De uitwerking van een toezichthouder op algoritmes laat niet lang meer op zich wachten. Uiterlijk eind juni kondigt het kabinet een plan aan voor de nieuwe toezichthouder. Dan horen we wellicht meer over de invulling van het takenpakket, welke instanties daarbij betrokken zijn en de financiering ervan.
Dat kunnen we opmaken uit de Planningsbrief Digitale Zaken, die is opgesteld door staatssecretaris voor Koninkrijksrelaties en Digitalisering Alexandra van Huffelen.
Kabinet belooft algoritmewaakhond te installeren
Eind vorig jaar presenteerde het nog te vormen vierde kabinet van Mark Rutte het coalitieakkoord ‘Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst’. Daarin stippelden de aanstaande regeringspartijen de belangrijkste punten aan voor het kabinetsbeleid voor de komende vier jaar.
Eén van de aspecten die prominent naar voren kwam in het regeerakkoord, was dat de Autoriteit Persoonsgegevens er flink wat geld bij krijgt. Jarenlang moest de toezichthouder zich zien te redden met een bedrag van 25 miljoen euro. Dit jaar krijgt de privacywaakhond er 2 miljoen euro extra bij. In 2023 en 2024 wordt het budget van de AP met respectievelijk 4 en 6 miljoen euro verhoogd. Vanaf 2025 krijgt de toezichthouder er structureel 8 miljoen euro bij.
In de kabinetsplannen werd tevens gesproken over een ‘algoritmewaakhond’. “We regelen wettelijk dat algoritmes worden gecontroleerd op transparantie, discriminatie en willekeur. Een algoritmetoezichthouder bewaakt dit. De overheid geeft het goede voorbeeld door niet meer data te verzamelen en onderling te delen dan nodig en ontwikkelt regels voor data ethiek in de publieke sector”, zo staat er in het coalitieakkoord.
Kamerbrief over algoritmewaakhond in aantocht
De Tweede Kamer vraagt al langer om een instanties die algoritmes onder de loep legt. Met de komst van een algoritmewaakhond gaat dus een langgekoesterde wens van de Kamer in vervulling. Details over de invulling van de taken en bevoegdheden is tot nu toe niets bekend. Het enige dat we weten is dat het kabinet een bedrag van 3,6 miljoen euro hiervoor heeft gereserveerd.
Op korte termijn krijgen we meer opheldering over het voornemen om een algoritmeautoriteit in het leven te roepen. Staatssecretaris voor Koninkrijksrelaties en Digitalisering Alexandra van Huffelen stuurde afgelopen week een brief naar de Tweede Kamer. Daarin geeft ze een overzicht van de documenten en rapportages die komend jaar naar de Kamer worden verzonden.
Eén van de punten die Van Huffelen in de brief noemt, is een Kamerbrief over de inrichting van een algoritmetoezichthouder. Voor het einde van het tweede kwartaal, dus uiterlijk eind juni, wil de staatssecretaris het document aanbieden aan de Tweede Kamer. In dezelfde periode stuurt de bewindsvrouw tevens een brief naar het parlement over het algoritmeregister.
‘Algoritmes gebruiken lang niet altijd persoonsgegevens’
Aanvankelijk was het plan om de algoritmewaakhond bij de Autoriteit Persoonsgegevens onder te brengen. Privacydeskundigen waren kritisch over dit voornemen. Hun grootste zorg was dat de privacywaakhond te veel het accent zou leggen op privacy en bescherming van persoonsgegevens.
“Algoritmes gebruiken lang niet altijd persoonsgegevens, maar dat is wel de focus van de AP. Ook zit de pijn niet altijd bij privacy. Algoritmes kunnen ook de markt verstoren of tot machtsmisbruik leiden”, zo zei Corien Prins, hoogleraar Recht en Informatisering aan de Universiteit Tilburg en voorzitter van de Wetenschappelijke Raad voor Regeringsbeleid (WRR), over de kwestie.
Bart Schermer, hoogleraar Recht en Digitale Technologie aan de Universiteit Leiden, vond het eveneens onverstandig om het toezicht op algoritmes bij de Autoriteit Persoonsgegevens neer te leggen. “Door de taak bij de AP onder te brengen, zit er gelijk het stempel van persoonsgegevens op. De AP heeft niet per se kaas gegeten van algoritmes voor de veiligheid van vliegtuigonderdelen of algoritmes in medische apparatuur.”
