De Autoriteit Persoonsgegevens heeft een formele waarschuwing afgegeven aan een supermarkt, omdat deze camera’s met gezichtsherkenning inzette om dieven af te schrikken. Hoewel het systeem weliswaar sinds december 2019 is uitgeschakeld, wil de supermarkt het graag weer inschakelen. Dat mag niet van de toezichthouder.
Dat schrijft de Autoriteit Persoonsgegevens in een persbericht.
Filiaalmanager wilde winkeldiefstal tegengaan
Hoewel de privacywaakhond niet zegt om welke supermarkt het gaat, melden diverse media dat het om een Jumbo-filiaal in Alphen aan den Rijn gaat. Deze supermarkt kwam afgelopen jaar in het nieuws omdat het bij de ingang een camera had opgehangen die was gekoppeld aan een systeem voor gezichtsherkenning. Iedereen die de supermarkt bezocht werd door een database gehaald om te kijken of er een winkelverbod voor deze persoon gold. Op deze manier wilde de filiaalmanager bezoekers beschermen en winkeldieven tegenhouden. De gezichten van mensen die niet in de database voorkwamen, werden na enkele seconden gewist.
De berichtgeving in de media was voor de Autoriteit Persoonsgegevens aanleiding om op 6 december 2019 verhaal te halen bij de filiaalhouder. Twee dagen na het bezoek van de toezichthouder besloot hij om eieren voor zijn geld te kiezen en het systeem voor gezichtsherkenning uit te schakelen. Sindsdien staat het systeem netjes uit.
‘Door gezichtsherkenning zijn we wandelende streepjescodes’
Maar in documenten die hij aan de toezichthouder heeft gegeven, spreekt de filiaalmanager nadrukkelijk zijn wens uit om het systeem weer in te schakelen. “Het mag niet gebeuren dat deze supermarkt, of een andere winkel in Nederland, zomaar gezichtsherkenning inzet”, zo vertelt Monique Verdier, vicevoorzitter van de Autoriteit Persoonsgegevens. Ze benadrukt dat deze technologie buiten de huiselijke sfeer doorgaans verboden is. En daarvoor zijn volgens haar goede redenen voor aan te wijzen.
“Gezichtsherkenning maakt van ons wandelende streepjescodes. Elke keer als jij een winkel, stadion of evenementenhal met gezichtsherkenning binnenstapt, scant dat systeem jouw gezicht. Zonder dat te vragen. Door jouw gezicht in een zoekmachine te stoppen, zou zo’n systeem bovendien zó jouw gezicht kunnen koppelen aan je naam en andere gegevens. Bijvoorbeeld via een socialemediaprofiel.
Zo’n systeem kan vervolgens bepalen wat het met die streepjescode moet. Ben jij een verdachte? Ben jij interessant als klant? En is het waardevol jouw koopgedrag in de gaten te houden om een profiel van te maken? Hangen we het land vol met gezichtsherkenningscamera’s, dan zijn we allemaal continu te volgen.”
Twee uitzonderingen waarbij gezichtsherkenning wel is toegestaan
Eind oktober waarschuwde de Autoriteit Persoonsgegevens voor het gebruik van camera’s met gezichtsherkenningstechnologie. Het uitgangspunt is dat dergelijke camerasystemen verboden zijn in Nederland, omdat ze zonder expliciete toestemming bijzondere persoonsgegevens verzamelen. Er zijn twee uitzonderingen waar het gebruik van camera’s met gezichtsherkenningstechnologie wel is toegestaan: als mensen hiervoor nadrukkelijk toestemming geven en als het noodzakelijk is voor authenticatie of beveiliging en er geen andere alternatieven zijn.
Een bord ophangen of sticker opplakken waarmee klanten worden gewaarschuwd voor gezichtsherkenning is volgens de toezichthouder onvoldoende. “Het simpelweg binnenstappen van de supermarkt, onder het mom van ‘wie zwijgt stemt toe’, telt niet als toestemming”, zo zegt Verdier. Tevens stelt ze de supermarkt geen zwaarwegend algemeen belang heeft om de supermarkt te beveiligen met gezichtsherkenning. “Bij de wet staat als enige voorbeeld de beveiliging van een kerncentrale. Die lat ligt dus hoog. Het voorkomen van winkeldiefstal is iets héél anders dan het voorkomen van een kernramp.”
Amerikaanse techbedrijven roepen om regulering gezichtsherkenningstechnologie
In de VS is al langere tijd een discussie gaande over de rol die gezichtsherkenning speelt in het dagelijkse leven. IBM kondigde in juni aan voorlopig te stoppen met het onderzoeken, ontwikkelen en aanbieden van gezichtsherkenningstechnologie. Arvind Krishna, de algemeen directeur van IBM, zei dat de techniek te vaak wordt gebruikt om onschuldige mensen in de gaten te houden. Volgens hem is het noodzakelijk dat er wetgeving komt die discriminatie, rassenongelijkheid, massasurveillance en etnisch profileren met dergelijke technologie tegengaat.
Vlak daarna liet Amazon weten dat ook zij voorlopig geen gezichtsherkenningstechnologie levert aan de politie. Het bedrijf van Jeff Bezos geeft de Amerikaanse overheid één jaar de tijd om regels over het gebruik van gezichtsherkenningstechnologie op te stellen. Alleen instanties die deze techniek gebruiken om slachtoffers van mensensmokkelaars te helpen herenigen met hun kinderen, mogen het gezichtsherkenningsprogramma Rekognition blijven gebruiken.
Ook Microsoft legt de verkoop van gezichtsherkenningstechnologie aan Amerikaanse politiedepartementen aan banden totdat er nationale wetgeving in werking treedt. “Waar het voor ons op neerkomt is dat mensenrechten geborgen zijn als deze technologie wordt ingezet”, aldus Microsoft-topman Brad Smith.
