlijk makkelijk om te denken: “Iedereen doet het. Wat kan er nu gebeuren?” Nou, een hoop nare dingen is het antwoord, vooral als het gaat om jouw online privacy. Een paar voorbeelden lees je hieronder.

Instagram kan jouw foto’s plaatsen waar ze maar willen

Wist je dat Instagram jouw foto’s overal online kan plaatsen zonder jou hiervan op de hoogte te stellen? Volgens de algemene voorwaarden van Instagram hebben ze hier het recht toe en hoeven ze jou hier niet eens voor te compenseren. Het platform heeft, nadat je haar licentieovereenkomst hebt ondertekend, het recht om te doen wat ze willen met jouw foto’s en gegevens. Ook zijn ze bevoegd, volgens de overeenkomst, andere partijen ditzelfde recht te geven.

Facebook mag jouw gegevens doorverkopen aan adverteerders

Ook Facebook behoudt zich het recht voor jouw gegevens en content te verzamelen, gebruiken en door te verkopen. Dat doet de website vooral voor reclamedoeleinden, bijvoorbeeld door deze gegevens door te verkopen aan adverteerders. Dit deel van de overeenkomst is, zoals de meeste onderdelen, ietwat vaag. Echter, het lijkt erop dat Facebook jouw berichten, foto’s, video’s en persoonlijke gegevens aan bedrijven mag verkopen. Deze bedrijven gebruiken dat vervolgens in hun reclames! Facebook’s gebruikersovereenkomst geeft Facebook tevens het recht om inhoud die jij plaatst te blijven gebruiken en verzamelen, ook als jij deze allang hebt verwijderd. Dit mogen ze blijven doen, zolang deze inhoud door iemand anders wordt gedeeld.

YouTube, Amazon en Instagram kunnen algemene voorwaarden op elk moment veranderen

Je bent op de hoogte van Facebooks’ en Instagram’s discutabele privacybeleid en gebruikt alleen YouTube als sociaal medium, zeg je? Die hebben niet in hun overeenkomst staan dat ze jouw gegevens mogen gebruiken? Zou goed kunnen, maar volgende week misschien wel: YouTube behoudt zich, volgens zijn gebruikersovereenkomst, het recht voor om deze overeenkomst op elk moment te veranderen, waarna je automatisch aan de nieuwe overeenkomst gebonden bent. Hetzelfde geldt bijvoorbeeld voor Amazon en Instagram. Daarbij kunnen we je verklappen dat ook het huidige privacybeleid van deze websites niet het allerbeste is. 

Wat betekent dit alles voor mijn online privacy?

Waar het op neerkomt is dat veel populaire websites, apps en software zich het recht voorbehouden om te doen wat ze maar willen met jouw gegevens en content. Of ze hierbij jouw privacy schenden is blijkbaar, althans voor hen, niet van belang. Dit recht mogen ze vaak zelfs aan andere partijen doorgeven. Deze inbreuk op jouw privacy kan zelfs, zoals we in het voorbeeld over Facebook zagen, doorgaan nadat jij jouw account en gegevens al hebt verwijderd. Daar komt nog bij dat, zelfs al zou je de moeite nemen om de hele licentieovereenkomst door te nemen en je concludeert dat een website of app jouw privacy respecteert en beschermt, grote partijen als YouTube en Amazon blijkbaar gewoon in hun algemene voorwaarden op kunnen nemen dat ze hun regels op elk gewenst moment kunnen veranderen. Dit, gecombineerd met de onduidelijkheid en langdradigheid van deze overeenkomsten, maakt het toch knap lastig voor de consument om gebruik te maken van populaire websites en software en tegelijk zijn of haar privacy te waarborgen.

Gelden er dan geen regels voor softwarelicentieovereenkomsten?

Je vraagt je misschien wel eens af of er regels zijn op het gebied van gebruikersovereenkomsten en wat deze zijn. Je zult merken dat de wetten en regels op dit gebied enorm verschillen per wereldregio en zelfs land of staat. Vooral tussen Europa en de VS is dit het geval. De belangrijkste vraag is natuurlijk of je als consument wel echt iets hebt aan deze regels en wetten.

Wetten en regels verschillen enorm over de hele wereld

Om een antwoord te geven op de vraag hierboven: er bestaan tal van regels en wetten wat betreft licentieovereenkomsten en wat bedrijven hierin mogen zetten. Het lastige is alleen dat deze overal anders zijn. Zo is de Europese Unie bijvoorbeeld traditioneel een stuk strenger als het gaat om wat zo’n overeenkomst wel en niet kan bepalen. In het verleden bepaalde het Europese hof bijvoorbeeld zelfs dat als een licentieovereenkomst geen duidelijke termijn heeft, alles dat hierin staat genegeerd kan worden door zowel de consument als Europese rechtbanken. Echter, in de Verenigde Staten bijvoorbeeld hebben bedrijven met veel minder restricties te maken bij het opstellen van zo’n overeenkomst. Net als bij normale contracten, zijn er in de VS veel minder regels over wat in zo’n overeenkomst wel en niet mag staan.

Beschermen wetten over gebruikersovereenkomsten echt mijn privacy?

Je moet natuurlijk maar net weten welk recht van toepassing is als je twijfels hebt over de rechtsgeldigheid van een gebruikersovereenkomst of een deel hiervan. En hoeveel mensen hebben de tijd en middelen om een groot bedrijf (succesvol) voor de rechter te slepen, mocht een overeenkomst niet rechtsgeldig blijken? Met andere woorden, er zijn wel degelijk regels omtrent algemene voorwaarden, maar deze verschillen enorm per wereldregio en het naleven hiervan is niet makkelijk af te dwingen voor de gemiddelde consument. Daarom is de beste manier om je online privacy te beschermen tegen de risico’s van gecompliceerde en dikwijls oneerlijke gebruikersovereenkomsten door zelf maatregelen te nemen. Hieronder lees je hoe je dit kunt doen.

Wat kan ik doen om mijn privacy toch te waarborgen?

We zullen je nu vertellen wat je kunt doen om jezelf te beschermen tegen de online privacyrisico’s van gebruikersovereenkomsten.

Lees de overeenkomst of een samenvatting hiervan

De eerste tactiek is nogal voor de hand liggend: lees de overeenkomst. Daar heb je geen tijd voor? Dat dachten we al. Gelukkig zijn er een paar handige tools die licentieovereenkomsten van een aantal populaire websites samenvatten door de belangrijkste en meest discutabele punten weer te geven in begrijpelijke taal. Je kunt hiervoor bijvoorbeeld terecht op tosdr.org en op tldrlegal.com. Natuurlijk is het belangrijk om te beseffen dat deze tools slechts een leidraad bieden. Ze geven namelijk niet de hele overeenkomst weer. Echter, deze tools geven in één oogopslag weer hoe een gebruikersovereenkomst globaal presteert op het gebied van privacy en consumentenrechten.

Stel je privacyinstellingen goed in

Ook iets om goed op te letten zijn je privacyinstellingen. Soms kun je door middel van deze instellingen een beetje compenseren voor de inbreuk die veel gebruikersovereenkomsten toelaten op jouw privacy. Natuurlijk werkt dit maar in (zeer) beperkte mate. Je kunt met privacyinstellingen namelijk vooral je gegevens afschermen voor gebruikers van een platform en vaak niet zozeer voor het platform zelf (bijvoorbeeld Facebook). Echter, soms kunnen deze instellingen ook voor dit laatste nuttig zijn. Facebook mag bijvoorbeeld jouw media en gegevens nog delen nadat jouw account is verwijderd. Maar dit mogen ze alleen doen als iemand anders jouw content heeft geshared. Door dit te voorkomen, bijvoorbeeld door je account privé te maken en je posts alleen zichtbaar te maken voor jezelf of vrienden, heb je dus al iets meer controle over je eigen privacy. Kortom, door je privacyinstellingen goed in te stellen, kun je vaak je privacy al iets verbeteren.

Hoofdauteur:

Meer artikelen uit het ‘Anoniem Browsen’ dossier

Reacties
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen