Het Openbaar Ministerie heeft meerdere malen geprobeerd om foto’s uit het kentekenregistratiesysteem te halen om verdachten te herkennen. Het OM heeft daarbij veel moeite gedaan om onbewerkte foto’s te bemachtigen. Wettelijk gezien is hier echter weinig ruimte voor.
Dat schrijft NRC op basis van een onderzoek dat is uitgevoerd door het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC).
OM bemachtigt originele foto uit ANPR-database
Het draait om zogeheten Automatic Number Plate Recognition of ANPR-camera’s. Op 461 punten hangen deze boven de Nederlandse wegen. In 2019 bepaalde de wetgever dat deze camera’s enkel gebruikt mogen worden om kentekens te registreren van automobilisten die een overtreding begaan. De ANPR-camera’s legden echter niet alleen kentekens vast, maar ook gezichten van bestuurders en bijrijders. Om de privacy van hen te beschermen, moesten hun gezichten onherkenbaar gemaakt worden. Dat gebeurt met een techniek die we ‘blurren’ noemen.
Onderzoekers van het WODC hebben vastgesteld dat het OM in 2019 heeft geprobeerd om de hand te leggen op originele en ongeblurde foto’s. “Sommige zaken waren dermate ernstig dat vanuit politie en het OM langs andere wegen werd geprobeerd de originele foto’s alsnog te bemachtigen”, zo schrijft het onderzoeksinstituut van het ministerie van Justitie en Veiligheid. In ten minste één geval wist het OM een originele foto te bemachtigen.
OM gebruikt niet langer originele foto’s uit database
Het WODC zegt dat het Openbaar Ministerie veel moeite heeft gedaan om de onbewerkte foto te achterhalen. Foto’s die eenmaal door blurring onherkenbaar zijn gemaakt, kunnen niet meer teruggedraaid worden. Volgens onderzoekers wist het OM na ‘veel (technische) inspanning’ de foto uit een back-up van de ANPR-database te halen. Het WODC vroeg zich af of het gebruik van de back-up niet in strijd was met de maximale bewaartermijn. Die bedraagt namelijk maximaal één maand.
Het OM bevestigt tegenover NRC dat in zeker nog één andere zaak originele foto’s werden opgevraagd. In beide gevallen ging het naar eigen zeggen om ‘zeer ernstige levensdelicten’, zoals moord of doodslag.
Volgens een woordvoerder was men van mening dat er een uitzondering mogelijk was op de wet uit 2019. Intern vond er ‘een uitvoerige juridische discussie’ plaats. Daarbij werden privacybelangen, onderzoeksbelangen en de ernst van een misdrijf tegen elkaar afgewogen. “Nadien is alsnog twijfel gerezen over het bestaan van die uitzonderingsmogelijkheid. Sindsdien vinden dergelijke verzoeken en verstrekkingen niet meer plaats”, zo laat het OM weten. In beide gevallen bleken de foto’s uiteindelijk niet bruikbaar voor de strafzaken.
D66 stelt vragen over privacyschending door ANPR-camera’s
Vorige week onthulde NRC dat politiecamera’s jarenlang de gezichten van automobilisten en bijrijders hadden vastgelegd. Omdat een wettelijke basis hiervoor ontbreekt, gebeurde dit onrechtmatig. Het OM erkende dat in ‘een klein aantal strafzaken’ deze beelden zijn gebruikt om verdachten te vervolgen. Dat mag als auto’s mogelijk betrokken zijn bij een misdrijf, mogen ongeblurde foto’s gebruikt worden. Inmiddels is deze bevoegdheid opgeschort.
Voor Joost Sneller en Lisa van Ginneken (beiden D66) was dit aanleiding om schriftelijk vragen te stellen aan demissionair minister van Justitie en Veiligheid Ferd Grapperhaus. Ze vragen zich onder meer af wie toezicht houdt op het vervaardigen en gebruiken van beeldmateriaal voor opsporingsdoeleinden en strafrechtelijke onderzoeken, en of zij niet op de hoogte hadden moeten zijn van ‘deze onrechtmatige surveillance’.
Verder stelden de Tweede Kamerleden vragen over de middelen van de Autoriteit Persoonsgegevens en mogelijke juridische implicaties als gevolg van ‘de consequente schending van de privacyrechten van burgers door de overheid’.
