Provinciale Statenverkiezingen 20 maart 2019 Nederland

Politieke partijen kunnen gerichter adverteren door illegaal plaatsen tracking cookies

Laatst bijgewerkt: 20 maart 2019
Leestijd: 9 minuut, 18 seconden

Bij de invoering van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) op 25 mei 2018 bleken veel politieke partijen te worstelen met de correcte implementatie van deze nieuwe privacywetgeving. Een rondgang van RTL Nieuws leerde toentertijd dat onder meer 50Plus, CDA, de ChristenUnie en de SP moeite hadden om alle privacy-beschermende maatregelen die de wet oplegt tijdig te implementeren. Bijna 10 maanden verder en met de Provinciale Statenverkiezingen voor de deur, onderzocht VPNgids.nl in hoeverre politieke partijen hun websites nu op orde hebben op privacy-gebied. Tevens werd gekeken naar de Facebookstrategieën van verscheidene partijen in de strijd om de kiezer.

Bijna de helft van de websites van politieke partijen plaatst tracking cookies zonder toestemming

Voor het huidige onderzoek analyseerde VPNgids.nl de websites van 44 politieke partijen (landelijk, regionaal en jongerenafdelingen). Bij 21 van de 44 onderzochte websites werd geconstateerd dat er marketingcookies worden geplaatst nog voordat sitebezoekers hier toestemming voor hebben gegeven.

Bovendien plaatsen 9 van de 44 websites marketingcookies, zonder dat er überhaupt een cookiemelding wordt getoond. Dit zijn vooral regionale partijen (7), maar ook de landelijke jongerenpartijen van SGP en SP.

Het is volgens de wet verboden om commerciële tracking cookies te plaatsen bij sitebezoekers als zij hiermee niet expliciet hebben ingestemd. Recentelijk constateerde de NOS al dat veel Nederlandse websites onrechtmatig dergelijke cookies plaatsen. Nu blijkt dit dus ook op grote schaal te gebeuren op de websites van politieke partijen.

In onderstaande tabel staat weergegeven welke landelijke politieke partijen tracking cookies op hun website plaatsen voordat hier toestemming voor is gegeven (laatste update: 20 maart 2019, waarbij de landelijke website van de ChristenUnie werd toegevoegd aan het rijtje websites dat onrechtmatig tracking cookies plaatst).

Tabel 1. Landelijke politieke partijen die zonder toestemming marketingcookies op hun jongerenwebsites plaatsen, en welke cookies dit precies zijn

Tabel met landelijke jongerenpartijen die tracking cookies plaatsen

Bij de grote partijen gaat het dus voornamelijk om de jongerensites waar onrechtmatig tracking cookies worden geplaatst, en bij Forum voor Democratie en ChristenUnie gebeurt dit zowel op de jongerenwebsite als op de reguliere website. Kijken we vervolgens naar de websites van regionale partijen, dan zien we ook daar verscheidene overtredingen van de cookiewetgeving (tabel 2).

Tabel 2. Regionale partijen die zonder toestemming marketingcookies op hun websites plaatsen, en welke cookies dit precies zijn

Tabel met regionale partijen die tracking cookies plaatsen

De marketingcookies die door de onderzochte websites geplaatst worden zijn o.a.:

  1. Facebook-cookies (bij 12 websites)
  2. YouTube-cookies (bij 11 websites)
  3. Doubleclick-cookies (bij 9 websites)

De marketingcookies die gebruikt worden op de websites van politieke partijen zijn vooral gericht op remarketing, hetgeen politieke partijen in staat stelt hun advertenties gerichter in te zetten bij doelgroepen die reeds interesse in een bepaalde partij hebben getoond.

Facebook-advertenties

Verscheidene politieke partijen blijken voor de Provinciale Statenverkiezingen ook erg actief bezig te zijn met Facebook-advertenties. Dit proces wordt voor hen vergemakkelijkt op het moment dat zij de remarketing-mogelijkheden van Facebook gebruiken. Het plaatsen van Facebook-cookies op hun site maakt het voor politieke partijen eenvoudiger om gericht te adverteren via dit sociale media platform. Echter, op veel politieke websites worden deze cookies dus onrechtmatig bij sitebezoekers geplaatst. Onder meer Forum voor Democratie en Sterk Lokaal plaatsen direct zonder toestemming een Facebookcookie bij een bezoek aan hun website en zijn tevens actief bezig met Facebook-advertenties. Daarom werden de Facebookactiviteiten van de politieke partijen geëvalueerd in de aanloop naar de verkiezingen.

Strijd om de kiezer op Facebook intensiveert met de week

In de vier weken voorafgaand aan de verkiezingen werd op wekelijkse basis gekeken hoe actief de verschillende partijen op Facebook waren. Er werd hierbij gekeken naar het aantal verschillende Facebook-advertenties op zowel de nationale als regionale Facebookpagina’s van de verscheidene politieke partijen. De metingen liepen van week 8 t/m week 11, tot enkele dagen voor de verkiezingen.

Afbeelding 1. De stijging van het aantal politieke Facebook-advertenties per week

Aantal Facebookadvertenties per week

Regerende partijen adverteren het meest

Van alle partijen zijn de huidige regeringspartijen VVD, CDA en D66 het meest actief met advertenties op Facebook. In de laatste week voor de verkiezingen is bijna 81% van de 1319 Facebook-advertenties van de huidige coalitiepartijen (VVD, CDA, D66 en CU); er lijkt door deze partijen dus hard te worden ingezet op het bereiken van de kiezer via Facebook.

Afbeelding 2. Aantal Facebook-advertenties per politieke partij in week 11 (week voor de verkiezingen)

Facebook advertenties per partij

*Lokaal Overig beslaat het totale aantal advertenties van alle overige lokale partijen die niet individueel benoemd worden in de grafiek.

Als we de huidige coalitiepartijen afzetten tegen de oppositiepartijen, dan valt op dat, naarmate de verkiezingen dichterbij komen, de coalitie steeds verder uitloopt op de oppositie qua aantal Facebook-advertenties.

Afbeelding 3. Verhouding tussen coalitie- en oppositiepartijen m.b.t. hoeveelheid actieve Facebook-advertenties gedurende de 4 weken voor de verkiezingen

Coalitie versus oppositie op facebook

Regionale targeting

Omdat het de Provinciale Statenverkiezingen betreft, is het interessant om in te zoomen op de provincies. Gedurende vier weken werd per provincie bijgehouden hoe actief de verscheidene politieke partijen op Facebook waren. Hieruit is goed op te maken om welke provincies op Facebook het hardst gestreden wordt.

Afbeelding 4. Aantal Facebook-advertenties per provincie van regionale partijen en regionale Facebookpagina’s van landelijke partijen

Landkaartjes Nederland Regionale Facebook advertenties

Van alle regionale advertenties is het grootste deel gericht op Limburg, Noord-Brabant en Noord-Holland. In Overijssel en Utrecht is dit juist het laagst.

In de week voorafgaand aan de verkiezingen was het aantal regionale advertenties het grootst. Onderstaande grafiek toont per provincie welke partij op regionaal niveau de meeste Facebook-advertenties had.

Afbeelding 5. Partijen die de meeste regionale advertenties uit hebben staan via Facebook per provincie in de week voor de verkiezingen (week 11)

Politieke partijen met de meeste regionale advertenties op Facebook per provincie

In de randstad is het CDA het meest actief, terwijl de VVD in de zuidelijke provincies fors inzet op zichtbaarheid op Facebook.

Hierbij moet de kanttekening gemaakt worden dat uitsluitend advertenties van regionale partijen en regionale Facebookpagina’s van landelijke partijen worden meegerekend. De nationale Facebookpagina’s van de grote partijen worden dus niet meegerekend, hetgeen een enigszins vertekend beeld kan geven. Zo is het lastig te achterhalen waar de advertenties van de nationale Facebookpagina’s van de grote partijen precies worden getoond, omdat dit van hun targetinginstellingen afhangt.

Vanuit de nationale Facebookpagina’s van grote politieke partijen zijn in de week voorafgaand aan de verkiezingen vooral advertenties van PVDA (10 advertenties), Groenlinks (11 advertenties), VVD (17 advertenties), SP (22 advertenties) en het CDA (586 advertenties) actief. Met name dit laatste aantal is opvallend. Het CDA heeft vanuit de landelijke Facebookpagina een zeer lokaal georiënteerde campagne opgezet, met speciale advertenties gericht op elk postcodegebied/gemeente. Als deze advertenties zouden worden meegerekend als regionale advertenties, dan zou in veel provincies het CDA als meest dominante Facebook-adverteerder uit de bus komen.

Bevindingen per provincie: vooral om Limburg, Noord-Brabant en Noord-Holland wordt hard gestreden

Zoals eerder aangegeven lijkt vooral om Limburg, Noord-Brabant en Noord-Holland gestreden te worden. Daarbij is opvallend dat vooral coalitiepartijen VVD, CDA en D66 in veel provincies doorgaans het hardst inzetten op Facebook. In de noordelijke provincies zijn het juist regionale partijen die de meeste actieve advertenties hebben lopen. In onderstaande tabel staan kort de belangrijkste bevindingen per provincie uiteengezet. Het betreft het aantal Facebook-advertenties in week 11 (de week voor de verkiezingen).

Tabel 3. Meest actieve partijen op Facebook per provincie

Provincie Politieke partijen met meeste Facebook-advertenties
Drenthe De VVD is hier met 20 Facebook-advertenties het sterkst vertegenwoordigd. Met enige afstand volgen D66 (7) en het CDA (4).
Flevoland In Flevoland is de VVD (27) het meest actief, gevolgd door het CDA (11) en D66 (7).
Friesland In Friesland is het een lokale partij die de boventoon voert; Natuurlijk Fryslân heeft met 13 advertenties de meest prominent aanwezigheid op Facebook. Hierna volgen SP (8), D66 (7) en FNP (5).
Gelderland In Gelderland domineren PvdA (17), het CDA (13) en D66 (8) met de meeste actieve Facebook-advertenties.
Groningen In Groningen lijken de landelijke partijen niet erg actief met Facebook-advertenties. De regionale partij het Groninger Belang heeft 13 advertenties lopen en is daarmee koploper in de provincie. Hierna volgen de coalitiepartijen D66, de VVD en het CDA, met respectievelijk 8, 7 en 5 advertenties.
Limburg In de provincie Limburg wordt fel gestreden om de kiezer als men afgaat op de Facebookactiviteit van verscheidene partijen. Het betreft een titanenstrijd tussen de VVD (47) en het CDA (39). D66 en de PvdA volgen met 7 advertenties elk.
Noord-Brabant Noord-Brabant is ook een provincie waar relatief veel politieke Facebook-advertenties draaien. VVD is met 47 advertenties het actiefst. Partij voor de Dieren volgt met 20 actieve advertenties, en daarna het CDA, die er 9 heeft.
Noord-Holland Net als in Limburg en Noord-Brabant wordt er ook in Noord-Holland erg actief op Facebook geadverteerd door politieke partijen. Het CDA is zeer voortvarend met 41 advertenties, gevolgd door D66 (9) en Partij voor de Dieren (8).
Overijssel In Overijssel wordt weinig geadverteerd. D66 leidt met 9 advertenties, GroenLinks heeft er 4. ChristenUnie, Partij voor de Dieren en PvdA hebben allemaal 1 advertentie, terwijl de overige partijen niet via regionale Facebookpagina’s in Overijssel adverteren.
Utrecht Er gebeurt weinig op Facebookgebied in Utrecht waar het de Provinciale Statenverkiezingen betreft. D66 en VVD leiden met respectievelijk 7 en 6 advertenties.
Zeeland In Zeeland is de VVD het meest actief (16 advertenties), gevolgd door de regionale Partij voor Zeeland (13). D66 heeft vervolgens 11 advertenties.
Zuid-Holland In deze provincie zijn vooral de coalitiepartijen erg actief. CDA heeft 15 actieve Facebook-advertenties, gevolgd door D66 en VVD die allebei 14 advertenties hebben lopen. De PVV heeft 5 advertenties en de overige partijen hebben allemaal 0, 1 of 2 actieve advertenties.

Toelichting: tracking cookies, functionele cookies en analytische cookies

In het huidige onderzoek is specifiek gekeken naar het onrechtmatig plaatsen van tracking cookies. Veel websites maken daarnaast gebruik van functionele cookies en analytische cookies, maar hiervoor gelden andere regels. Functionele cookies zijn noodzakelijk voor het goed functioneren van een website en mogen doorgaans zonder het accepteren van een cookiemelding geplaatst worden. Hetzelfde geldt in veel gevallen voor (geanonimiseerde) analytische cookies die het gedrag en de demografische karakteristieken van sitebezoekers vastleggen zonder dit te koppelen aan hun identiteit.

Sinds 2013 gelden er in Nederland strenge cookieregels. Met de komst van de Europese privacywet AVG zijn deze regels in 2018 nog iets verder aangescherpt. Door het gebruik van tracking cookies kunnen platformen als Facebook uitgebreide profielen van gebruikers maken en daarmee adverteerders helpen om heel gericht advertenties te tonen op basis van iemands surfgedrag. Privacyorganisaties als Bits of Freedom waarschuwden eerder al dat dergelijke gebruikersprofielen kunnen worden gebruikt voor politieke advertenties. Dit zou ons kwetsbaar maken, omdat het een eenzijdige spiegel voorhoudt. Het is mogelijk om als consument zelf je cookies in je browser te beheren of tracking tegen te gaan, maar dit ontslaat websites niet van hun verplichting om hun cookiebeleid op orde te hebben.

Verantwoording onderzoeksmethodiek

In de aanloop naar de Provinciale Statenverkiezingen monitorde VPNgids.nl vier weken lang 179 verschillende Facebookpagina’s van politieke partijen. Het betroffen hier pagina’s van landelijke partijen, regionale partijen en ook regionale pagina’s van landelijke partijen. Daarbij werd gekeken naar het aantal actieve advertenties per pagina.

Daarnaast bezochten we in de week voor de verkiezingen 44 verschillende websites van politieke partijen (landelijk, regionaal en jongerenpartijen). We bekeken wat voor type cookiemelding we te zien kregen en analyseerden vervolgens welke cookies er geplaatst werden nog voordat we een eventuele cookiemelding accepteerden. We maakten hierbij een onderscheid tussen functionele cookies, analytische cookies en marketingcookies. Bij 21 van de 44 websites van politieke partijen werden er op onrechtmatige wijze marketingcookies geplaatst. Deze partijen hebben wij opgenomen in de tabel in dit artikel. We keken daarbij welk type marketingcookie geplaatst werd (voor Facebook, Doubleclick, Twitter of YouTube). De websites van de partijen waarbij wél op de juiste wijze gehandeld werd, hebben wij niet getoond in desbetreffende tabel.

Hoofdauteur:

Meer artikelen uit het ‘Nieuws’ dossier

Reacties
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen

Op zoek naar een VPN?

Bekijk ons overzicht met de meest betrouwbare, snelle en veilige VPN-services.
Uitgebreid getest door experts.

Bekijk welke VPN het beste bij je past