Noodwet coronabestrijding met telecomdata naar Tweede Kamer

Noodwet coronabestrijding met telecomdata naar Tweede Kamer

Laatst bijgewerkt: 25 juni 2020
Leestijd: 4 minuten, 3 seconden

De tijdelijke noodwet die het mogelijk maakt om telecomdata te gebruiken in de bestrijding van het coronavirus, ligt momenteel bij de Tweede Kamer. Hiermee wil het kabinet bepalen of ze lokaal of regionaal strengere gezondheidsmaatregelen moet treffen, of dat de regels juist versoepeld kunnen worden. De Autoriteit Persoonsgegevens gaat de noodwet beoordelen op privacywaarborgen.

Dat schrijft Hugo de Jonge, minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS), in een persbericht.

Telecomdata

Het kabinet stelt alles in de waagschaal om de opmars van het coronavirus tegen te houden. Minister De Jonge is sinds april druk bezig om een corona-app te laten ontwikkelen. Enerzijds wil hij met de applicatie contactmomenten digitaal vastleggen om zo bron- en contactonderzoek voor de GGD te vereenvoudigen. Anderzijds wil hij de burgers een middel geven om door te geven als ze besmet zijn met het virus, anderen daarvan op de hoogte te stellen en gezondheidsadviezen te ontvangen. Inmiddels ligt er een proof-of-concept op tafel, aan de hand daarvan wil de minister de app gaan testen.

De omstreden en veelbesproken corona-app is slechts één middel dat het kabinet in de strijd tegen COVID-19. Begin mei maakte minister De Jonge bekend dat hij de Telecommunicatiewet wil wijzigen om het delen van telecomdata tijdens een pandemie mogelijk te maken. Dat is nu niet toegestaan omdat de wettelijke basis hiervoor, die de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) vereist, ontbreekt. Een tijdelijke wetswijziging van de Telecommunicatiewet -ook wel noodwet genoemd- moet uitkomst bieden.

In de noodwet staat dat Nederlandse telecomaanbieders een jaar lang zendmastdata geanonimiseerd beschikbaar stellen aan het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM). Deze telecomdata wordt geaggregeerd met de huidige gegevens die het RIVM bijhoudt, zoals het aantal ziekenhuisopnamen.

Privacy geborgen

Het kabinet belooft dat de telecomdata niet te herleiden is naar individuele personen: persoonlijke informatie, zoals een telefoonnummer of adres, wordt niet meegenomen bij de dataverzameling. “De data zijn ongeschikt om individuele personen te identificeren. Het gaat om een telling, per uur, per gemeente, van het totaal aantal mobiele telefoons dat daar aanwezig is vanuit welke gemeente”, aldus minister De Jonge. Onze privacy is dus goed geborgen.

De gegevens worden door het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) gebruikt om dagelijks rapporten op te stellen. Deze rapportages worden doorgespeeld aan het RIVM. Zowel het CBS als het RIVM zijn verplicht om deze data te vernietigen op het moment dat deze niet meer nodig is.

Tijdelijk

Met de telecomdata ziet het RIVM of en waar het aantal besmettingen toeneemt. Met deze gegevens is het mogelijk om lokaal en regionaal gepaste maatregelen te nemen. Zo kan er in de regio ingezet worden op strengere gezondheidsmaatregelen, terwijl er elders mogelijk ruimte is voor versoepeling. Op deze manier wil het kabinet voorkomen dat de samenleving onnodig wordt belast.

De noodwet heeft een tijdelijk karakter. Hij is verbonden aan de bestrijding van het coronavirus en vervalt na maximaal een jaar. Elk half jaar evalueert het kabinet de noodwet en kijkt ze of deze nodig is of niet. Mocht na een jaar de pandemie nog niet voorbij zijn, dan kan de wet bij Koninklijk Besluit voor periodes van telkens twee maanden worden verlengd.

Proportionaliteit

Het kabinet stuurde in mei de noodwet naar de Raad van State, een van de belangrijkste adviesorganen voor overheidsbeleid. Ook de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) speelt een belangrijke rol in deze kwestie. Deze instantie ontving half mei een eerste voorstel en kwam met aanbevelingen voor het kabinet. De AP gaat het huidige wetsvoorstel opnieuw bestuderen en beoordelen.

In een persverklaring zegt Aleid Wolfsen, bestuursvoorzitter van de AP, het volgende:

“Wij hebben steeds gezegd: de inzet van telecomdata is in de huidige wetgeving niet toegestaan. Bij een wetswijziging moet de privacy daarom wel heel goed gewaarborgd zijn. Het gaat om zeer gevoelige informatie: namelijk wie waar is, dag en nacht. Dit gaat om de privacy van álle Nederlanders, en deelname is niet vrijwillig. Of je nu een smartphone hebt of een oude gsm van 20 jaar terug: je doet mee, je kunt niet weigeren. Je kunt nergens een schuifje omzetten of weigeren een app te installeren. Daarom is extra zorgvuldigheid geboden.”

Of de privacy van burgers gerespecteerd wordt is niet het enige aspect waar de AP naar kijkt. Proportionaliteit van de wetgeving speelt eveneens een belangrijke rol. De verzameling van telecomdata moet in verhouding staan tot het doel wat de overheid ermee probeert te bereiken. Het kabinet moet aannemelijk maken waarom minder ingrijpende alternatieven niet volstaan om het coronavirus te bestrijden.

Het idee voor een noodwet is afkomstig van het Outbreak Management Team (OMT). De adviseurs van dit team vertelden de minister dat het beschikbaar maken van anonieme data van telecomproviders een goed instrument is om de verspreiding van het coronavirus in kaart te brengen. “Deze gegevens op zichzelf beschrijven niet de epidemie, maar hieruit kunnen wel veel sneller waarschuwingssignalen opgepikt worden vergeleken met epidemiologische indicatoren”, zo schreef de minister afgelopen maand in de brief aan de Tweede Kamer.

Privacy en security redacteur
Techliefhebber pur sang: Anton is gek op alles wat met technologie en internet te maken heeft. Cybersecurity, privacy en internetcensuur hebben dan ook zijn volle aandacht. 

Meer artikelen uit het ‘Nieuws’ dossier

Reacties
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen