Onderzoek: hoe veilig ervaren Nederlanders hun smartphonegebruik?

Handen met smartphones

Voor veel Nederlanders is het geen onbekend fenomeen: een sms’je ontvangen met een verdachte link of een WhatsApp-bericht van een zogenaamde zoon of dochter met een nieuw nummer. Maar hoe vaak wordt iemand slachtoffer van digitale oplichting? En hoeveel Nederlanders hebben nog vertrouwen in de veiligheid van hun smartphone? Om daarachter te komen, vroeg VPNGids.nl 800 Nederlanders middels een enquête naar hun ervaringen.

Malafide berichten op smartphones zijn een groeiend probleem. Eind mei waarschuwde de politie nog voor toenemende meldingen over verdachte sms’jes van bezorgdiensten. Daarin werd ontvangers gevraagd een (malafide) app te installeren om pakketjes te volgen, die vervolgens wachtwoorden en bankinformatie buitmaakt.

Het merendeel van de ondervraagden ervaart zijn of haar smartphonegebruik nog altijd als veilig (61,4%). Slechts 5,4% van hen acht het nadrukkelijk onveilig om een smartphone te gebruiken.

Vrouwen zijn wat argwanender dan mannen, want 54% van de vrouwen vertrouwt een smartphone, terwijl 68,7% van de mannen het gebruiken ervan veilig vindt.

Drenten zien minste risico in smartphonegebruik

Per provincie zijn er duidelijke verschillen in hoe betrouwbaar en veilig men smartphones ervaart. Met name in Drenthe zijn er weinig die de gevaren van smartphones inzien (81,2%). Ook driekwart van de Limburgers gaat ervan uit dat hun smartphonegebruik veilig is.

In Zuid-Holland lijken inwoners zich meer bewust van de risico’s van smartphonegebruik. Net iets meer dan de helft van alle Zuid-Hollanders vindt het veilig (51,6%). Ook Brabanders en Utrechters vertrouwen lang niet altijd op de veiligheid van hun smartphone.

84% Nederlanders ontvangt malafide berichten

Cybercriminelen hebben een groot bereik: 84% van de Nederlanders ontvangt wel eens een malafide bericht. Het vaakst krijgen Nederlanders een sms of mail van criminelen die zich voordoen als bank of pakketbezorger.

Het ontvangen van een nep WhatsApp-bericht van een zogenaamde zoon of dochter lijkt haast op specifieke doelgroepen gericht. Onder 50-plussers geeft 22,2% aan wel eens zo’n bericht te ontvangen, terwijl dit bij jongere Nederlanders slechts voor 9,5% geldt.

Welke malafide berichten ontvangen Nederlanders

11,5% Nederlanders gehackt

Eén op de 9 van de Nederlanders is een keer slachtoffer geworden van hacking van bijvoorbeeld een e-mailadres of social media-account.

Van de leeftijdsgroep 16- tot 29-jarigen zou je verwachten dat ze mediawijs zijn grootgebracht, maar bijna 4 op de 10 jongeren werd al eens slachtoffer van digitale oplichting.

Vooral berichten van een telefoonprovider of de overheid doorzien mensen vaak niet, en zorgen ervoor dat ontvangers met regelmaat op gevaarlijke links klikken. Dit is minder vaak het geval bij sms’jes en e-mails van een bank of bezorgdienst.

Het sturen van een WhatsApp-bericht namens een zogenaamde bekende blijkt geregeld succesvol voor kwaadwillenden, want in 10,3% van de gevallen wordt een ontvanger ervan daadwerkelijk slachtoffer van digitale fraude. Ook nep-telefoontjes van zogenaamde bankmedewerkers worden vaak nog niet herkend: 9,6% ervaart achteraf te zijn opgelicht.

Op social media gaan de nodige voorbeelden rond van oplichters die zich via WhatsApp voordoen als de kinderen van beoogde slachtoffers.

Nederlanders vertrouwen op gezond verstand

Nederlanders blijken nog altijd iets teveel te vertrouwen op hun gezonde verstand: 80% van de ondervraagden zegt veiliger gebruik te maken van zijn of haar smartphone door niet te klikken op verdachte links of mails. Maar hoe zit het dan met links of mails die wel betrouwbaar lijken?

Wat men verder regelmatig doet om het smartphonegebruik veiliger te maken, is tweestapsverificatie om in te loggen (38,2%) of het gebruiken van een antivirus-app (34,5%).

Welke maatregelen nemen Nederlanders voor veilig smartphonegebruik

Tips voor veilig smartphonegebruik

Digitale criminaliteit viert hoogtij, dat blijkt ook weer uit de resultaten van deze enquête. Eerder onderzoek toonde al aan de cybercriminaliteit sinds Covid-19 is geëxplodeerd. Maar hoe kan je je hier tegen wapenen?

We zetten enkele tips voor veilig smartphonegebruik op een rij:

Tip 1. Installeer antivirus op je smartphone

Virussen en malware zijn er in alle vormen en maten. En je telefoon is er niet immuun voor. Minder dan 40% van onze respondenten geeft aan een antivirus-app geïnstalleerd te hebben op de smartphone. Ons advies: per direct installeren als je er nog geen hebt (meer info over antivirus-software).

Tip 2. Gebruik tweestapverificatie voor belangrijke accounts

Om belangrijke accounts (bank, email, berichtendiensten) beter te beschermen, wordt doorgaans aangeraden tweestapsverificatie in te stellen. Dit kan veelal via de instellingen van de desbetreffende app of dienst. Ook bij WhatsApp kan je het instellen, om te voorkomen dat je Whatsapp-account zomaar wordt overgenomen.

Tip 3. Pas op met appjes of smsjes van onbekende +316…. nummers

In veel gevallen sturen oplichters een smsje of appje vanaf een ‘normaal’ mobiel telefoonnummer, beginnend met +316… of 06…. Dit zijn berichten afkomstig van een telefoonnummer dat jij niet hebt opgeslagen in je contactlijst.

De oplichters beweren een bekende van je te zijn, of ze doen zich voor als je bank, een pakketdienst, de GGD of een andere publieke organisatie. Het feit dat er een link in een dergelijk bericht staat is extra verdacht. Klik dus nooit zomaar op een link in zo’n bericht.

Nep SMS DHL

Ga ook na of het logisch is dat je een dergelijk bericht ontvangt. Verwacht je helemaal geen pakketje, dan is het vreemd dat je een melding van DHL krijgt.

Tip 4. Verifieer het verhaal middels een videogesprek of een face-to-face meeting

Krijg je een tekstbericht uit naam van een bekende met een opvallend verzoek, wees dan alert, met name als het gaat om het doorsturen van een verificatiecode, het klikken op een link of het overmaken van geld.

Realiseer je ook dat WhatsApp-accounts steeds vaker gehackt en overgenomen worden. In dat geval kunnen oplichters communiceren vanuit de daadwerkelijke Whatsapp-account van het gehackte slachtoffer, en zo diens contactpersonen benaderen. De gehackte persoon kan zelf niet meer zijn account in. In kort tijdsbestek proberen de oplichters zo veel mogelijk slachtoffers te maken door zich voor te doen als de gehackte persoon.

In sommige gevallen zullen de oplichters je bellen, maar voordat je opneemt weer ophangen. Daarmee veinzen ze dat hebben geprobeerd te bellen maar dat ze je niet te pakken krijgen. Dat wekt vertrouwen én creëert een gevoel van urgentie. Zie het voorbeeld hieronder, waarbij de tekst in het wit de oplichter is.

Voorbeeld van WhatsApp-fraudegesprek

Dus krijg je via WhatsApp een vreemd verzoek van een bekende, zelfs als dat in een bestaande chat gebeurt, bel die persoon dan altijd zelf even op. Bij voorkeur gebruik je hiervoor videobellen. Zorg dat je een echt gesprek hebt, en laat je niet afschepen met een zogenaamd slechte verbinding.

Cybercriminelen bellen in sommige gevallen eerst met de gehackte persoon voordat diens account wordt overgenomen, om zo een geluidsopname te maken die ze kunnen afspelen als een beoogd slachtoffer belt om de legitimiteit van het verhaal te controleren. Door een bekende stem te laten horen (de stem van de gehackte persoon), wordt er vertrouwen gewekt bij het beoogde slachtoffer (zelfs als het gesprek snel wordt afgekapt onder het mom van een slechte verbinding).

Daarom is het devies; zorg dat je een echt gesprek hebt, het liefst via videochat, om te voorkomen dat je een geluidsopname krijgt voorgeschoteld. Nog beter is het als je iemand in levende lijve spreekt voordat je ingaat op diens verzoek om geld over te maken of informatie te overhandigen.

Tip 5. Scherm je privégegevens op social media af voor derden

Cybercriminelen maken veel gebruik van zogenaamde scrapingtechnieken om via social media persoonsgegevens te verzamelen van mensen. Bij veel social media zijn bijvoorbeeld je e-mailadres of je telefoonnummer inzichtelijk voor anderen als je deze niet expliciet afschermt.

Deze informatie kan gebruikt worden voor het op grote schaal en geautomatiseerd opslaan van jouw persoonsgegevens voor digitale aanvallen. Hoe meer informatie criminelen van je hebben, hoe gerichter ze de aanval kunnen afstemmen op jou als persoon en hoe groter de kans van slagen.

Onderzoeksmethode

Om te peilen hoe Nederlanders denken over de veiligheid van hun smartphone, is een enquête uitgeschreven via een extern onderzoeksbureau (een dochterbedrijf van onderzoeksbureau Panelwizard). In de vragenlijst werd gevraagd naar ervaringen met smartphones en verschillende vormen van online fraude. In totaal vulden 800 respondenten de vragen in.

Cybersecurity analist
David is cybersecurity analist en een van de oprichters van VPNgids.nl. Sinds 2014 heeft hij internationale ervaring opgedaan in het werken met overheden, NGO's en de private sector als cybersecurity- en VPN-expert en adviseur. Meer over David.
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen