Russische nieuwssites geblokkeerd, maar is dat terecht?

Stapel kranten van Russia Today

Het is niet controversieel om te zeggen dat persvrijheid en vrijheid van meningsuiting een groot goed zijn. Toch wordt er in de wereld heel wat af gecensureerd. Om censuur tegen te komen, hoeven we niet eens ver weg te kijken. Ja, China en Rusland zijn duidelijke voorbeelden. Hier krijg je niet tot nauwelijks toegang tot het reguliere internet. De westerse wereld is echter ook niet vrij van censuur.

Sinds de invasie van Rusland in Oekraïne is hier in Nederland en de rest van de Europese Unie onmogelijk om Russische staatskrant RT (voorheen Russia Today) en Sputnik online te lezen bijvoorbeeld. Als we de praatprogramma’s moeten geloven, staan deze websites vol Russische propaganda die de feiten verdraait. Is het echt zo dat Russisch nieuws zo anders is dan ons nieuws? En is dat een reden om de toegang te ontzeggen? Kunnen we burgers niet vertrouwen op hun eigen gezonde verstand en kritisch denkvermogen?

Dit zijn lastige vragen met een – misschien wél controversiële – aanname: RT en Sputnik presenteren niet de feiten. Wat zijn ‘de feiten’ en brengt westers nieuws wel objectieve waarheid? Ik ben in ieder geval wel nieuwsgierig geworden naar de artikelen van de Russische staatsmedia. Daarom ging ik op onderzoek uit. Je leest hieronder mijn belangrijkste bevindingen. Daarna kun je een directe vergelijking van verschillende Westerse en Russische nieuwsartikelen bekijken.

Wat is nu het verschil tussen Russisch en westers nieuws?

Het grote verschil tussen de nieuwsberichten op RT en westerse media outlets zat hem niet in de onderwerpen. Waar wij het die dag constant hadden over de oorlog in Oekraïne en de Nord Stream pijpleiding, ging het hier ook in het RT over. Het grote verschil tussen de nieuwsmedia was de inbedding. Bovendien stonden er bijna geen onwaarheden in de artikelen van RT. Alleen de uitspraak dat Duitsland Oekraïne de schuld gaf van de pijplijn sabotage vond ik nergens terug.

De nieuwssite weet juist door bepaalde framing een ander verhaal te vertellen dan we in Nederland lezen in het nieuws. Zo wordt de Oekraïense ambassadeur in Duitsland als ‘controversieel’ omschreven, waardoor je misschien aan zijn uitspraken gaat twijfelen. In de Duitse krant wordt de ambassadeur echter niet als controversieel weggezet. Ook wordt in artikel 5 Amerika door RT aangehaald in een nieuwsartikel over een terroristische aanslag in Afghanistan. Hierdoor wordt de indruk gewekt dat de VS iets met deze aanslag van doen had, zonder dit expliciet te zeggen.

Westerse media is echter niet vrij van framing. Het beste voorbeeld zien we in artikel 3. RT bericht hier dat de NATO een rapport heeft uitgebracht waarin staat dat de Nord Stream lekkage gevolg is van sabotage en dat er anonieme diplomaten zijn die Rusland de schuld geven. De Wall Street Journal vult dit verhaal echter aan met de geschiedenis van de pijplijn, waarbij zorgen werden geuit over de rol van Rusland. Op een subtiele manier spreekt de Wall Street Journal zo zijn verdenkingen uit.

Vergelijking Russische en westerse media

Op 29 september bekeek ik de vijf nieuwste artikelen in de World News sectie op RT. De inhoud van deze artikelen vergeleek ik met hetzelfde nieuws in de Westerse Media. Waar mogelijk vergeleek ik ze met de originele bron, maar ik heb ook gekeken naar bijvoorbeeld nos.nl.

