TikTok krijgt boete van 750.000 euro van AP

Logo van TikTok op een smartphone tegen een donkere achtergrond

De Autoriteit Persoonsgegevens heeft TikTok een bestuurlijke boete van 750.000 euro opgelegd. Het Chinese sociale netwerk heeft jarenlang de privacy van jonge, Nederlandse kinderen geschonden. De privacyverklaring van het platform was enkel in het Engels beschikbaar, en zodoende niet goed te begrijpen voor kinderen. Voor kinderen was het daardoor moeilijk te begrijpen hoe de app persoonsgegevens verzamelt, verwerkt en gebruikt. Dat is in strijd met de Europese privacywetgeving. TikTok heeft bezwaar aangetekend tegen de boete.

Dat schrijft de Autoriteit Persoonsgegevens in een persbericht.

Kinderen genieten extra bescherming in de AVG

Het is mei 2020 als de toezichthouder een onderzoek lanceert naar TikTok. De privacywaakhond wilde weten of de applicatie van het sociale netwerk privacyvriendelijk is ontworpen, welke informatie de app verzamelt en of dat goed wordt uitgelegd in de gebruikersvoorwaarden.

Het onderzoek is van groot belang, omdat kinderen een speciale positie innemen in de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Vanwege hun jonge leeftijd zijn ze zich minder bewust van de risico’s en gevolgen die zij lopen als zij toestemming geven aan derden om hun persoonsgegevens te verwerken. Zij genieten dan ook extra bescherming van de privacywetgeving. De AVG verplicht nationale toezichthouders om ‘bijzondere aandacht’ te schenken aan ‘specifiek op kinderen gerichte activiteiten’ (artikel 57).

TikTok niet helder en transparant in communicatie

Inmiddels zijn we ruim een jaar verder en heeft de Autoriteit Persoonsgegevens haar onderzoek naar de handelswijze van TikTok afgerond. De conclusie is dat het Chinese sociale netwerk niet transparant is over het verzamelen van gebruikersdata. Naar schatting hebben zo’n anderhalf miljoen kinderen de app op hun smartphone staan. Voordat zij de app daadwerkelijk konden installeren, moesten ze instemmen met de privacyvoorwaarden van het platform.

En daar ging TikTok de mist in: deze voorwaarden werden enkel in het Engels aangeboden. Voor jonge, Nederlandse kinderen is het moeilijk te begrijpen welke data het platform van hen verzamelt en wat ze met deze gegevens doet. Dat is in strijd met artikel 12 van de AVG. Daarin staat dat de verwerkingsverantwoordelijke (TikTok in dit geval) in een ‘beknopte, transparante, begrijpelijke en gemakkelijk toegankelijke vorm en in duidelijke en eenvoudige taal’ communiceert. “In het bijzonder wanneer de informatie specifiek voor een kind bestemd is”, aldus de AVG.

“Deze jonge doelgroep brengt een extra verantwoordelijkheid mee waar het gaat om het gebruik van duidelijke en eenvoudige taal in alle communicatie. Kinderen verdienen immers een specifieke bescherming, hetgeen maakt dat het gebruik van duidelijke en eenvoudige taal extra belangrijk is.”, schrijft de Autoriteit Persoonsgegevens in het boetebesluit. Vanwege de aard, ernst en duur van de overtreding vindt de toezichthouder een bestuurlijke boete van 750.000 euro ‘passend en geboden’.

TikTok gaat in beroep tegen het boetebesluit

TikTok heeft formeel bezwaar aangetekend tegen de boete. Ze meent dat ze allerlei maatregelen heeft getroffen om aan kinderen duidelijk te maken hoe het bedrijf persoonsgegevens gebruikt. Zo is er sinds juli 2020 een Nederlandstalige samenvatting van het privacybeleid van het bedrijf. In het Help Centre en Safety Centre van het bedrijf is bovendien volop informatie te vinden. De AP richt zich enkel op de gebruikersvoorwaarden en het privacybeleid van TikTok, wat te beperkend is.

Verder beargumenteert TikTok dat Nederlandse kinderen de Engelse taal ‘behoorlijk beheersen’. Het sociale netwerk benadrukt dat ons land sinds 2011 in de top drie staat van de Education First English Proficiency Index. Daardoor wordt artikel 12 van de AVG niet overtreden. Tot slot meent het bedrijf dat het onderzoeksrapport van de AP niet onderbouwt dat het privacybeleid geen duidelijke en eenvoudige taal gebruikt die is gericht op kinderen.

