De Tweede Kamer wil tekst en uitleg over de werkwijze van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid. Kamerleden noemen zijn methode om vooraanstaande personen te volgen op sociale media ‘ontluisterend’ en ‘volledig onacceptabel’. De Kamer wil dat demissionair minister van Justitie en Veiligheid Ferd Grapperhaus openheid van zaken geeft.
Dat blijkt uit reacties van diverse Tweede Kamerleden op Twitter.
Nationaal Coördinator volgt stiekem vooraanstaande burgers
Afgelopen week schreef NRC dat de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) jarenlang privacygevoelige informatie over vooraanstaande burgers heeft verzameld en gedeeld. Ook zou hij medewerkers opdracht hebben gegeven om met nepaccounts in het geheim honderden politieke campagneleiders, religieuze voormannen en linkse en rechtse activisten te volgen.
In vertrouwelijke analyses schreven werknemers uitgebreid over hun privésituatie en doen en laten. Volgens NRC ging het onder meer over de vraag of mensen getrouwd waren of niet, hoeveel kinderen ze hadden en met wie ze omgingen. Soms voegden ze zelfs foto’s toe aan de dossiers. Het dagblad baseerde zijn verhaal op interne documenten en gesprekken met tientallen betrokkenen.
Privacyexperts zijn het eens: dit kan niet door de beugel
De NCTV is opgericht om toe te zien op de uitwisseling van informatie tussen overheidsinstanties. Daarnaast voert ze op eigen initiatief analyses uit over de nationale veiligheid. Echter, er is nergens wettelijke vastgelegd hoever de Nationaal Coördinator mag gaan om informatie over prominente personen en organisaties te verzamelen.
NRC heeft aan diverse hoogleraren op het gebied van data en privacy gevraagd of de praktijken van de Nationaal Coördinator door de beugel kunnen. En allemaal zijn ze het erover eens dat het niet is toegestaan. “Het gebruik van nepaccounts is werken onder dekmantel. De NCTV heeft die bevoegdheid niet”, vertelt Bart Custers, hoogleraar Law and Data Science aan de Universiteit Leiden. Hij waarschuwt dat als de overheid ongeoorloofd mensen gaat volgen, we een politiestaat krijgen.
Jan-Jaap Oerlemans, bijzonder hoogleraar Inlichtingen en Recht aan de Rijksuniversiteit Utrecht, deelt zijn mening. “Als je heel regelmatig op iemands profiel kijkt als ambtenaar, ben je aan het volgen. Dan kan het stelselmatig worden. Als wij als samenleving willen dat de NCTV dat ook kan, dan moet dat in de wet worden vastgelegd.”
Rommeltje op de afdeling die burgers monitort
Pieter-Jaap Aalbersberg, de algemeen directeur van de NCTV, erkent tegenover NRC dat er problemen zijn met de juridische grondslag. Tegelijkertijd zegt hij dat zijn organisatie onderzoek mag doen naar online uitingen, ook als daar geen wettelijke grondslag voor is. Bijvoorbeeld als een overheidsorgaan vraagt om een persoon ‘in beeld’ te brengen. De NCTV deed dit jarenlang, maar is daar onlangs mee gestopt. NRC ontdekte tevens dat een nepaccount waarmee actief prominente figuren mee werden gevolgd vlak voor de publicatie van het artikel is verwijderd.
Ingewijden hebben tegenover NRC verklaard dat er richtlijnen waren voor het opslaan en verwerken van persoonsgegevens die door de spionagepraktijken werden verzameld. Leidinggevenden deden niets met commentaar over het gebrek aan interne regels voor online activiteiten van de NCTV. Tot slot zou het al jaren rommelen op de analyse-afdeling.
NCTV herkent zich niet in geschetst beeld
In een statement laat de NCTV weten dat de inhoud van het artikel in NRC de medewerkers enorm heeft geraakt. “De aard van de werkzaamheden vraagt om een veilige werkomgeving. De NCTV heeft veel informatie verstrekt en de nationaal coördinator Pieter-Jaap Aalbersberg heeft een uitgebreid interview gegeven. Helaas zien we dat nauwelijks terug in het beeld dat het artikel van onze organisatie schetst.”
De Autoriteit Persoonsgegevens verklaart tegenover NRC dat het navraag doet bij het ministerie van Justitie en Veiligheid over de verwerking van persoonsgegevens.
Tweede Kamer verbijsterd over werkwijze NCTV
De Tweede Kamer reageert geschokt op de volg- en spionagepraktijken van de NCTV. Hanneke van der Werf (D66) noemt de werkwijze van de Nationaal Coördinator op Twitter ‘ontluisterend’. “Dreigingsbeelden die uit de losse pols worden opgesteld en onwettig online mensen volgen en data verzamelen.” Ze heeft spreektijd aangevraagd voor het mondelinge vragenuurtje dat op dinsdagmiddag plaatsvindt in de plenaire zaal van de Tweede Kamer. Daar mag demissionair minister van Justitie en Veiligheid Ferd Grapperhaus tekst en uitleg komen geven over de situatie.
Corinne Ellemeet (GroenLinks) geeft aan dat ze schriftelijke vragen heeft gesteld. “Er rust een grote verantwoordelijkheid op de NCTV. Er moet, om mee te beginnen, een wettelijke grondslag zijn voor het werk dat ze doet”, twittert ze. Anne Kuik (CDA) wil opheldering over de werkwijze van de NCTV.
Dilan Yesilgöz-Zegerius (VVD) benadrukt dat het ‘niet de eerste keer’ is dat ze aandacht vraagt voor de werkwijze van de NCTV. “Ik wil dat hier snel onderzocht wordt wat er aan de hand is, hoe het aangepakt wordt en hoe ik dat als Kamerlid kan controleren. Kamervragen daarover zijn onderweg”, schrijft ze. DENK-voorman Farid Azarkan zegt een spoeddebat aan te vragen. Forum voor Democratie noemt het ‘volledig onacceptabel’ en belooft Kamervragen te stellen.
