Als er iets verandert in de persoonlijke situatie van kerkleden, geeft de overheid dit door aan de Stichting Interkerkelijke Ledenadministratie (SILA). Dat gebeurt ongevraagd en is zodoende onrechtmatig. De overheid moet hier dan ook mee stoppen.
Dat schrijft de Autoriteit Persoonsgegevens in een adviesrapport aan staatssecretaris van Digitalisering Alexandra van Huffelen.
Overheid deelt actief gegevens met kerken
De Basisregistratie Personen (BRP) is een database die de persoonsgegevens van alle inwoners van Nederland bevat. Dan moet je onder meer denken aan voor- en achternaam, woonadres, plaats, geboortedatum en contactgegevens. Ook als je in het huwelijksbootje stapt, verhuist of kinderen krijgt, wordt dat vermeld in de BRP.
Het is de taak van gemeenten om ervoor te zorgen dat de BRP up-to-date is. Lokale overheden zijn niet de enige instanties die toegang hebben tot de gegevens in de basisregistratie: ook de Rijksoverheid kan de data inzien. Het gaat echter verder dan inzien: de overheid deelt deze informatie actief met de ledenadministratie van de kerk (SILA).
Dat gebeurt zonder toestemming van kerkleden en is zodoende onrechtmatig, zo concludeert de Autoriteit Persoonsgegevens.
AP: ‘Deze onrechtmatige gegevensverstrekking moet stoppen’
De toezichthouder zegt dat het handig is dat organisaties toegang hebben tot de BRP om specifieke overheidstaken te vervullen, of als zij een groot maatschappelijk belang dienen. Denk aan een pensioenfonds die je actuele adres heeft als je verhuist. Of een gemeente die je gegevens bij de hand heeft als je je paspoort of rijbewijs moet verlengen.
“Kerken horen wat ons betreft niet in dit rijtje thuis”, zo zegt Aleid Wolfsen, bestuursvoorzitter van de Autoriteit Persoonsgegevens. Het doorgeven van persoonsgegevens uit de BRP aan kerken dient in zijn ogen geen algemeen belang en is niet noodzakelijk. Daarmee overtreedt de overheid de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).
Wolfsen: “Het wordt nu echt tijd om deze onrechtmatige gegevensverstrekking te stoppen. Mensen moeten zo veel mogelijk de baas zijn over hun eigen gegevens. Kerkleden moeten zelf kunnen beslissen of zij willen dat de kerk weet waar zij wonen en of ze getrouwd zijn.”
Meerdere instanties kritisch over verstrekken persoonsgegevens aan kerken
Mocht de overheid persoonsgegevens van kerkleden willen blijven doorgeven aan SILA, dan moet ze daarvoor om toestemming vragen. Burgers moeten daar zelf over kunnen besluiten en mogen zich daarbij niet onder druk gezet voelen. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan: sommigen voelen zich onder druk gezet, omdat de overheid hiernaar vraagt.
“Voor de volledigheid merkt de AP op dat ook voor de verstrekking van gegevens van de huidige leden uit de BRP aan de SILA met toestemming een verklaring of actieve handeling van het betreffende lid nodig is. Enkel een opt-out volstaat dus niet”, aldus de toezichthouder in het adviesrapport aan staatssecretaris Van Huffelen.
De Autoriteit Persoonsgegevens is niet de eerste instantie die kritisch is over de gegevensverstrekking van de overheid aan SILA. Het College Bescherming Persoonsgegevens (pdf), de voorganger van de AP, kwam in 2013 al tot de conclusie dat het delen van persoonsgegevens van kerkleden niet door de beugel kan. De Raad van State deed dit ook in hetzelfde jaar. Een meerderheid van de Tweede Kamer stemde in 2016 in met een motie die het kabinet opriep om niet langer automatisch gegevens te verstrekken aan kerken.
Update (15 september 2022): het Interkerkelijk Contact in Overheidszaken (CIO) vindt het advies van de Autoriteit Persoonsgegevens om niet langer persoonsgegevens van kerkleden met de kerkadministratie te delen zorgelijk. De toezichthouder wil dat de overheid stopt met “deze onrechtmatige gegevensverstrekking”. Het CIO is bang voor negatieve maatschappelijke gevolgen.
“Dit geldt voor de vijf miljoen aangesloten leden van de kerken, die meer handelingen moeten verrichten en een grote kans hebben om in de toekomst met een niet actuele ledenadministratie te worden geconfronteerd. Daarnaast beperkt het kerken in het uitvoeren van hun maatschappelijke rol, hun zorg voor de ander”, zo schrijft het CIO in een statement.
Met name de meest kwetsbare kerkleden zouden de dupe zijn als hun gegevens niet langer mogen worden gedeeld met de ledenadministratie van de kerk. Als voorbeeld noemt het CIO een 80-jarige vrouw die naar een verpleeghuis verhuist en niet langer in staat is om een adreswijziging door te geven. “Als zij daardoor uit beeld raakt bij de parochie of gemeente, kan zij niet meer worden bezocht en betrokken blijven bij haar geloofsgemeenschap, terwijl dat juist zo belangrijk voor haar is.”
