Tweede Kamer wil opheldering over werkwijze NCTV

Vergrootglas op een laptop

De Tweede Kamer is kritisch over de antwoorden van demissionair minister van Justitie en Veiligheid Ferd Grapperhaus over de werkwijze van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV). Tijdens een debat in de Kamer afgelopen juni zei hij dat de dienst niet onrechtmatig handelde door persoonsgegevens van prominente Nederlanders online te verzamelen en verwerken. Uit vrijgegeven documenten blijkt echter dat de NCTV meerdere malen is gewaarschuwd dat de juridische basis hiervoor ontbrak. Minister Grapperhaus wist daarvan, nog voordat het debat in de Tweede Kamer plaatsvond. Het parlement wil nu dat de onderste steen boven komt.

Dat blijkt uit schriftelijke vragen van SP-kamerlid Michiel van Nispen aan minister Grapperhaus.

‘Ontoereikende wettelijke grondslag’ voor werkwijze NCTV

De Nationaal Coördinator verzamelde en verwerkte jarenlang in het geheim persoonsgegevens en andere data van vooraanstaande Nederlanders, zo onthulde NRC in april. Dan moet je denken aan politieke campagneleiders, religieuze voormannen en activisten. De NCTV gebruikte honderden nepaccounts om deze mensen op Twitter, Facebook en andere sociale media te volgen.

Simpel gezegd vergaarde de NCTV zo veel mogelijk informatie van het internet om het doen en laten van deze groep in kaart te brengen. De dienst keek onder meer of mensen getrouwd waren, met wie, of en hoeveel kinderen ze hadden en met wie ze in het dagelijkse leven omgingen. Deze informatie, inclusief foto’s, werd vervolgens gedeeld met andere overheidsinstanties, zoals de politie, Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en buitenlandse veiligheidsdiensten.

Afgelopen week berichtte NRC dat de juridische dienst van het ministerie van Justitie en Veiligheid de afgelopen jaren meerdere malen heeft geconstateerd dat er voor de activiteiten van de NCTV een ‘ontoereikende wettelijke grondslag’ bestaat. Tijdens interne brainstormsessies discussieerden medewerkers over de vraag of de NCTV moest doorgaan met het verzamelen en analyseren van persoonsgegevens van prominente Nederlanders. De top besloot uiteindelijk om hiermee door te gaan en eventuele risico’s te accepteren.

Minister Grapperhaus licht Tweede Kamer verkeerd in

De eerste kritische opmerkingen over de werkwijze van de NCTV doken al in 2018 op, mogelijk zelfs eerder. Echter, tegenover de Tweede Kamer verklaarde minister Grapperhaus niet op de hoogte te zijn dat de NCTV de wet overtrad. Sterker nog, tijdens het debat over dit onderwerp in juni zei de bewindsman het volgende: “Het is niet zo dat we hier nu staan en dat ik zeg dat er naar mijn oordeel jarenlang in strijd met wet- en regelgeving is gehandeld”.

Michiel van Nispen (SP) was furieus dat minister Grapperhaus de Tweede Kamer verkeerd heeft ingelicht. “De minister zal uitleg moeten geven hoe het kan dat hij in een Kamerdebat ontkent dat de NCTV de wet heeft overtreden, terwijl er dus op dat moment al bewijs lag van het tegendeel. Vanuit zijn eigen ministerie nota bene. Hoe kan dit?”, vroeg hij zich hardop af.

Voortzetten werkzaamheden NCTV

Om te achterhalen hoe de vork in de steel zit, heeft Van Nispen een aantal schriftelijke vragen geformuleerd voor minister Grapperhaus. Allereerst wil hij van de minister horen of het klopt dat er voorafgaand aan het debat in de Tweede Kamer juridische adviezen lagen waaruit bleek dat de NCTV onrechtmatig heeft gehandeld. Het Kamerlid is dan ook benieuwd hoe de inhoud van deze adviezen strookt met de uitspraken van de minister tijdens het Kamerdebat afgelopen juni.

Verder moet minister Grapperhaus tekst en uitleg geven waarom de NCTV doorging met het verzamelen en delen van data van Nederlanders ondanks dat een wettelijke grondslag hiervoor ontbrak. Van Nispen wil weten waarom deze werkzaamheden niet reeds in 2018 zijn stopgezet, toen bleek dat de juridische basis hiervoor ontbrak. “Hoeveel juridische adviezen zijn er sinds 2013 afgegeven over de werkwijze van de NCTV? Hoeveel daarvan zijn niet opgevolgd? Kunt u een lijst van deze onderzoeken sturen?”

SP wil debat over ingediend wetsvoorstel over grondslagen voor de NCTV tijdelijk stopzetten

NRC diende in april een Wob-verzoek (Wet openbaarheid bestuur) in om diverse documenten over deze kwestie boven tafel te krijgen. Het dagblad wacht, nu de reactietermijn van het Wob-verzoek ruimschoots is overschreden, nog altijd op een groot aantal documenten, waaronder e-mails en correspondentie van vóór 2020. Van Nispen wil van de minister weten waarom het zo lang heeft geduurd om de opgevraagde stukken op te sturen en waarom passages over de taken van de NCTV zijn zwartgelakt.

Het SP-Kamerlid ziet het liefst dat het debat over een ingediend wetsvoorstel over de juridische grondslagen voor de NCTV wordt gestaakt, in ieder geval totdat de Tweede Kamer volledig is geïnformeerd. Hij wil van minister Grapperhaus horen hoe hij daarover denkt. Verder wil hij dat iedereen die onderwerp van onderzoek van de NCTV was hierover wordt geïnformeerd. Van Nispen vraagt of de minister daartoe bereid is.

Tot slot vraagt het Kamerlid, nu duidelijk is dat er geen juridische basis voor alle werkzaamheden was, of minister Grapperhaus een inschatting kan geven van de juridische risico’s voor de NCTV.

Update (28 september 2021): ook Marieke Koekkoek (Volt) heeft een aantal vragen op papier gesteld voor demissionair minister van Justitie en Veiligheid Ferd Grapperhaus. Ze wil weten hoe het mogelijk is dat de minister de Tweede Kamer vertelde dat de NCTV de wet nooit heeft overtreden, terwijl hem in februari door zijn eigen juristen is verteld dat de dienst jarenlang onrechtmatig handelde bij het verzamelen, opslaan en analyseren van privacygevoelige informatie over burgers.

“Welke juridische adviezen over het al dan niet ontbreken van een wettelijke grondslag voor het verwerken van persoonsgegevens en het monitoren van burgers door de NCTV hebben u en de ambtelijke top van uw ministerie sinds 2013 van uw eigen- en eventueel externe juristen ontvangen?”, vraagt het Kamerlid zich af. Ze informeert dan ook naar de inhoud van deze adviezen en vraagt aan minister Grapperhaus of hij deze adviezen al dan niet heeft opgevolgd.

Koekkoek wil verder van de minister horen of hij vindt dat hij onvoldoende gehoor heeft gegeven aan de adviezen. Ook over de oplossingsrichtingen uit de Nota Taken en grondslagen heeft ze vragen. In het bijzonder over de oplossingsrichting om door te gaan met data verzamelen en eventuele risico’s te riskeren. “Hoe beoordeelt u deze oplossingsrichting en waarom?” Tot slot wil het Volt-Kamerlid van de minister horen hoe hij tegen de huidige werkwijze van de NCTV aankijkt.

Techredacteur
Techliefhebber pur sang: Anton is gek op alles wat met technologie en internet te maken heeft. Cybersecurity, privacy en internetcensuur hebben dan ook zijn volle aandacht. Meer over Anton.
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen