De politie en het Openbaar Ministerie (OM) zijn er opnieuw in geslaagd om een cryptocommunicatiedienst te kraken. Ditmaal gaat het om Exclu. Agenten luisterden vijf maanden lang mee en gebruikten de opgedane kennis om 42 verdachten aan te houden in Nederland, België en Duitsland. De versleutelde chat-applicatie is tevens ontmanteld zodat gebruikers niet meer slachtoffers kunnen maken.
Het Openbaar Ministerie vertelt over de actie via een persverklaring.
Dit moet je weten over Exclu
Exclu is een chatdienst waarmee gebruikers versleutelde berichten over en weer kunnen sturen en ontvangen. Daardoor is het mogelijk om veilig te communiceren, maar ook om buiten het zicht van opsporings- en veiligheidsdiensten te praten over criminele handelingen.
Naast berichten kunnen gebruikers met Exclu ook foto’s, video’s, notities en memo’s versleuteld versturen. Om de beveiligde chatdienst te kunnen gebruiken, moeten gebruikers een licentie afnemen. Voor een half jaar betaal je 800 euro. Naar schatting had Exclu zo’n 3.000 gebruikers, waarvan 750 Nederlandstaligen.
Politie en OM lanceren twee onderzoeken naar Exclu
De politie en het OM hebben Exclu al langer in het vizier. In september 2020 startten zij de operatie 26Samber. Dit onderzoek richtte zich op de eigenaren en beheerders van de cryptocommunicatiedienst. Zij worden ervan verdacht een criminele organisatie te runnen en criminele activiteiten te faciliteren. Klanten komen er niet zomaar mee weg. In april 2022 lanceerden de politie en het OM onder de noemer 26Lytham een onderzoek naar de gebruikers van Exclu.
Vijf maanden lang luisterden de politie en het OM mee met Exclu. Hoe zij erin slaagden om de chatdienst te kraken, laten ze in het midden. De resultaten van het onderzoek zijn wel bekendgemaakt. Een internationale operatie, die voortvloeide uit het onderzoek 26Lytham, leidde vrijdag 3 februari tot 79 doorzoekingen en 42 arrestaties. Tevens confisqueerden agenten meerdere kilo’s aan drugs, luxe goederen, vuurwapens en meer dan 4 miljoen euro aan cash.
Politie roept gebruikers Exclu op zich te melden
Het Team High Tech Crime (THTC) vervulde een sleutelrol in het onderzoek. Ook de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD) en Rijksrecherche hielpen mee. Tevens was er een rol weggelegd voor Eurojust, Europol, en handhavingsinstanties uit Italië, Zweden, Frankrijk en Duitsland. Om ervoor te zorgen dat er niet meer slachtoffers vallen, is Exclu ontmanteld.
Gebruikers van Exclu die zich kunnen beroepen op het wettelijk verschoningsrecht -zoals advocaten, notarissen en artsen- krijgen de kans om zich te melden bij de politie. Ze moeten dan wel hun gebruikersgegevens delen. Agenten controleren of ze niets verkeerd hebben gedaan. Als dat zo is worden hun gegevens uit het onderzoek verwijderd.
De politie kraakte eerder al deze chatdiensten
Exclu is niet de eerste versleutelde chatdienst die de politie uit de lucht haalt. In 2016 haalde de politie de servers van Ennetcom offline. Ennetcom was een Nederlands bedrijf dat BlackBerry-telefoons aanbood om versleutelde berichten mee te versturen. In praktijk werd het door criminelen gebruikt om in het geheim te communiceren over uiteenlopende misdrijven.
In 2020 wist de politie EncroChat te kraken. In korte tijd verzamelden agenten meer dan twintig miljoen vertrouwelijke berichten. In de daarop volgende weken arresteerde de politie honderd verdachten van zware delicten, ontmantelde ze negentien drugslaboratoria, haalde ze tientallen vuurwapens van straat en legde ze beslag op achtduizend kilo cocaïne, twaalfhonderd kilo crystal meth en bijna twintig miljoen euro aan contant geld.
Begin 2021 tot slot werd Sky ECC gehackt door de Nederlandse politie. Ze wist hierdoor meer dan één miljard berichten af te luisteren. In de daarop volgende weken arresteerde de politie 73 verdachten en nam ze vuurwapens, harddrugs en miljoenen euro’s aan contant geld in beslag. Jean-François Eap, de CEO van Sky ECC, en Thomas Herdman, een voormalige hooggeplaatste medewerker van de berichtendienst werden door het Amerikaanse ministerie van Justitie aangeklaagd.
