D66 en ChristenUnie kritisch over tijdelijke noodwet telecomdata

D66 en ChristenUnie kritisch over tijdelijke noodwet telecomdata

Laatst bijgewerkt: 2 juni 2020
Leestijd: 5 minuten, 42 seconden

Coalitiepartijen D66 en ChristenUnie zijn kritisch over het voornemen van het kabinet om telecomdata te gebruiken in de strijd tegen het coronavirus. Ze vinden de tijdelijke noodwet van de Telecommunicatiewet onverstandig en disproportioneel. De overheid beschikt over genoeg andere middelen om dit effectief te doen.

Dat zegt Kees Verhoeven (D66) in een interview met radiozender BNR.

Zendmastdata

Langzaam maar zeker zien we dat steeds minder coronapatiënten opgenomen worden in het ziekenhuis. De overheid zet nu vol in op testen. Burgers die milde gezondheidsklachten hebben die kenmerkend zijn voor het coronavirus, kunnen telefonisch contact opnemen met de GGD om zich te laten testen. Daarvoor zijn er door heel het land 80 teststraten ingericht. Het afnemen van de test duurt twee minuten, de uitslag volgt 48 uur later.

Zolang er echter geen vaccin is, is de coronacrisis verre van over. Om de opmars van COVID-19 in te dammen en gerichte maatregelen te nemen, heeft het kabinet meer informatie nodig. Minister Hugo de Jonge zet alle zeilen bij om een smartphone-applicatie te laten ontwikkelen. De app moet het voor de GGD een stuk eenvoudiger maken om bron- en contactonderzoek te verrichten. Daarnaast kunnen burgers waarbij is vastgesteld dat ze besmet zijn met het virus aan de bel trekken. Iedereen die de afgelopen tijd met hem of haar in contact is geweest, ontvangt dan een melding en krijgt medisch advies.

Naast de app wil het kabinet zendmast- of telecomdata gebruiken om het coronavirus te volgen. Het idee erachter is dat de beweging van mensen is te volgen doordat hun mobiele telefoon voortdurend contact probeert te maken met een zendmast. Het is dan eenvoudig in kaart te brengen wanneer ze waar zijn geweest. De Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) verbiedt dit. Het kabinet stuurde afgelopen week een noodwet naar de Tweede Kamer. Deze moet het mogelijk maken om zendmastdata van burgers te verzamelen gedurende de pandemie.

De overheid belooft dat de noodmaatregel tijdelijk is, de verzamelde data niet te herleiden is naar individuen en dat overbodige informatie direct wordt gewist. Zo is de privacy van Nederlandse burgers geborgen.

Kritisch

Niet iedereen is te spreken over het voornemen van het kabinet om telecomdata te verzamelen. D66-Kamerlid Kees Verhoeven laat zich op BNR kritisch uit over de maatregel. Volgens hem heeft het kabinet in de eerste golf diverse hulpmiddelen ingezet en maatregelen genomen om het coronavirus in te dammen. “We hebben de anderhalve meter afstand ingezet en allerlei beperkingen in ons openbare en sociale leven doorgevoerd. Daarmee hebben we het virus voor een groot deel onder controle kunnen krijgen en nu moeten we dat vasthouden”, aldus Verhoeven.

Het idee dat de overheid van alle Nederlanders met een mobiele telefoon (smartphone of gsm) alle data verzamelt zonder dat precies duidelijk is wat ze ermee bereikt, gaat de D66’er te ver. “Daar ben ik als Kamerlid en controleur van de regering heel kritisch over”, zo vertelt Verhoeven in de radio-uitzending.

Alternatieven

Hij zegt vertrouwen te hebben in het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) en niet direct een reden te zien om aan te nemen dat er slechte dingen gebeuren met de data. “Het is nog nooit gebeurd dat een overheid zegt ‘we willen van iedereen op elk moment kunnen weten waar die persoon is geweest’. En dat kan op basis van telefoondata, want die maken ongelooflijk vaak op een dag een koppeling met een telefoonmast. Daardoor kun je als overheid op basis van deze data achterhalen waar iedereen is geweest.” Om druktes en algemene bezoekersstromen tussen verschillende steden te meten, heb je volgens Verhoeven deze data niet nodig. Het kabinet heeft in zijn ogen onvoldoende uitgelegd waarom deze verregaande maatregel noodzakelijk is en waarom alternatieven onvoldoende werken.

Een alternatief voor het verzamelen van telecomdata, is volgens het D66-Kamerlid Google Maps. Met deze dienst van de zoekgigant kunnen burgers kijken hoe druk het ergens is. Verhoeven zegt dat dit wordt bijgehouden op basis van vrijwillige data. Ook is er fysiek toezicht op straat: camera’s bieden volop mogelijkheden om te monitoren wat er zich in de openbare ruimte afspeelt. Om deze redenen ziet Verhoeven niet de meerwaarde in van deze ingrijpende stap.

“Het is fundamenteel in een rechtsstaat dat je goed nadenkt in hoeverre je wilt ingrijpen in de persoonlijke vrijheid van mensen en als je telecomgegevens van dertien miljoen Nederlanders gaat verzamelen zonder een duidelijk doel dan is het onverstandig als de Tweede Kamer zegt dat het wel goed komt en het hier en daar wel zou kunnen helpen. Dat is niet proportioneel.”

‘Geen meerwaarde’

Het voornemen dat de verzamelde data na 24 uur wordt vernietigd, vindt Verhoeven onbegrijpelijk. Onderzoekers die deze informatie nodig hebben, vissen dan achter het net. “Dan kun je net zo goed geen data verzamelen”, zo merkt het Kamerlid op. Volgens hem is het zoeken naar de logica van het voorstel.

“Ik heb een beetje het gevoel na die app, waar ook een paar weken lang mee gegoocheld werd, en ook een Europees voorstel, dat iedereen zoiets heeft ‘we moeten iets met data’. Terwijl volgens mij de oplossing is verstandige maatregelen, goed monitoren, vrijwilligheid, afstand houden op anderhalve meter, mondkapjes en als er een tweede golf uitbreekt moeten we dan weer schakelen naar nieuwe maatregelen. Ik geloof niet in dat we iets ‘moeten en zullen’ met data, want daarvan zie ik de meerwaarde niet.”

Oppositie

Net als Kees Verhoeven van D66 is Eppo Bruins van de ChristenUnie niet enthousiast dat het kabinet providers gaat verplichten telecomdata door te geven aan het RIVM. Tegenover De Telegraaf zegt het Kamerlid dat de periode van één jaar te lang is. Hijzelf ziet meer in periodes van telkens drie maanden, waar de Tweede Kamer goedkeuring voor moet geven. “Het zal vast nuttig en nodig zijn, maar voor mij blijft deze situatie het tijdelijke abnormaal en niet het nieuwe normaal”, aldus Bruins.

Ook SP-Kamerlid Frank Futselaar heeft zijn bedenkingen over de tijdelijke noodwet. “Dat [het doel van de wet, red.] lijkt niet zozeer het volgen van het virus te zijn, maar vooral controleren of mensen zich aan coronarestricties houden, of dat deze moeten worden aangescherpt. Ik heb daar vraagtekens bij.”

Coalitiepartijen VVD en CDA zijn een stuk positiever over het wetsvoorstel. Ze wijzen erop dat privacy erg belangrijk is, maar staan minder afwijzend tegenover het verzamelen en gebruiken van telecomdata.

Autoriteit Persoonsgegevens

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) was afgelopen maand al kritisch over een eerder voorstel van het kabinet. Nu de tijdelijke noodwet een positief advies van de Raad van State heeft gekregen en naar de Tweede Kamer is verzonden, buigt de privacywaakhond zich opnieuw over het onderwerp. “Dit gaat om de privacy van álle Nederlanders, en deelname is niet vrijwillig”, zo vertelde AP-voorzitter Aleid Wolfsen. “Of je nu een smartphone hebt of een oude gsm van 20 jaar terug: je doet mee, je kunt niet weigeren. Je kunt nergens een schuifje omzetten of weigeren een app te installeren. Daarom is extra zorgvuldigheid geboden.”

Privacy en security redacteur
Techliefhebber pur sang: Anton is gek op alles wat met technologie en internet te maken heeft. Cybersecurity, privacy en internetcensuur hebben dan ook zijn volle aandacht. 

Meer artikelen uit het ‘Nieuws’ dossier

Reacties
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen