Demissionair minister van Justitie en Veiligheid Ferd Grapperhaus wil het wetsvoorstel over de grondslagen voor de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) versneld behandelen. Het doel van de minister is om de juridische basis te verstevigen, zodat de NCTV verder kan gaan met het verzamelen van informatie van vooraanstaande Nederlanders. Het is in het belang van de nationale veiligheid om deze wet zo spoedig mogelijk te formaliseren.
Dat schrijft minister Grapperhaus in reactie op de schriftelijke vragen van SP-Kamerlid Michiel van Nispen.
NCTV verzamelde jarenlang onrechtmatig persoonsgegevens
Voor het begin van deze kwestie moeten we terug naar april van dit jaar. Toen onthulde NRC dat de NCTV jarenlang stiekem persoonsgegevens en andere data van prominente Nederlanders verzamelde. Dan moet je denken aan politieke campagneleiders, vooraanstaande activisten en andere publieke figuren. De Nationaal Coördinator wilde onder meer weten met wie zij omgingen, of ze getrouwd waren en kinderen hadden, en wat ze op internet schreven en deden. Medewerkers van de NCTV gebruikten honderden nepaccounts om deze informatie te verzamelen.
Dat alles gebeurde in het grootste geheim, en met een ‘ontoereikende wettelijke grondslag’. Deze bewoordingen gebruikten juristen van het ministerie van Justitie en Veiligheid om de werkwijze van de NCTV te omschrijven. Ook bij de Nationaal Coördinator was bekend dat het verzamelen en analyseren van persoonsgegevens van vooraanstaande Nederlanders juridisch gezien niet door de beugel kon. Tegen het advies in besloot de top om hiermee door te gaan en eventuele risico’s te accepteren, zoals een boete van de Autoriteit Persoonsgegevens of reputatieschade.
Minister Grapperhaus ontkende tijdens een Kamerdebat in juni dat de NCTV onrechtmatig handelde. Wel erkende hij dat de juridische basis ‘steviger’ moest zijn. Michiel van Nispen (SP) was van mening dat de bewindsman de Tweede Kamer verkeerd had ingelicht en besloot schriftelijke vragen te stellen. Zes weken na het indienen van deze vragen heeft de minister ze beantwoord.
Minister zet internetmonitoring door NCTV stop
In een reactie op de schriftelijke vragen van Van Nispen, gaat minister Grapperhaus in op het project Taken en Grondslagen. Een onderzoekscommissie bestudeerde of de juridische basis voor het bespioneren van prominente Nederlanders via internet voldoende was onderbouwd. De conclusie was dat de analyse- en coördinatiewerkzaamheden bij de NCTV ‘juridisch kwetsbaar’ waren en ‘juridische versteviging’ nodig hebben.
“Op grond van deze conclusies heb ik besloten bepaalde specifieke werkzaamheden per 31 maart 2021 op te schorten, in te zetten op versteviging van de grondslag met het oog op de toekomst en in de tussentijd zeer terughoudend te zijn met de verwerking van persoonsgegevens”, zo schrijft minister Grapperhaus.
“Die opschorting van werkzaamheden betekent concreet dat de NCTV voorlopig geen online openbare uitingen meer duidt om te beoordelen of deze passen binnen een bepaalde trend of fenomeen die in potentie de stabiliteit van Nederland kan ontwrichten en of er in dat kader maatregelen ter verhoging van de weerbaarheid moeten worden bevorderd.”
Minister wil werkzaamheden NCTV zo spoedig mogelijk hervatten
Verder heeft de minister besloten om ‘de hoogste prioriteit’ te geven om de Wet verwerking persoonsgegevens coördinatie en analyse terrorismebestrijding en nationale veiligheid op te stellen. Hiermee wil de minister de juridische grondslag van internetmonitoring door de NCTV versterken. Dat is tegen het zere been van Van Nispen. Hij had liever gezien dat het kabinet de behandeling van het ingediende wetsvoorstel had gestaakt. Dat is volgens minister Grapperhaus onverstandig.
“Het kabinet is juist voorstander van een spoedige behandeling van het wetsvoorstel. Doel van het wetsvoorstel is immers de juridische grondslag voor de verwerking van persoonsgegevens te verstevigen en te voorzien van een formeelwettelijke basis. Het staken van de behandeling van dat wetsvoorstel zou in dat licht juist averechts werken.
In het belang van de nationale veiligheid hecht ik dan ook veel waarde aan de voortgang van het wetsvoorstel Wet verwerking persoonsgegevens coördinatie en analyse terrorismebestrijding en nationale veiligheid zodat deze werkzaamheden zo spoedig mogelijk hervat kunnen worden.”
Minister Grapperhaus zegt verder dat hij onlangs het advies van de Raad van State heeft ontvangen. Deze verwacht hij op korte termijn naar de Tweede Kamer te sturen. De behandeling van het wetsvoorstel kan daarna wat hem betreft ‘in alle openheid’ gevoerd worden.
‘De overheid is een veelpleger’
Niet alleen de Tweede Kamer is kritisch over de verregaande monitoringsbevoegdheden van de NCTV. Afgelopen maand sprak Bits of Freedom van een ‘onnodige en disproportionele verruiming van bevoegdheden’. “Want als deze organisatie nu al haar taken niet op een legale manier weet uit te voeren, hoe kunnen we haar dan vertrouwen met nog meer bevoegdheden? (…) Zolang grove schendingen van mensenrechten worden afgedaan met woorden als ‘zorgelijk’ en ‘sorry’, is het wachten op het volgende schandaal”, aldus Bits of Freedom.
De belangenorganisatie vindt dat er iets fundamenteel mis is met de checks and balances van onze rechtstaat. “Hoe kan het dat de overheid, die in een democratie afhankelijk is van vertrouwen, voor de zoveelste keer de wet overtreedt en grondrechten van burgers aan de laars lapt? Zolang toezichthouders niet optreden, het Openbaar Ministerie niet vervolgt, de minister van Justitie en Veiligheid de NCTV niet ter verantwoording roept, maar een blik nieuwe bevoegdheden opentrekt, blijft de overheid een veelpleger.”
