Als het aan de overheid ligt worden algoritmen in de toekomst ingezet om mensen die in de problemen verkeren te helpen. Toetsing en transparantie zijn twee belangrijke voorwaarden om hier aan te voldoen. Het kabinet laat op dit moment uitzoeken hoe zoiets zou kunnen werken.
Dat schrijft staatssecretaris van Digitalisering Alexandra van Huffelen in diverse brieven aan de Tweede Kamer.
Een belangrijk leermoment
Algoritmes zijn eigenlijk niets meer dan een reeks instructies die een computer uitvoert als een vooraf bepaalde voorwaarden wordt voldaan. Algoritmes zorgen er bijvoorbeeld voor dat iemand automatisch een ontvangstbevestiging ontvangt. Of dat er een boete op de deurmat valt als je harder dan de maximumsnelheid hebt gereden. Algoritmes nemen dus heel wat werk uit handen, maar zijn ook in staat om patronen te herkennen.
Echter, aan algoritmes kleeft een negatief imago. Verkeerd gebruik van algoritmes kan een grote impact op het leven van burgers hebben. De toeslagenaffaire en Fraude Signalering Voorziening (FSV) zijn twee recente voorbeelden die aantonen dat als het mis gaat, het ook goed mis gaat. Algoritmes leidden in deze gevallen tot vooringenomenheid, discriminatie en etnisch profileren. Diverse Europarlementariërs noemden de toeslagenaffaire in ons land deze week een belangrijk leermoment.
Staatssecretaris wil algoritmen inzetten om mensen te helpen
Algoritmes kunnen daarentegen ook gebruikt worden om burgers te helpen. “De nadruk moet bij inzet van algoritmen niet alleen liggen op het bestraffen van mensen. Er zijn nu ook algoritmen die goede dingen doen”, zo zegt staatssecretaris Van Huffelen. Zij wil algoritmen inzetten om burgers die in de problemen verkeren -denk aan mensen met een kleine beurs als gevolg van werkloosheid of burgers die in de schuldhulpsanering zitten- te helpen.
Van Huffelen: “Juist nu mensen in financieel zwaar weer terecht komen wil ik dat de overheid algoritmen vooral inzet om mensen te helpen, bijvoorbeeld bij het gebruik van regelingen zoals bij UWV en SVB. Dat er een algoritme komt dat mensen wijst op regelingen die ze mislopen waar ze wel recht op hebben. Ik laat nu uitzoeken hoe zoiets zou kunnen werken.”
‘Werking en inzet algoritmes moet transparant zijn’
De staatssecretaris hoopt met algoritmen de grondrechten van Nederlanders te waarborgen en participatie te bevorderen. “Dat is ook nodig om de kansen van de digitale transitie verantwoord te kunnen verzilveren”, zo zegt Van Huffelen. Openheid en transparantie over het gebruik van algoritmen is hiervoor essentieel. Een algoritmetoezichthouder moet hierop toezien.
De nog op te richten algoritmewaakhond moet algoritmes voorafgaand, tijdens en na de implementatie monitoren. “En de werking en inzet moeten transparant zijn, waarbij het duidelijk is waar burgers en bedrijven hun recht kunnen halen wanneer ze menen dat het algoritme onrechtmatig wordt ingezet.”
Van Huffelen ziet belangrijke rol weggelegd voor Europese wetgeving
Om algoritmes op een verantwoorde manier in te zetten, spelen volgens de staatssecretaris Europees beleid en wetgeving een belangrijke rol. Ze verzekert de Tweede Kamer dat het kabinet zich in Europees verband sterk maakt om burgers -en in het bijzonder kinderen- te beschermen voor de uitwassen van algoritmische toepassingen. Ook mogen er alleen toepassingen op de markt verschijnen die fundamentele rechten respecteren.
Het kabinet gaat nog een stap verder door een algoritmeregister in het leven te roepen. Dat moet komend jaar gebeuren. Staatssecretaris Van Huffelen hoopt in november de ambities van het kabinet rondom dit thema te hebben uitgewerkt.
