De Tweede Kamer vindt dat het kabinet beter haar best moet doen om journalisten te beschermen tegen intimidatie en andere bedreigingen. Het moet voor journalisten mogelijk worden om hun privégegevens in het Kadaster af te schermen als ze daar behoefte aan hebben. De Kamer wil dat de regering daar werk van moet maken.
Dat blijkt uit schriftelijke vragen van Lisa van Ginneken en Sjoerd Sjoerdsma (beiden D66) aan minister Micky Adriaansens van Economische Zaken en Klimaat en staatssecretaris Gunay Uslu van Cultuur en Media.
Twee jaar oude motie nog altijd niet uitgevoerd door kabinet
Aanleiding om de vragen te stellen is de motie-Verhoeven. Deze motie van oud-D66-Kamerlid Kees Verhoeven werd in januari 2021 door een meerderheid van de Tweede Kamer aangenomen. Daarin vroeg de parlementariër om voortaan geen privéadressen meer te verstrekken uit de database van de Kamer van Koophandel of het Kadaster van onder meer journalisten, advocaten, artsen en politici die dat niet willen. Privégegevens van deze beroepsgroepen zijn handelswaar geworden en kunnen misbruikt worden voor intimidatie en doxing, zo was de achterliggende gedachte.
Doxing is een fenomeen waarbij iemand persoonlijke gegevens over een ander op internet verspreidt, met als doel om het slachtoffer te intimideren en angst aan te jagen. Het kan gaan om contactgegevens, maar ook het woonadres of privéfoto’s. Doxing kan een heftige impact hebben voor de slachtoffers. Om hier iets tegen te doen stuurde het kabinet afgelopen zomer een wetsvoorstel naar de Tweede Kamer.
D66 wil dat kabinet in actie komt
Inmiddels zijn we bijna twee jaar verder en de motie is nog altijd niet uitgevoerd door het kabinet. Onacceptabel, zo vinden Van Ginneken en Sjoerdsma. De D66’ers besloten daarom om aan minister Adriaansens en staatssecretaris Uslu te vragen waarom het kabinet tot op heden geen gehoor heeft gegeven aan de wens van de Tweede Kamer.
De Kamerleden vragen aan de bewindspersonen of ze zich beseffen dat journalisten geen beroep op afscherming van hun privégegevens kunnen doen op basis van artikel 37a van het Kadasterbesluit. “Hoe kan het dat u nog geen uitvoering heeft gegeven aan de heldere wens van de Kamer dat het Kadaster voortaan geen privéadressen meer verstrekt van ingeschrevenen die aangeven dat niet te willen, twee jaar na aannemen van de motie?”, vragen ze zich af.
Van Ginneken en Sjoerdsma willen van minister Adriaansens en staatssecretaris Uslu weten op welke termijn ze concreet actie gaan ondernemen om journalisten te beschermen die staan ingeschreven in het Kadaster. De Kamerleden vragen of het kabinet, in afwachting van een wetswijziging van het Kadasterbesluit, nu al de woonadressen van journalisten kunnen afschermen.
Meer aandacht voor de schaduwzijde van openheid en transparantie
Het afschermen van privéadressen voor specifieke beroepsgroepen uit openbare bronnen is al langer onderwerp van gesprek. De wet bepaalt momenteel dat gegevens uit databases van onder meer het Kadaster en de Kamer van Koophandel openbaar moeten zijn. Door openheid en transparantie te bieden, wil de overheid rechtszekerheid bieden in het handelsverkeer. Verder probeert de regering te voorkomen dat geld illegaal wordt witgewassen, of dat geld misbruikt kan worden om criminaliteit en terrorisme te financieren.
Tegenwoordig is er meer aandacht voor de keerzijde van deze openheid: doxing en intimidatie. “Deze en andere vormen van misbruik wordt ook in de hand gewerkt doordat de openbare registers zo eenvoudig te raadplegen zijn. Een paar klikken via een website en je kunt van alles over iemand te weten komen, zeker wanneer je gegevens uit verschillende openbare bronnen combineert”, zo zei prof. mr. dr. Anna Berlee in haar oratie. Ze stelde voor om openbare bronnen kritisch tegen het licht te houden.
Een andere zorg die experts uiten, is dat onze privacy in het geding is door openbare registers. Zo oordeelde het Europees Hof van Justitie onlangs dat het UBO-register -bedacht om de eigenaarschap en zeggenschap van een stichting of vennootschap te verhelderen- fundamentele mensenrechten schendt. Minister van Financiën Sigrid Kaag heeft om die reden aan de Kamer van Koophandel gevraagd om voorlopig geen informatie te verstrekken uit het UBO-register.
Meer privacy voor zzp’ers
Er is verandering in aantocht. Zoals gezegd ligt er momenteel een wetsvoorstel om doxing strafbaar te stellen bij de Tweede Kamer. “Journalisten, wetenschappers en politici moeten zich vrij uit kunnen blijven spreken en onbelemmerd hun werk kunnen doen. Dat gezinnen zich vaak niet meer veilig thuis voelen kunnen én mogen we niet accepteren. Met dit wetsvoorstel trekken we dan ook een grens: iedereen kan slachtoffer worden van doxing en moet daartegen kunnen worden beschermd”, aldus minister van Justitie en Veiligheid Dilan Yeşilgöz-Zegerius over het wetsvoorstel.
Zzp’ers die hun vestigingsadres willen afschermen in het Handelsregister, kunnen hiervoor sinds juni van dit jaar terecht bij de Kamer van Koophandel. Voorheen kon dit alleen als de eigenaar van een eenmanszaak bedreigd werd. Zzp’ers meten wel een vervangend postadres doorgeven aan de Kamer van Koophandel, zoals een postbusadres.
Update (18 januari 2023): minister Hugo de Jonge voor Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening is niet bereid om de privéadressen van journalisten die in het Kadaster zijn opgenomen af te schermen. Hij ziet meer heil in het strafbaar stellen van het delen van persoonsgegevens, bedoeld om journalisten, advocaten en andere beroepsbeoefenaars schrik aan te jagen.
“Ik begrijp goed wat intimidatie of geweld met mensen doet en deel de zorg van de Kamer hieromtrent. De oplossing van het probleem schuilt in mijn ogen echter niet in het afschermen van privéadressen, maar in het strafbaar stellen van doxing en het verantwoord omgaan met gegevens”, schrijft de bewindsman.
Het afschermen van woonadressen zet volgens De Jonge geen zoden aan de dijk. Bij 6,5 miljoen van de 8 miljoen registraties in het Kadaster, komt het objectadres overeen met het privéadres. De minister waarschuwt dat zonder inzage in het objectadres “de essentie van de registratie in het Kadaster” wordt aangetast. Het afschermen van objectadressen van journalisten is dan ook niet aan de orde.