AP overhandigt onderzoeksresultaten aan Ierse toezichthouder

In oktober 2020 overhandigde de Autoriteit Persoonsgegevens haar onderzoeksbevindingen aan TikTok. Het sociale netwerk heeft daarop verschillende wijzigingen toegezegd en doorgevoerd om haar app voor kinderen onder de 16 jaar veiliger te maken. Zo worden alle geregistreerde accounts van 13- tot 15-jarigen standaard op privé gezet. Ook beperkt het platform de reactiemogelijkheden op video’s die door deze leeftijdsgroep zijn gemaakt en zijn downloads voortaan alleen nog maar toegestaan voor gebruikers die 16 jaar en ouder zijn. Tot slot hebben ouders meer controlemogelijkheden gekregen over het account van hun kinderen met de Family Pairing functie.

Op het moment dat de Autoriteit Persoonsgegevens haar onderzoek naar TikTok startte, had het geen kantoor in de EU. De nationale toezichthouders van alle EU-lidstaten kunnen in deze situatie een onderzoek starten naar privacyovertredingen van een bedrijf. Tijdens het onderzoek vestigde het bedrijf zich in Ierland. Technisch gesproken verviel daarmee de overtreding: het éénloketsysteem bepaalt dat het land waar het hoofdkantoor van het bedrijf staat dan een onderzoek moet instellen naar vermeende misstanden.

Monique Verdier, vicevoorzitter van de AP, zegt dat haar organisatie daarom de uitkomsten van haar onderzoek heeft overgedragen aan de Data Protection Commission (DPC), de Ierse privacywaakhond. “Het is nu aan de Ierse toezichthouder om ons onderzoek af te ronden en een definitief oordeel te vellen over de andere mogelijke privacyschendingen die de AP heeft onderzocht”, aldus Verdier.

Nederlandse partijen dreigen met rechtszaak tegen TikTok

TikTok ligt al geruime tijd onder vuur. De laatste tijd worden de duimschroeven nog eens steviger aangedraaid. Zo eisen de Consumentenbond en Stichting Take Back Your Privacy anderhalf miljard euro van het Chinese sociale netwerk wegens het onrechtmatig verzamelen en verhandelen van persoonsgegevens van Nederlandse kinderen. Daarmee heeft ByteDance, het moederbedrijf van TikTok, miljarden verdiend.

Sandra Molenaar, directeur van de Consumentenbond, noemde de handelswijze van TikTok ‘pure uitbuiting’ “Het bedrijf verdient honderden miljoenen per jaar over de ruggen van kinderen. En dat terwijl de privacywet juist voorschrijft dat kinderen extra beschermd zouden moeten worden. Maar daar heeft TikTok lak aan. Het verzamelt stiekem toch allerlei privégegevens van kinderen en gebruikt die voor advertenties, waar het bakken met geld mee verdient. TikTok heeft kinderen tot een product gemaakt.” De Bond en Stichting Take Back Your Privacy dreigen nu met een rechtszaak.

Stichting Onderzoek Marktinformatie (SOMI) diende begin juni een schadeclaim van 1,4 miljard euro in tegen TikTok wegens het op grote schaal overtreden van Europese privacy- en consumentenwetgeving. Ook voldoet het platform niet aan de transparantieverplichtingen die voortvloeien uit de AVG.

“Het lijkt vaak leuk en onschuldig, maar TikTok is gewoon een profielen- en advertentiemachine”, zo zei advocaat Douwe Linders, die de stichting vertegenwoordigt. “SOMI heeft een sterke zaak en wij zullen vechten voor de belangen van haar achterban. Maar een reus als TikTok zal zich niet snel gewonnen geven. We moeten een lange adem hebben en zorgvuldig te werk gaan.” SOMI zegt dat 64.000 ouders verspreid over heel Europa zich bij hen hebben gemeld.

Techredacteur
Techliefhebber pur sang: Anton is gek op alles wat met technologie en internet te maken heeft. Cybersecurity, privacy en internetcensuur hebben dan ook zijn volle aandacht. Meer over Anton.
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen