De juridische afdeling van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) waarschuwt al jaren dat de instantie onrechtmatig data verzamelt van burgers. De top legt echter al jaren deze adviezen naast zich neer. Demissionair minister van Justitie en Veiligheid Ferd Grapperhaus zei in juni tegen de Tweede Kamer dat de NCTV niet de wet overtrad met zijn praktijken. Daarmee heeft hij de Kamer onjuist ingelicht.
Dat schrijft NRC. Het dagblad diende in april een Wob-verzoek (Wet openbaarheid bestuur) in om honderden documenten van de NCTV boven tafel te krijgen. Vijf maanden later heeft de Nationaal Coördinator slechts tien documenten vrijgegeven. Volgens de NCTV gaat het nog maanden duren voordat de rest openbaar wordt gemaakt. De reeds vrijgegeven documenten geven een ontluisterend beeld van de afluisterpraktijken van de NCTV.
NCTV verzamelt stiekem prominente Nederlanders
In april onthulde NRC dat de NCTV jarenlang informatie verzamelde en verspreidde over vooraanstaande Nederlanders. Medewerkers kregen de opdracht om met nepaccounts honderden politieke campagneleiders, religieuze voormannen en linkse en rechtse activisten te volgen op sociale media. Dat alles gebeurde in het grootste geheim.
Uit vertrouwelijke analyses van werknemers blijkt dat de Nationaal Coördinator uitgebreid schreven over de privésituatie en het doen en laten van degenen die ze op internet volgden. Volgens NRC ging het onder meer om de vraag of mensen getrouwd waren of niet, hoeveel kinderen ze hadden en met wie ze omgingen. Soms voegden ze zelfs foto’s toe aan de dossiers. Deze informatie werd vervolgens gedeeld met meerdere overheidsinstanties, waaronder de politie, Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en buitenlandse veiligheidsdiensten.
Het bericht leidde tot heel wat verontwaardiging in de Tweede Kamer. Hanneke van der Werd (D66) noemde de werkwijze van de NCTV “ontluisterend”, Forum voor Democratie “volledig onacceptabel”. Anne Kuik (CDA) en Dilan Yesilgöz-Zegerius (VVD) eisten dat het kabinet een onderzoek instelt naar de werkwijze van de NCTV.
NCTV besloot werkwijze door te zetten, ondanks negatief advies
Demissionair minister van Justitie en Veiligheid Ferd Grapperhaus ontkende in juni tegenover de Tweede Kamer dat de werkwijze van de NCTV in strijd was met de wet. Wel erkende hij dat de juridische grondslag “steviger” zou kunnen zijn. De minister wist echter op dat moment dat de werkwijze van de NCTV niet door de beugel kon: zijn eigen juristen hadden de gang van zaken in februari bestempeld als onrechtmatig, zo blijkt uit vrijgegeven documenten die door een Wob-verzoek van NRC zijn opgedoken.
Daaruit blijkt tevens dat het ministerie van Justitie en Veiligheid en de NCTV al eerder op de hoogte waren van de misstanden. In 2018 stelden juristen vast dat niet voor alle activiteiten een “toereikende wettelijke grondslag” bestond. Tijdens interne brainstormsessies discussieerden medewerkers over de vraag of de NCTV moest doorgaan met het verzamelen en analyseren van persoonsgegevens van vooraanstaande Nederlanders. De top besloot uiteindelijk om hiermee door te gaan en eventuele risico’s te accepteren, zoals een onderzoek, reputatieschade of een boete van de Autoriteit Persoonsgegevens.
De vrijgegeven documenten tonen tevens aan dat door de jaren heen intern meerdere malen aan de bel is getrokken. Dat is een bewuste en weloverwogen keuze geweest: de NCTV wilde “tijdelijk in gaten kunnen springen.” Als de taken van de Nationaal Coördinator wettelijk afgebakend werden, zou dat een stuk lastiger worden.
Minister Grapperhaus licht Kamer verkeerd in
De documenten tonen aan dat minister Grapperhaus de Tweede Kamer in juni verkeerd heeft ingelicht over de rechtmatigheid van de werkwijze van de NCTV. Kamerleden zijn daar niet over te spreken. Zo vertelt Hanneke van der Werf (D66) tegenover NRC: “Meermaals heeft minister Grapperhaus ontkend dat de NCTV onrechtmatig handelde. Nu blijkt niet alleen dat dit niet klopt, het was zelfs bij het ministerie bekend dat de minister hier niet de waarheid sprak. De minister heeft hier iets uit te leggen.”
Michiel van Nispen (SP) eist eveneens tekst en uitleg van minister Grapperhaus. “De minister zal uitleg moeten geven hoe het kan dat hij in een Kamerdebat ontkent dat de NCTV de wet heeft overtreden, terwijl er dus op dat moment al bewijs lag van het tegendeel. Vanuit zijn eigen ministerie nota bene. Hoe kan dit?”
Barbara Kathmann (PvdA) noemt het foutief informeren van de Tweede Kamer “verbazingwekkend.” Zij vindt dat de minister in een debat uitleg moet geven over de situatie. Of en wanneer dit debat er komt, is onbekend.
