Wie controleert hoe de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) zijn werk doet? Een ogenschijnlijk eenvoudige vraag, het antwoord daarop blijkt in de praktijk niet eenduidig. De Inspectie Justitie en Veiligheid, noch de Autoriteit Persoonsgegevens heeft de NCTV ooit aan een onderzoek onderworpen.
Dat blijkt uit navraag door NRC. Het dagblad schrijft dat het de afgelopen weken ‘nogal wat mailtjes en telefoontjes’ kostte om een antwoord te vinden op deze vraag.
NCTV bespioneert stiekem Nederlanders op sociale media met nepaccounts
Vorige week schreef NRC dat de NCTV jarenlang informatie over vooraanstaande Nederlanders heeft verzameld en gedeeld. Medewerkers van de dienst kregen de opdracht om met nepaccounts honderden politieke campagneleiders, religieuze voormannen en linkse en rechtse activisten te volgen op sociale media. Niemand wist hier iets van af, alles gebeurde in het grootste geheim.
Wat voor informatie verwerkte de Nationaal Coördinator? Uit vertrouwelijke analyses van werknemers blijkt dat ze uitgebreid schreven over de privésituatie en het doen en laten van degenen die ze op internet volgden. Volgens NRC ging het onder meer om de vraag of mensen getrouwd waren of niet, hoeveel kinderen ze hadden en met wie ze omgingen. Soms voegden ze zelfs foto’s toe aan de dossiers.
Het bericht leidde tot heel wat verontwaardiging in de Tweede Kamer. Diverse Kamerleden hebben aangegeven dat ze schriftelijke vragen gaan stellen. Tijdens het wekelijkse mondelingen vragenuurtje, dat vanmiddag plaatsvindt, komt het onderwerp ook ter sprake.
AP heeft geen toegang tot staatsgeheime informatie
Hoe heeft het zover kunnen komen? Wie had er moeten ingrijpen? NRC ging op onderzoek uit om het antwoord te vinden op deze vraag. Het blijkt juridisch gezien behoorlijk complex in elkaar te steken. De NCTV is een afdeling op het ministerie van Justitie en Veiligheid. De Inspectie Justitie en Veiligheid onderzoekt als toezichthouder ‘de kwaliteit van de taakuitvoering door organisaties werkzaam op het terrein van justitie en veiligheid’. De Inspectie wijst echter naar de Autoriteit Persoonsgegevens: die instantie gaat immers over het toezicht op organisaties en instanties die persoonsgegevens verwerken.
De Autoriteit Persoonsgegevens zegt op zijn beurt dat ze nooit onderzocht heeft hoe de NCTV aan zijn informatie komt. Wat de Nationaal Coördinator mag op het vlak van gegevensverzameling, verwijst de toezichthouder naar de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv 2017). De NCTV valt echter niet onder deze regeling, omdat het geen geheime dienst is. In plaats daarvan vallen de werkzaamheden van de NCTV onder de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG).
Verder benadrukt de Autoriteit Persoonsgegevens dat ze geen toegang heeft tot staatsgeheime informatie. De database waar de NCTV al haar analyses en bevindingen opslaat, bevat geheime informatie. Controle door de AP is juridisch gezien niet te verwezenlijken. Volgens de toezichthouder is de NCTV zelf verantwoordelijk om aan de Europese privacyregels te voldoen.
Meldingen door NCTV bij toezichthouder zijn nooit onderzocht
De voorganger van de Autoriteit Persoonsgegevens, het College Bescherming Persoonsgegevens (CBP), heeft in het verleden twee meldingen ontvangen van de NCTV. In 2014 meldde de Nationaal Coördinator dat ze aan ‘internetmonitoring’ deed om te waken over de nationale veiligheid. Bij dat onderzoek zouden alleen gebruikersnamen op sociale media vastgelegd worden, en geen persoonsgegevens. In werkelijkheid werd er wel degelijk onderzocht wie de achterliggende persoon was.
De tweede melding stamt uit 2016. Die ging over een geheime database waarin de analyses van het internetonderzoek werden opgeslagen. Naar eigen zeggen werden hier alleen de namen van betrokkenen in vermeld. Uit onderzoek van NRC blijkt dat er ook bijzondere persoonsgegevens werden verzameld, zoals afkomst en politieke denkbeelden.
Beide meldingen zijn nooit onderzocht door het CBP. Hoeveel meldingen er bij de Autoriteit Persoonsgegevens zijn gedaan door de NCTV, is onduidelijk en wordt uitgezocht.