Vanuit Nederland is RT geblokkeerd. Daarom heb ik een VPN (Virtual Private Network) gebruikt om de blokkade te omzeilen. Deze verbergt mijn internetverkeer namelijk voor mijn internetprovider, waardoor ik blokkades van deze provider omzeil. Het is dus niet eens nodig om met een Russische VPN-server te verbinden, aangezien de website ook buiten Rusland te bekijken is. Ik moest alleen de door Europa opgelegde restricties omzeilen.

Artikel 1: Notorious Ukrainian envoy lashes out at Merkel

De RT schrijft hier over een tweet van de voormalig Oekraïense ambassadeur in Duitsland, Andrey Melnyk. Melnyk heeft kritiek op de speech van Angela Merkel waarin ze zei dat ook Rusland betrokken moet zijn bij de beveiligingsarchitectuur van Europa. Melnyk beschrijft dit als een ‘obsessie met de terreurstaat Rusland’

Het Russische artikel gaat verder in op wie Melnyk is. Hij wordt beschreven als een controversieel persoon die een reputatie heeft voor het verbaal aanvallen van Duitse politici. Ook vermeldt RT dat Melnyk eigenlijk van zijn post ontzien is nadat hij de ‘oorlogsmisdaden van Oekraïense nationalisten die samenwerkten met Nazi-Duitsland vergoelijkte’. Een laatste toevoeging aan het RT artikel is de uitleg over de referenda in Oekraïne. Hierover schrijft de Russische krant dat Kiev de stemming als een ‘scam’ heeft bestempeld, waarbij RT zelf de aanhalingstekens gebruikte.

In Duitsland werd de tweet van Melnyk door RTL in een andere context geplaatst. RTL haalde een volgende tweet van Melnyk aan. Hierin zei de ex-ambassadeur dat het Merkel ‘nooit zou lukken om haar catastrofale, rampzalige Rusland-beleid dat de vernietigingsoorlog tegen de Oekraïense staat mogelijk maakte en de welvaart van Duitsland in gevaar bracht weg te spoelen’. Melnyk wordt bovendien geciteerd gezegd te hebben dat Merkels beleid ten opzichte van Rusland te omschrijven is als ‘jaren van Poetin-vriendelijke gezelligheid’.

Waar in het Russische artikel Melnyk dus als een controversieel figuur wordt neergezet, publiceert RTL alleen de kritiek op Merkel. Als lezer van het eerste artikel ben je dus geneigd om te denken dat Merkels uitspraken verstandig zijn. Het zou juist gek zijn als je Rusland niet betrekt bij Europees beleid. Lezers van RTL wordt echter verteld dat Merkels uitspraken niet passend zijn gedurende de spanningen tussen Oekraïne en Rusland.

Artikel 2: UK reveals conditions for ‘healthy partnership’ with China

In dit artikel doet RT verslag van een interview dat Channel News Asia (CNA) hield met de Britse minister van buitenlandse zaken James Cleverly. Het Singaporese CNA staat zelf al bekend als een platform dat aan zelfcensuur doet en geen berichtgeving tegen de overheid publiceert. Wel zijn artikelen volgens de Media Bias/Fact Check feitelijk correct en betrouwbaar.

Als we kijken naar RT’s verslaglegging, dan volgt dit het interview op de voet. Wat wel verschilt is de inbedding. CNA vertelt dat het interview werd gehouden in het kader van een werkbezoek van Cleverly. Tijdens dit werkbezoek aan Japan, Singapore en Zuid-Korea probeert Cleverly de economische banden met Zuidoost-Azië aan te halen.

RT insinueert echter dat de Britse minister op bezoek was naar aanleiding van uitspraken van Nicholas Burns, de Amerikaanse ambassadeur in China. Nadat China enkele banden met de VS verbrak in Augustus drong Burns China aan om toch te blijven samenwerken.

Het grote verschil tussen de twee artikelen zit hem dus in de context. RT brengt de uitspraken van Cleverly in verband met de spanningen tussen Amerika en Rusland. CNA geeft echter weer dat het bezoek van Cleverly in teken staat van economische samenwerking tussen het VK en Zuidoost-Azië. Amerika zou hier niets mee te maken hebben.

Artikel 3: Nord Stream was ruptured by two blasts – WSJ

RT laat in dit artikel al in de titel weten dat de informatie afkomstig is van de Wall Street Journal (WSJ). Hoewel er geen link naar het originele artikel is ingevoerd, lijkt het dus te gaan om informatie uit een legitieme bron. Dat de insteek van de twee artikelen heel anders is, blijkt al wel uit de titels. RT heeft het over de pijplijn die is gescheurd door ontploffingen, maar WSJ’s artikel gaat over het feit dat de NATO zegt dat de schade aan de pijplijn het resultaat is van sabotage.

Als we kijken naar de inhoud van het artikel, komt deze overeen. Zowel in RT als in WSJ is te lezen dat de NATO een rapport heeft uitgebracht waarin staat dat de Nord Stream 1 en 2 zijn gesaboteerd met krachten gelijk aan 500 kg TNT. Ook lezen we in beide artikelen dat de NATO nog geen dader wil aanwijzen voor er gedegen onderzoek is gedaan, maar dat er (anonieme) diplomaten zijn die Rusland beschuldigen. Rusland noemt het idee dat dit land erachter zit absoluut belachelijk.

De Wall Street Journal geeft echter veel meer context. Zo brengt deze krant de sabotage in verband met het conflict in Oekraïne, maar vermeldt RT niets over deze oorlog. Ook legt WSJ de controversiële geschiedenis van de Nord Stream uit: het project werd als samenwerking tussen Poetin en Merkel gelanceerd ondanks protesten van Oost-Europese en Oekraïense leiders. Oost Europa waarschuwde toen al voor een te grote macht van Rusland over Europese energielevering. Zo kadert de WSJ het nieuws op zo’n manier in dat het Rusland de schuld lijkt te geven.

Artikel 4: Pentagon comments on alleged Nord Stream sabotage

De eerste helft van RT’s artikel over de uitspraken van Lloyd Austin over de Nord Stream sabotage komt geheel overeen met het artikel in Reuters over hetzelfde onderwerp. Waar Reuters’ artikel echter stopt, geeft het Russische nieuwsbericht meer context en interpretatie. Zo zegt Reuters alleen dat de Secretaris van Defensie stelt dat er voornamelijk sprake is van speculatie en dat de VS verder onderzoek afwacht voordat het een dader beschuldigd.

RT interpreteert de uitspraken als een ‘signaal dat de VS aan heeft geboden assistentie te bieden’. Bovendien voegt RT toe dat zowel verschillende Westerse politici als het Kremlin ervanuit gaan dat het gaat om sabotage dat onmogelijk is zonder tussenkomst van een staatsmacht’. De Russische minister van buitenlandse zaken ontkent dat Rusland achter de aanval zit en wijst juist op militaire activiteiten van de NATO in dit gebied, waarbij ze de VS vraagt om ‘de waarheid toe te geven’.

Duitsland zou volgens RT zelfs pro-Oekraïense strijdkrachten verdenken of Russen die het wilden laten lijken alsof Oekraïne dit heeft gedaan. Deze claim heb ik niet kunnen verifiëren. Sterker nog, elke Westerse nieuwsoutlet die ik zag, stelde juist dat Duitsland Rusland verdacht van de sabotage.

Artikel 5: Kabul school struck by suicide bombing

Vrijdagochtend 29 september vond er een zelfmoordaanslag plaats op een onderwijsinstituut in Kabul. Hierover rapporteerden zowel RT als de Nederlandse NOS. Beide bronnen gaven dezelfde basisinformatie, namelijk dat er 19 mensen waren omgekomen, dat het ging om een aanslag op studentend ie bezig waren met een toelatingsexamen voor de universiteit en dat inwoners van het gebied waar de aanslag plaatsvond voornamelik tot de Hazara behoren; een minderheidsgroep die al jaren slachtoffer zijn van aanslagen.

Wat verschilt is het gebruik van details. RT verwijst expliciet naar de originele bronnen, namelijk een tweet van de woordvoerder van de politie en het Afgaanse TOLO News. NOS houdt het bij ‘lokale autoriteiten’. Ook geeft RT meer details over de aanslag, namelijk in welk district deze precies plaatsvond en hoe laat. Er was zelfs een tweet ingebed waarop je kon zien hoe de mensen er daar aan toe waren.

Wel zeggen beide nieuwssites dat niemand de aanval heeft geclaimd, maar suggereren ze dat IS erachter kan zitten. Dit doen ze door te zeggen dat de Islamitische Staat de afgelopen tijd soortgelijke aanslagen heeft gepleegd tegen de Taliban. Opvallend hierbij is dat de NOS hier wel ingaat op de strijd tussen IS en de Taliban, maar dat RT ook de inmening van Amerika ‘in de decenia lange guerilla oorlog’ noemt.

Hoewel beide bronnen dus de feiten presenteren, schetst RT de setting meer. Het geeft weer hoe erg het is voor de burgers daar. Door te zeggen dat het conflict tussen IS en de Taliban voortkomt uit een oorlog tussen de Taliban en een ‘US-backed government’, insinueert de Russische site bovendien dat de VS tot op zekere hoogte verantwoording draagt.

Speciaal soort artikel: column

De artikelen die ik heb bekeken op het voormalige Russia Today zijn de officiële persberichten op de Engelse versie van de website. Tussen deze nieuwsberichten staan echter ook opiniestukken. Deze zijn alleen te onderscheiden door de disclaimer onderaan het artikel: “The statements, views and opinions expressed in this column are solely those of the author and do not necessarily represent those of RT“.

Wat opvalt aan dit soort artikelen is dat ze over het algemeen geen betrouwbare bronnen aanhalen. Betrouwbaarheid is hierbij gebaseerd op de beoordeling van Media Bias/Fact Check. Ook zijn deze artikelen uiteraard voorzien van meningen. Zo zien we in ‘Xi Jinping overthrown? Why the wildest rumours about China are so easy to spread‘ een duidelijk betoog over een oneerlijk westen dat fake news verspreid over China en Rusland.

Russische versie RT-website

Uiteraard heeft RT ook een versie van de website in het Russisch. Deze artikelen heb ik niet vergeleken met artikelen uit Westerse media, omdat deze niet duidelijk linken naar ‘ons’ nieuws. In het Russisch kwam ik namelijk onder de wereldnnieuwssectie namelijk alleen artikelen tegen waarin Rusland zichzelf presenteert als een goed, welwillend land dat door de de hele Westerse wereld onterecht wordt gewantrouwd. Dit doet het door geen bronnen aan te halen en alleen Russische diplomaten en Poetin zelf aan het woord te laten.

Een goed voorbeeld van zo’n artikel is Противореча логике (Tegen de logica in). De toon wordt al in de eerste zin gezet: “In Washington proberen ze de publieke opinie te manipuleren en proberen ze ongemakkelijke vragen over wie profiteert van sabotage op de internationale gaspijpleidingen van Nord Stream ‘onder het tapijt te vegen'”. Volgens verschillende Russische diplomaten zou Rusland erg zijn best doen om te helpen bij het onderzoek naar de sabotage. De NATO, onder leiding van de Verenigde Staten, zouden dit echter niet toestaan. De VS zou namelijk bang zijn dat dan bloot komt te liggen dat de aanslag een Amerikaans complot is om Europa afhankelijk te maken van Amerikaans gas.

Techredacteur
Tamara is al jaren bezig met taal en communicatie. De steeds vernieuwde kennis over tech en cybersecurity weet ze zo goed over te brengen op het grote publiek. Tamara is geïnteresseerd in kwesties rondom (overheids)censuur en de balans tussen privacy en vrijheid online.
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen