De National Security Agency (NSA) heeft tussen 2012 en 2014 verschillende Europese leiders afgeluisterd, waaronder de Duitse bondskanselier Angela Merkel. De Amerikaanse inlichtingendienst kreeg hulp van de Deense geheime dienst Forsvarets Efterretningsjeneste (FE) om onderzeese internetkabels af te tappen. Via deze kabels kon de NSA telefoongesprekken, sms-berichten en internetgeschiedenis van Europese bondgenoten afluisteren.
Dat blijkt uit een onderzoeksrapport dat in handen zijn van de Deense omroep DR.
‘Duitse politici werden actief afgeluisterd door NSA’
Uit dat onderzoek blijkt dat lanceerde Thomas Ahrenkiel, het hoofd van de Deense inlichtingendienst FE, in 2014 een onderzoek lanceerde naar de afluisterpraktijken van de Amerikanen via onderzeese internetkabels. Dit onderzoek werd intern ook wel ‘Operatie Dunhammer’ genoemd en vond in het grootste geheim plaats.
In mei 2015 rondde Ahrenkiel het onderzoek af. Belangrijkste conclusie was dat de NSA inderdaad Europese bondgenoten afluisterde via Denemarken. Uit het onderzoek bleek volgens DR dat de Deense inlichtingendienst de Amerikanen actief hielp om informatie te verzamelen van Duitse, Franse, Zweedse en Noorse politici en ambtenaren. De NSA verleende technische en financiële hulp om deze afluisterpraktijken mogelijk te maken. Dat gebeurde tussen 2012 en 2014.
Uit het rapport blijkt volgens DR dat bondskanselier Angela Merkel door de NSA werd afgeluisterd. Hetzelfde geldt voor de toenmalige minister van Buitenlandse Zaken Frank-Walter Steinmeier en oppositieleider van de SPD Peer Steinbrück. Welke andere Europese politici de Amerikaanse inlichtingendienst verder afluisterde, laat de omroep in het midden.
De NSA en Deense inlichtingendienst hebben nog niet gereageerd op de nieuwste beschuldigingen. Zweden en Noorwegen eisen opheldering van de Amerikanen en Denemarken.
‘NSA misbruikt samenwerking met Denemarken om bondgenoten af te luisteren’
Het is niet de eerste keer dat verhalen over Amerikaanse afluisterpraktijken van Europese leiders opduiken. In 2013 onthulde klokkenluider Edward Snowden dat de inlichtingendiensten bondgenoten stiekem bespioneerde. De VS ontkent deze beschuldigingen tot op de dag van vandaag.
Eind vorig jaar doken de eerste geruchten op over de grootschalige spionagepraktijken van de Amerikanen. Anonieme bronnen vertelden toen dat de NSA en FE in 2008 afspraken hadden gemaakt over het aftappen van Deense internetkabels. De VS en Denemarken verwerkten de verzamelde gegevens gezamenlijk naar verluidt in een datacenter dat vlak bij de luchthaven van Kopenhagen lag.
Wat de Denen niet wisten was dat de Amerikaanse inlichtingendienst de samenwerking misbruikte om Denemarken en omringende landen af te luisteren. Landen als Duitsland, Polen, Frankrijk, Noorwegen, Zweden en Nederland werden op zodoende jarenlang in het geheim bespioneerd door de NSA. Welke informatie de Amerikanen vergaarden, is nog altijd onbekend.
Minister Ollongren moet tekst en uitleg geven
Minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Kajsa Ollongren werd na de onthullingen op het matje geroepen door de Tweede Kamer om tekst en uitleg te geven. Ze kon niet zeggen of Nederlandse politici op deze manier bespioneerd zijn door de Amerikanen, omdat ze niet over de feiten beschikte. Ze benadrukte dat Nederlandse veiligheidsdiensten ‘binnen de kaders van de wet’ opereerden.
Minister Ollongren zei in de Tweede Kamer dat Denemarken een onafhankelijk onderzoek had aangekondigd. Dat is naar verwachting voor het einde van het jaar afgerond. De minister sloot niet uit dat dit leidt tot eventuele vervolgstappen. “Ik sluit het helemaal niet uit, maar ik kan dat natuurlijk niet nu al zeggen terwijl ik nog niet weet wat de feiten zijn. Ik wil niet vooruitlopen op eventuele acties die ik ook niet wil uitsluiten”, zo zei Ollongren. “Eerst komt de informatie van de Denen en dan pas komt er al dan niet een weging of er nog contact zou moeten zijn met de Amerikanen.”
D66-Kamerlid Kees Verhoeven was bang dat de minister te afwachtend was. Terwijl ze op een reactie van Denemarken wachtte, zou ze ook in actie kunnen komen. Minister Ollongren zei daarop dat er rechtstreeks contact is tussen de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) en Deense inlichtingendienst en dat we dus niet hoeven te wachten op de uitkomsten van het onafhankelijke onderzoek van de Deense regering. Of het directe contact tot op heden iets heeft opgeleverd, is onbekend.
Update (1 juni 2021): de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president Emmanuel Macron hebben maandag na afloop van hun gezamenlijke top om opheldering gevraagd aan Denemarken over de berichten dat de NSA met hulp van de Deense inlichtingendienst jarenlang Europese leiders zou hebben afgeluisterd.
Macron zei dat het ‘onacceptabel’ is dat de Amerikanen bondgenoten afluisteren, zo meldt de Volkskrant. Een woordvoerder van de Duitse regering wilde tegenover het Amerikaanse persbureau Reuters niet inhoudelijk ingaan op de kwestie. “De Duitse regering heeft contact opgenomen met alle relevante nationale en internationale instanties voor opheldering”, zo meldde hij.
Trine Bramsen, de Deense minister van Defensie, zei net als de Franse president dat het afluisteren van bondgenoten onacceptabel is. De Duitse oppositieleider Peer Steinbrück vertelde de omroep ARD dat hij het ‘grotesk’ vindt dat inlichtingendiensten van bevriende naties topvertegenwoordigers van andere landen afluistert en bespioneert. “Politiek gezien vind ik het een schandaal”, zei hij.
