PvdA vraagt om opheldering over grootschalige kabelinterceptie

Netwerkschakelaar en ethernetkabel verbonden met computer

Klopt het dat de veiligheidsdiensten op landelijk niveau via de kabels metadata van Nederlanders kunnen opslaan en verwerken? Dat is een van de vragen waar de Partij van de Arbeid (PvdA) antwoord op wil hebben. De sociaaldemocraten willen dat de diensten geen gebruik maken van deze bevoegdheid zolang de Wet op inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv 2017) niet is gewijzigd.

Dat blijkt uit schriftelijke vragen die zijn opgesteld door Khadija Arib. Deze zijn gericht aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Hanke Bruins Slot.

Kabelinterceptie op nationaal niveau

Het was de belangrijkste kop van de Volkskrant tot nu toe. Journalist Huib Modderkolk schreef in het dagblad een stuk over kabelinterceptie. Ingewijden hadden hem verteld dat het vanaf nu technisch gezien mogelijk is om op grote schaal metadata van miljoenen Nederlanders te verzamelen. In theorie zou iedereen in heel Nederland hierdoor kunnen worden afgeluisterd.

Het nieuws viel lang niet bij iedereen in goede aarde. Velen zijn bezorgd dat kabelinterceptie hun burgerrechten aantast en privacy schendt. Een woordvoerder van het ministerie van Binnenlandse Zaken probeerde critici ervan te verzekeren dat veiligheidsdiensten er alles aan doen om “zo beperkt mogelijk inbreuk te maken op de fundamentele rechten van burgers”.

Nico van Eijk, voorzitter van de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD), zei woensdag dat kabelinterceptie geen middel is dat de veiligheidsdiensten zomaar kunnen gebruiken. Pas als alle andere middelen die minder ver gaan niet het gewenste resultaat opleveren, mag er nagedacht worden om kabelinterceptie in te zetten. Daarnaast zijn er twee toezichthouders die de inlichtingendiensten nauwlettend controleren.

PvdA wijst op belofte van oud-minister Plasterk

Ondanks dat de toezichthouders boven op de veiligheidsdiensten zitten, maakt de PvdA zich zorgen om kabelinterceptie. Khadija Arib heeft daarom een aantal vragen op papier gezet voor minister Bruins Slot. Allereerst wil het Tweede Kamerlid weten of het klopt dat het technisch gezien mogelijk is dat de Algemene en Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD en MIVD) op regionaal en landelijk niveau communicatie die via de kabel loopt kan aftappen en opslaan. “Zo ja, was de technische mogelijkheid er ook al ten tijde van het opnemen van de bevoegdheid tot kabelinterceptie in de wet?”

Verder vraagt Arib zich af of het waar is dat de veiligheidsdiensten de bevoegdheid tot kabelinterceptie willen gebruiken om gegevens van alle inwoners van een wijk (of een groter geografisch gebied) te onderscheppen. Ze herinnert de minister aan de uitspraak van toenmalig minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Ronald Plasterk.

In het debat over de wetswijziging van de Wiv zei hij het volgende: “Het intercepteren van alle communicatie in een bepaalde Nederlandse wijk of buurt voor een bepaalde periode (…) zal in geen geval de toetsing aan de wettelijke vereisten als proportionaliteit en subsidiariteit kunnen doorstaan. Een inzet om dergelijke redenen sluit ik uit.” Arib wil weten of het kabinet zich nog steeds aan deze belofte gaat houden.

Voorlopig geen kabelinterceptie

De PvdA’er haalt in één van haar schriftelijke vragen oud-Kamerlid Kees Verhoeven aan. In een interview met BNR zei hij dat wat de diensten nu kunnen en willen, allesbehalve doelgericht is. “Door het scherpe toezicht is de grootschalige tapactie die de diensten hadden gewild tegengehouden. En nu zegt het kabinet: we gaan het toezicht dynamisch maken, dus verzwakken. Dat betekent dat de diensten niet meer om goedkeuring hoeven te vragen en grootschalige tapacties kunnen gaan inzetten, zoals ze eigenlijk altijd al hebben gewild, en dat pas achteraf kan worden rechtgezet. En daar zie ik een groot gevaar in”, waren de letterlijke woorden van Verhoeven.

In het vraaggesprek gaf Verhoeven verder aan dat de huidige ontwikkelingen niet in overeenstemming zijn met de wensen van de Tweede Kamer destijds. Daardoor is volgens hem de balans tussen veiligheid en privacy zoek. Arib wil van minister Bruins Slot weten of zij de mening van Verhoeven deelt.

Tot slot geeft de PvdA aan dat ze vindt dat de veiligheids- en inlichtingendiensten geen gebruik mogen maken van de bevoegdheid tot kabelinterceptie totdat de Wiv 2017 is aangepast. Arib vraagt aan de minister hoe zij daar denkt voor te gaan zorgen.

Update (13 juni 2022): minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Hanke Bruins Slot en minister van Defensie Kajsa Ollongren hebben de vragen van Arib beantwoord. In een reactie schrijven de bewindslieden dat onderzoeksopdrachtgerichte interceptie (OOG-I) op landelijk niveau “in de praktijk niet mogelijk is”.

In de brief benadrukken de ministers dat het afluisteren van Nederlanders niet het doel is van interceptie. “De noodzaak van OOG-interceptie op de kabel ligt met name in het onderkennen van gekende en ongekende dreigingen in internationale verkeersstromen. Juist het feit dat het gaat om het blootleggen van (cyber)dreigingen waar nog geen zicht op is, en het feit dat bijvoorbeeld landen met een offensief cyberprogramma zich heimelijk over het internet begeven, maakt dat de diensten hun onderzoeken ook op die plek moeten kunnen uitvoeren waar zicht is op die dreigingen”, aldus Bruins Slot en Ollongren.

Tevens vinden de ministers dat kabelinterceptie een doelgerichte manier van werken is. “Elke inzet van een bevoegdheid door de diensten kent een wettelijke grondslag in de Wiv 2017. De onderzoeksopdrachten vloeien voort uit de Geïntegreerde Aanwijzing (GA).” Daarnaast toets de TIB vooraf of veiligheidsdiensten een bevoegdheid mogen inzetten en zijn er “additionele waarborgen” ingebouwd in de Wiv 2017.

Techredacteur
Techliefhebber pur sang: Anton is gek op alles wat met technologie en internet te maken heeft. Cybersecurity, privacy en internetcensuur hebben dan ook zijn volle aandacht. Meer over Anton.
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen