Het UWV gaat 460 fraudezaken opnieuw tegen het licht houden, omdat hierbij een omstreden fraude-algoritme is gebruikt. Het gaat om zaken waarbij een sanctie is opgelegd, of waarbij ontvangers het ontvangen uitkeringsbedrag geheel of gedeeltelijk moesten terugbetalen. Mogelijk gedupeerde uitkeringsontvangers worden op korte termijn hiervan op de hoogte gebracht.
Dat schrijft demissionair minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Katrien van Gennip een brief aan de Tweede Kamer, zo meldt de NOS.
UWV volgde jarenlang illegaal uitkeringsgerechtigden
Voor het begin van deze zaak moeten we terug naar afgelopen juli. De NOS en actualiteitenprogramma Nieuwsuur schreven toen dat het UWV jarenlang onrechtmatig gegevens van uitkeringsgerechtigden verzamelde. Het ging onder meer om IP-adressen: de uitkeringsinstantie gebruikte deze gegevens om te zien of iemand stiekem in het buitenland verbleef. Dat is namelijk niet toegestaan als je een werkloosheidsuitkering ontvangt. Alleen als het UWV hiervoor vrijstelling verleent mogen uitkeringsontvangers de grens over.
Ook plaatste het UWV stiekem cookies op apparaten van werkzoekenden om hun online activiteiten in de gaten te houden. Deze gegevens werden gekoppeld aan hun IP-adressen. Zo wist de uitkeringsinstantie precies wanneer iemand waar was en wat hij op het internet uitspookte. Dit gebeurde zowel bij uitkeringsgerechtigden die waren ingelogd op uwv.nl en werk.nl, als werkzoekenden die niet waren ingelogd op deze websites.
Sommige van deze tracking cookies volgden uitkeringsontvangers wel een half jaar, zo ontdekte de NOS. Daardoor was het mogelijk om mensen gedurende een langere periode te volgen, ook als ze niet waren ingelogd op een van de websites van het UWV. Eenmaal ingelogd konden gegevens die zes maanden oud waren aan elkaar worden gekoppeld.
Begin augustus werd duidelijk dat het UWV al jarenlang van de problemen afwist. De functionaris gegevensbescherming van de uitkeringsinstantie adviseerde in 2020 al om onmiddellijk te stoppen met het “grootschalig, heimelijk en onrechtmatig” verzamelen van locatiegegevens. Pas nadat de landsadvocaat zich met de kwestie bemoeide, besloot het UWV om naar de interne toezichthouder te luisteren.
UWV heropent toch honderden afgesloten fraudezaken
Het UWV besloot in juni om openstaande fraudezaken, waarvan de uitkeringsinstantie vermoedde dat men in het buitenland verbleef toen ze een WW-uitkering ontvingen, te sluiten. Tegelijkertijd besloot de instantie om reeds afgesloten zaken niet te heropenen. Op aandringen van demissionair minister Van Gennip heeft het UWV besloten om 460 afgesloten zaken opnieuw te gaan onderzoeken. De Autoriteit Persoonsgegevens adviseerde eveneens om de zaken opnieuw te bekijken.
Tot op heden heeft het UWV van drie uitkeringsgerechtigden een verzoek tot herziening ontvangen. In één geval is het besluit reeds herzien, omdat illegale dataverzameling “zeer waarschijnlijk een substantiële rol” speelde, zo bevestigt een woordvoerder van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid tegenover de NOS.
Verder schrijft minister Van Gennip aan de Tweede Kamer dat de onrechtmatig verzamelde data nog steeds niet uit de systemen van het UWV zijn verwijderd. De uitkeringsinstantie is daartoe wel bereid, maar om de 460 zaken opnieuw te beoordelen, zijn sommige van deze gegevens noodzakelijk.
Tweede Kamer wil meer openheid over gebruik algoritmes
Tweede Kamerlid Hind Dekker-Abdulaziz (D66) vindt het een goede zaak dat het UWV de 460 afgesloten zaken opnieuw bestudeert. Ze blijft het echter zorgelijk vinden dat de uitkeringsinstantie geen openheid van zaken wil geven over de gebruikte indicatoren en risicoselectiemechanismen uit het algoritme. Daarmee zou de opsporing van uitkeringsfraude in gevaar komen, zo benadrukt de minister. In een reactie op schriftelijke vragen van de D66’er, Sjoerd Warmerdam (D66) en Henk van Baarle (DENK) over het illegaal verzamelen van gegevens van uitkeringsgerechtigden zegt de bewindsvrouw dat ze bereid is om de Tweede Kamer in een vertrouwelijke, technische briefing hierover te informeren.
Dekker-Abdulaziz is blij dat overheidsinstanties in de toekomst worden verplicht om openheid van zaken te geven over het gebruik van algoritmes. “Binnenkort wordt er een wet ingevoerd die overheden hiertoe verplicht”, vertelt ze tegenover de NOS.
