De gemeente Enschede hoeft de bestuurlijke boete van 600.000 euro niet te betalen aan de Autoriteit Persoonsgegevens. De toezichthouder legde deze boete op voor het monitoren van Wifi-signalen van bezoekers van het centrum. De rechtbank bepaalde vrijdag dat de boete op basis van “onjuiste gronden” is uitgedeeld.
Dat staat in het vonnis van de rechtbank.
AP legt boete op aan gemeente Enschede voor Wifi-tracking bezoekers stadscentrum
In mei 2018 gaf de gemeente Enschede de opdracht aan een gespecialiseerd bedrijf om de drukte van de binnenstad te meten. Daarvoor maakte het bedrijf gebruik van een methode die Wifi-tracking heet. Het achterliggende idee daarvan is dat men aan de hand van het aantal Wifi-signalen een indruk krijgt hoeveel mensen op een bepaald moment het stadscentrum bezoekt. Bijna twee jaar later, in april 2020, zette de gemeente het experiment stop.
De Autoriteit Persoonsgegevens beschouwde deze meetmethode als een overtreding van de Europese privacywetgeving. Omdat de sensoren ieder Wifi-signaal als unieke code registreerde, was het theoretisch gezien mogelijk om mensen op de voet te volgen en identificeren. Verder kon de gemeente deze informatie gebruiken om gedetailleerde gebruikersprofielen mee op te stellen.
De toezichthouder besloot daarom in april 2021 om een boete van 600.000 euro op te leggen. “Iedereen heeft het recht om vrij en onbespied over straat te gaan. Zonder dat de overheid of een andere partij kan meekijken of noteren wat je doet. Dat past bij onze vrije en open samenleving”, zo zei Monique Verdier, vicevoorzitter van de Autoriteit Persoonsgegevens, over de kwestie.
Gemeente Enschede klaagt toezichthouder aan
De gemeente Enschede vond dat ze niets verkeerd had gedaan en besloot om een bezwaarschrift in te dienen bij de privacywaakhond. Die zei op haar beurt dat de boete wel degelijk terecht was en dat deze gewoon betaald moest worden. Daarop besloot het college van B&W om de juridische weg te bewandelen en de Autoriteit Persoonsgegevens aan te klagen.
“Wij zijn van mening dat de Autoriteit Persoonsgegevens een besluit heeft genomen in strijd met meerdere beginselen van behoorlijk bestuur, niet voldoende onderzoek heeft gedaan, geen hoor- en wederhoor heeft toegepast, ongemotiveerd voorbij gaat aan veel argumenten die wij in de zienswijze hebben aangedragen, niet genoeg rekening houdt met boeteverlagende omstandigheden, willekeurig handelt en kwalijk heeft gehandeld in hun uitingen naar buiten”, schreef het college in een brief aan de gemeenteraad.
AP onderzocht niet of er daadwerkelijk personen werden geïdentificeerd
De rechtbank van Zwolle deed vrijdag uitspraak in deze zaak. Het vonnis viel uit in het voordeel van de gemeente Enschede. Volgens de rechter ging de Autoriteit Persoonsgegevens uit van “de aannemelijkheid” om mensen te identificeren: de toezichthouder baseerde zich niet op feitelijk onderzoek. Met andere woorden, de AP maakte niet hard dat er ook daadwerkelijk mensen werden gevolgd door de Wifi-signalen in kaart te brengen, maar noemde enkel een theoretische mogelijkheid.
“De rechtbank is van oordeel dat de AP onvoldoende heeft onderzocht of de door haar genoemde manieren het inderdaad, in de gegeven situatie, mogelijk maken om de identiteit van een gebruiker van een mobiel apparaat met het blote oog te achterhalen. De enkele stelling van de AP dat bedoelde medewerkers dit redelijkerwijs zouden kunnen doen overtuigt de rechtbank niet. De AP had moeten onderzoeken of het redelijkerwijs te verwachten is dat de genoemde middelen worden gebruikt om de natuurlijke persoon direct of indirect te identificeren”, zo staat er in het vonnis.
Dat deed de toezichthouder niet, zo oordeelt de rechtbank. Om die reden heeft de Autoriteit Persoonsgegevens “op onjuiste gronden” een bestuurlijke boete uitgedeeld. Die wordt om die reden dan ook vernietigd, wat betekent dat de gemeente Enschede deze niet hoeft te betalen.
Wethouder blij dat de rechtbank de ‘onterechte megaboete’ schrapt
Harmjan Vedder, wethouder van de gemeente Enschede, reageert opgelucht op de uitspraak van de rechtbank. “Ik ben blij dat de rechter de onterechte megaboete van 600.000 euro schrapt. Dit onderstreept dat we zorgvuldig zijn omgegaan met de privacy van onze inwoners en de bezoekers van onze stad. We blijven een grote verantwoordelijkheid houden om ethisch om te gaan met data en technologie. Ook in deze zaak heeft dat voor ons voorop gestaan.”
