Normaal gesproken maak je melding van misstanden binnen je bedrijf zelf. Ook kun je naar het Huis voor Klokkenluiders voor hulp. In deze gevallen blijf je echter niet anoniem en kun je nadelige gevolgen ervaren. Via het dark web is het mogelijk om anoniem misstanden te melden aan de pers. Als je de Nederlandse pers wilt benaderen, dan doe je dat via Publeaks:
- Open de Tor-browser en ga naar deze website: http://eozjdgpnnmvcfn3drxtirjcn5c27ydkzqlzn4iptam54eewhji6qlqqd.onion
- Klik op ‘Documenten uploaden’
- Kies met welke nieuwsoutlets je de gegevens wilt delen.
- Verstrek informatie over de misstand.
- Upload de bestanden die je wilt delen.
- Ga akkoord met de Algemene Voorwaarden van Publeaks.
Als je de internationale pers wilt benaderen, kan dat via de SecureDrop van de nieuwssite. Hoe je dat doet, lees je verderop in dit artikel. We vertellen je ook meer over welke bescherming klokkenluiders genieten.
Let op: websites op het dark web veranderen constant van URL. De URL’s die hier genoemd worden zijn mogelijk gewijzigd sinds de publicatie van dit artikel. Wij raden aan voorzorgsmaatregelen te nemen als je het dark web opgaat, zoals een VPN, antivirusoplossing en het volgen van lokale wetgeving.
De bekendste klokkenluiders zijn waarschijnlijk Edward Snowden en Julian Assange. De ex-CIA-agent die geheime informatie over bevolkingssurveillance in Amerika openbaarde en de oprichter van WikiLeaks. Ook jij en ik kunnen echter klokkenluider worden. Iedereen kan immers misstanden binnen zijn bedrijf of de overheid melden. Hierbij loop je wel het risico dat de melding je niet in dank wordt afgenomen.
Met behulp van het dark web is het mogelijk geheel anoniem misstanden aan de kaak te stellen. In dit artikel gaan we dieper in op hoe je dit doet. Ook bespreken we kort welke bescherming klokkenluiders wettelijk moeten krijgen, als ze een melding maken.
Wat is een klokkenluider?
De Van Dale definieert een klokkenluider als een ‘werknemer die misstanden in zijn bedrijf of organisatie naar buiten brengt‘. Dit is niet zonder risico. Er zijn bedrijven die misstanden liever niet publiekelijk toegeven. Een goed voorbeeld hiervan is het verhaal van ex-F16-piloot Victor van Wulfen. Wanneer hij aankaartte dat een vliegbasis de wettelijke luchtvaartregelgeving niet volgde, werden er niet bestaande bezoeken aan een psychiater in zijn medisch dossier opgenomen. Hierna mocht Victor niet meer vliegen en is hiermee zijn baan en carrière kwijtgeraakt.
In het geval van Victor van Wulfen is het uitgemond op een zogenaamde klokkenluiderszaak, oftewel een rechtszaak over het schenden van de klokkenluidersregeling. Het nadeel hiervan is dat de publieke aandacht hiermee naar de klokkenluider gaat, maar de eigenlijke misstand naar de achtergrond verdwijnt. Dit zagen we ook toen Frances Haugen openbaarde dat Facebook bijdroeg aan de bestorming van het Capitool in Amerika: Facebook is dit blijven ontkennen en noemt uitspraken van Haugen misleidend en belachelijk.
Het is dus logisch dat niet iedereen klokkenluider ‘wil worden’. Naast het aan de grote klok hangen van het nieuws, zijn er echter andere manieren om misstanden te melden. Dit kan zelfs anoniem bij je bedrijf zelf. Ook via het dark web is het mogelijk om anoniem misstanden aan te kaarten. Samen met de bescherming die de Europese richtlijn voor klokkenluiders biedt, zou dit het makkelijker moeten maken voor iedereen om problemen te openbaren.
Klokkenluidersregeling bij je bedrijf
Bedrijven die minimaal 50 mensen in dienst hebben, zijn vanaf december 2023 verplicht om een integriteitsbeleid te hebben. Voor overheidsinstanties geldt dit al sinds 2021. In zo’n integriteitsbeleid staat ook hoe een medewerker misstanden kan melden en hoe de medewerker hierna beschermd wordt. Dit heet een klokkenluidersregeling.
In zo’n klokkenluidersregeling zijn op het minst deze punten opgenomen:
- Hoe ga je om met een interne melding.
- Wat valt er volgens jou onder ‘een vermoeden van een misstand’.
- Bij wie kan de werknemer de misstand melden.
- Belofte dat de melding vertrouwelijk wordt behandeld.
- Belofte dat een werknemer een adviseur kan raadplegen.
In Nederland, en andere Europese landen, wordt er in eerste instantie vanuit gegaan dat de melding van misstanden intern behandeld wordt. Als de medewerker vindt dat dit niet gebeurt, kan deze zich wenden tot het Huis voor Klokkenluiders. Om een onderzoek naar misstanden aan te vragen, moet je wel persoonsgegevens delen. Het is dan dus niet mogelijk om anoniem melding te maken. Ook heeft het Huis voor Klokkenluiders andere problemen, waar we later in dit artikel dieper op ingaan.
Hoe stel je anoniem misstanden aan de kaak?
Er zijn mensen die graag anoniem melding maken. Zeker met de nasleep van het klokkenluiden van Roelie Post, is dit zeer begrijpelijk. Zij stelde al in de jaren 90 misstanden aan de kaak bij binnen de Europese Commissie in verband met kinderhandel binnen Europa. Zij werd gedurende de jaren erna belaagd, ontslagen en zelfs op straat gevolgd. Het kwam zo ver dat de politie haar adviseerde om geen enkele routine te volgen.
Gelukkig kun je anoniem klokkenluiden. Bij sommige bedrijven heb je een anoniem meldnummer dat je hiervoor kunt bellen. Veel mensen vrezen echter dat de persoon aan de andere kant van de lijn je stem herkent. Er is echter een mogelijkheid om anoniem misstanden te melden zonder contact op te nemen met iemand binnen je eigen bedrijf of met het Huis voor Klokkenluiders, waarbij je je persoonsgegevens op moet geven. Anoniem misstanden aan de kaak stellen doe je via het dark web. Het dark web werkt via het Tor-netwerk en is hiermee al een stuk anoniemer.
Wel is het ook een gevaarlijker deel van het internet. Het is dus slim om eerst wat veiligheidsmaatregelen te treffen voor je het dark web betreedt. Zodra je de maatregelen hebt getroffen en de Tor-browser hebt gedownload, kun je de misstand melden. Als je hiervoor Nederlandse instanties wilt benaderen, gebruik je Publeaks. Internationale instanties zijn vaak via een SecureDrop te bereiken.
Publeaks: klokkenluiden in Nederland via het dark web
Publeaks is een website waarop je op een veilige en anonieme manier informatie deelt met de Nederlandse pers. Dit doe je op de volgende manier:
- Open de Tor-browser en ga naar deze website: http://eozjdgpnnmvcfn3drxtirjcn5c27ydkzqlzn4iptam54eewhji6qlqqd.onion
- Deze site werkt helaas met JavaScript. Als je de Tor-browser op de stand ‘Safest’ hebt staan, zoals we je aanraden te doen, zul je deze moeten veranderen naar ‘Safer’.
- Klik op ‘Documenten uploaden‘
- Kies met welke nieuwsoutlets je de gegevens wilt delen. Je kunt 7 nieuwssites kiezen uit deze groep: 1Limburg, Algemeen Dagblad, Argos, De Limburger, De Telegraaf, De Volkskrant, EenVandaag, Follow The Money, Investico, MAX, NOS, NRC, NU.nl, Onderzoeksredactie Regiokranten, Platform Authentieke Journalistiek, RTL Nieuws, SOMO, Spit Onderzoekscollectief, The Investigative Desk, Trouw, Tweakers, Villamedia.
- Verstrek informatie. Geef aan wat voor documenten je in wilt sturen, over welke organisatie het gaat, wat de misstand is, of je risico loopt en of je bereid bent om vragen te beantwoorden. Om anoniem te blijven is het verstandig om nergens je naam in te vullen.
- Upload de bestanden die je wilt delen. Dit kunnen teksten, foto’s, video’s, gespreksopnames en meer zijn. Het is ook mogelijk om geen documenten de uploaden, als je de misstand al hebt beschreven in de vorige stap en je geen extra bewijs hebt.
- Ga akkoord met de Algemene Voorwaarden: Publeaks heeft er voldoende aan gedaan om je identiteit te beschermen en je gedeelde informatie mag gebruikt worden door journalisten.
Je hebt nu je misstand aangekaart. Je krijgt automatisch een 16-cijferige code die je kunt opschrijven. Hiermee kun je later inloggen – dus echt anoniem zonder e-mailadres of telefoonnummer – om te checken of journalisten vragen hebben en deze beantwoorden. Dit doe je ook weer door naar de dark web website van Publeaks te gaan. Je klikt dan niet op ‘Documenten uploaden’, maar vult de code in.
SecureDrop: internationaal klokkenluiden op het dark web
Als je je nieuws anoniem wilt delen met de internationale pers, dan is SecureDrop je beste optie. Veel nieuwssites hebben hun eigen SecureDrop waar je anoniem misstanden kunt melden. Dit doe je zo:
- Open de Tor-browser en ga naar deze website: sdolvtfhatvsysc6l34d65ymdwxcujausv7k5jk4cy5ttzhjoi6fzvyd.onion
- Scrol naar beneden en ga naar de directory van nieuwsbronnen die een SecureDrop hebben.
- In dit voorbeeld gebruiken we de enige Nederlandstalige site die een SecureDrop heeft: het Belgische Apache. Als je op het bedrijf klikt, kom je op een pagina met een onion-link naar de nieuwssite’s SecureDrop.
- Ga naar de website van de nieuwswebsite zijn SecureDrop en klik op ‘Get Started‘.
- Je krijgt nu een code waarmee je later weer kunt inloggen. Deze kun je opschrijven of opslaan in een wachtwoordmanager.
- Je kunt nu de bestanden uploaden en je misstand beschrijven. Zodra je dit hebt gedaan en op ‘Submit‘ hebt geklikt, kunnen de journalisten van de nieuwssite je bericht zien. Als zij vragen of opmerkingen hebben, zie je deze onder het kopje ‘Read Replies‘.
Je hebt nu je misstand aangekaart. Met je code kun je op een later moment altijd inloggen om te kijken of journalisten hebben gereageerd op je bericht.
Bescherming klokkenluiders
In 2019 publiceerde het Europese Parlement een richtlijn ‘inzake de bescherming van personen die inbreuken op het Unierecht melden’. Deze richtlijn staat bekend als de Europese richtlijn klokkenluiders. In de richtlijn worden er enkele beschermingsmaatregelen voor klokkenluiders geopperd, waaronder een ontslagbescherming. Het gaat om bescherming tegen:
- Schorsing of ontslag.
- Degradatie of onthouding van bevordering.
- Overdacht van taken, loonsverlaging of verandering van locatie of werktijden.
- Onthouden van opleiding.
- Negatieve prestatiebeoordeling.
- Het opleggen van sancties.
- Pesterijen, discriminatie of uitsluiting.
- Financiële schade of reputatieschade.
- Intrekking van vergunningen of licenties.
- Psychiatrische of medische verwijzingen.
Ook stelt de richtlijn dat Europese lidstaten ervoor zorgen dat klokkenluiders gratis toegang hebben tot onafhankelijke informatie, adviezen en ondersteuning.
Al voor de Europese richtlijn had Nederland het Huis voor Klokkenluiders geïntroduceerd. De Nederlandse overheid is momenteel bezig met een wetswijziging om de Europese richtlijn beter te implementeren.
Wat is het Huis voor Klokkenluiders?
Het Huis voor Klokkenluiders is een zelfstandig bestuursorgaan dat advies geeft en onderzoek doet naar meldingen van misstanden. Deze organisatie is in 2016 opgericht en moet verantwoording afleggen aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK).
Het is echter niet zeker of deze naar behoren werkt. In 2019 kwam bijvoorbeeld naar buiten dat het Huis voor Klokkenluiders in die drie jaar nog geen enkele zaak had opgelost. Van de 50 verzoeken tot onderzoek die tot dan toe waren ingediend, was meer dan de helft ‘niet ontvankelijk’ verklaard. Deze verzoeken zijn dus afgewezen voor onderzoek. En 22 zaken waren nog lopende.
Ook in de bedrijfsvoering lijkt het chaos. Zo zijn er sinds de oprichting meerdere bestuurders opgestapt. Ook was er in eerste instantie iemand van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) bij het Huis voor Klokkenluiders gedetacheerd. Dit ondermijnde de onafhankelijkheid van de organisatie ten zeerste.
Als je niet alleen misstanden wilt melden, maar ook wilt dat er iets met die melding wordt gedaan, dan lijkt het er dus op dat je beter contact kunt opzoeken met de pers. Maak je een melding via het dark web, dan gaan onderzoeksjournalisten die de SecureDrop of Publeaks-melding ontvangen aan de slag. Een goede journalist weet daarbij de waarheid boven tafel te krijgen.
Het dark web is niet alleen voor klokkenluiders
Als je misstanden aan de kaak wilt stellen, dan is het niet makkelijk om anoniem te blijven. Gelukkig kun je een melding maken via het dark web op sites als Publeaks of SecureDrop. Zo help je toch je bedrijf – of zelfs de hele maatschappij – verbeteren, maar blijf je zelf anoniem.
Er is echter veel meer te doen op het dark web. Zo kun je er nieuws lezen, zonder betaalmuren. Ook vind je er veel interessante sites vol boeken en muziek. Ook kun je er deelnemen aan allerlei discussies en gesprekken. Wel moet je er altijd rekening mee blijven houden dat het dark web ongereguleerd is. Daarmee brengt het dark web ook gevaren met zich mee, zoals een verhoogde kans op het downloaden van malware.
Heb je een vraag over het anoniem melding maken van misstanden? Kijk dan in onze FAQ of stel je vraag in de reacties.
‘Klokkenluider’ wordt gedefinieerd als ‘een werknemer die misstanden in zijn bedrijf of organisatie naar buiten brengt’. Het is ook mogelijk om als klant of zakenrelatie een misstand te melden en als klokkenluider gezien te worden. De bekendste klokkenluiders zijn misschien wel de ex-CIA-agent Edward Snowden en WikiLeaks-oprichter Jullian Assange.
Ja, het is volkomen legaal om als klokkenluider misstanden te melden. Er zijn zelfs wetten die klokkenluiders beschermen. Zo genieten klokkenluiders onder andere ontslagbescherming.
Het is ook mogelijk om anoniem misstanden te melden. Dit is ook legaal. Wil je weten hoe je dat doet? Lees dan ons artikel ‘Klokkenluiden: zo meld je anoniem misstanden‘.
Er zijn bedrijven die een anonieme tiplijn aanbieden om misstanden te melden. Als jouw bedrijf dat niet heeft, blijf je op deze manier anoniem als klokkenluider:
- Gebruik de Tor-browser om op het dark web te komen.
- Ga naar de website van Publeaks (binnenlandse pers) of SecureDrop (internationale pers).
- Maak je melding.
In ons artikel over anoniem misstanden aan de kaak stellen lees je hoe je de melding precies kunt maken.
Een klokkenluidersregeling van een bedrijf is opgenomen in het integriteitsbeleid. Er staat in hoe een medewerker misstanden kan aankaarten en hoe de medewerker hierna wordt beschermd. Deze punten staan in een klokkenluidersregeling opgenomen:
- Hoe gaat het bedrijf om met een melding?
- Wat valt er volgens jou onder ‘een vermoeden van een misstand’?
- Bij wie kan de misstand gemeld worden?
- Belofte dat de melding vertrouwelijk wordt behandeld.
- Belofte dat een werknemer een adviseur kan raadplegen.
Klokkenluiden binnen je eigen bedrijf is niet per definitie anoniem. Het is wel mogelijk om misstanden anoniem aan de kaak te stellen via het dark web.
Het Huis voor Klokkenluiders is een organisatie die (potentiële) klokkenluiders advies geeft en onderzoek doet naar de gemaakte meldingen. Het is een zelfstandig bestuursorgaan dat zich moet verantwoorden aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties.
Het Huis voor Klokkenluiders kampt al sinds de oprichting met verschillende problemen. Ook is het niet mogelijk om hier anoniem een melding te doen. Als je dat wilt, kan dat via een SecureDrop of Publeaks.
