De Nederlandse politie houdt zijn kaken stijf op elkaar en weigert om ook maar iets te zeggen over het gebruik van hacksoftware. Bijna drie jaar nadat het eerste Wob-verzoek werd ingediend, is het nog altijd onduidelijk of de politie gebruikt maakt van Pegasus, de spionagesoftware van het Israëlische bedrijf NSO Group. De Volkskrant laat het er niet bij zitten en stapt naar de bestuursrechter.
Dat schrijft het dagblad.
Na bijna drie jaar nog steeds geen duidelijkheid
In het artikel schetst de Volkskrant wat het sinds juni 2019 heeft gedaan om informatie hierover boven tafel te krijgen. De krant diende toen een Wob-verzoek in om documenten in te zien over “de afwegingen en het beleid van de politie” over de selectie van hacksoftware door de politie.
De wet schrijft voor dat de ontvanger binnen twee maanden op het verzoek moet reageren. De Volkskrant kreeg echter pas na vijf maanden een eerste reactie. Daarin zei de politie dat het “in het geheel geen mededelingen” kon doen over de aanwezigheid van documenten.
Daarop besloot het dagblad om bezwaar aan te tekenen tegen deze uitleg. Daar kreeg de krant geen reactie op van de politie. Daarop besloot de Volkskrant om de zaak voor de rechter te brengen. In de zomer van 2021 oordeelde de rechtbank dat de politie moest reageren op het Wob-verzoek. Zo niet, dan riskeerde de politie een dwangsom die kon oplopen tot 15.000 euro.
Wederom kreeg de Volkskrant geen reactie van de politie, tot afgelopen maart. Het dagblad moest volstaan met de mededeling dat alle aanwezige documenten “integraal worden geweigerd”.
De Volkskrant stapt naar de bestuursrechter
Deze reactie leidde tot veel verontwaardiging. Hoogleraar staatsrecht Wim Voermans spreekt van ‘traineertechnieken’. “Er wordt van alles uit de kast gehaald om maar niet te hoeven antwoorden, net zo lang tot je het vanzelf opgeeft”. De motivatie van de politie om geen informatie te hoeven prijsgeven, noemde hij eerder “twintig kantjes onsamenhangende en intimiderende juridische gekkigheid”.
Bits of Freedom is evenmin te spreken over de gang van zaken. “De politie weigert gewoon openheid van zaken te geven, en dat zien we keer op keer. Er heerst een verderfelijke gesloten cultuur bij de politie, en dat zet de bijl aan de wortel van de waarden van onze rechtsstaat”, schrijft de belangenorganisatie op Twitter.
Tweede Kamerlid Lisa van Ginneken (D66) vindt het schokkend om te horen wat de Volkskrant heeft moeten doen om een reactie te krijgen. Volgens haar is het belangrijk om een antwoord te krijgen op de vraag hoe de politie haar hacktools kiest. Ze wil immers niet dat Israël of China profiteert als wij afluistersoftware uit deze landen gebruiken.
De Volkskrant laat zich niet ontmoedigen door de gang van zaken. Marc van Breda, hoofd juridische zaken bij uitgeverij DPG Media, waar de Volkskrant onderdeel van is, zegt naar de bestuursrechter te stappen.
Europees Parlement wil dat onderste steen boven komt
Inlichtingenbronnen vertellen aan de Volkskrant dat de kans groot is dat de Nederlandse politie hacksoftware inkoopt bij NSO Group. Het Israëlische bedrijf is berucht om zijn spionagesoftware Pegasus. Het programma verzamelt niet e-mailcorrespondentie, WhatsApp- en sms-berichten, maar ook foto’s, video’s, locatiegegevens en telefoonnummers. Tevens is het mogelijk om hiermee telefoongesprekken op te nemen, de microfoon af te luisteren en stiekem schermafbeeldingen, foto’s en video’s te maken.
NSO Group zegt dat Pegasus is ontworpen om de misdaad te bestrijden en nationale veiligheid te beschermen. Uit de praktijk blijkt dat de software ook wordt gebruikt om journalisten, politici en andere prominente figuren te bespioneren. Volgens de laatste berichten is Pegasus mogelijk gebruikt om Eurocommissaris van Justitie Didier Reynders en vier van zijn collega’s af te luisteren.
Om de onderste steen boven te krijgen, heeft het Europees Parlement een onderzoekscommissie ingesteld om te kijken wat er waar is van deze verhalen. Sophie in ’t Veld gaat dit onderzoek leiden. Volgend jaar presenteert de commissie zijn bevindingen. Het Europees Parlement stemt dan over de aanbevelingen en conclusies.
