Inbreker met zaklamp in de hand streelt met zijn hand over het toetsenbord van een laptop

Minister Ollongren wil meer helderheid over mogelijke Amerikaanse spionagepraktijken

Laatst bijgewerkt: 18 november 2020
Leestijd: 6 minuten, 44 seconden

Minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties (BZK) wil openheid van zaken van Denemarken over het gerucht dat de NSA Nederland en andere Europese landen heeft afgeluisterd door internetkabels in Denemarken af te tappen. De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) neemt het voortouw in deze kwestie. Eventuele vervolgstappen tegen de VS sluit ze niet uit.

Dat vertelde minister Ollongren dinsdagmiddag tijdens het vragenuurtje in de Tweede Kamer. Kathalijne Buitenweg (GroenLinks) greep de gelegenheid aan om de minister aan de tand te voelen over de mogelijke spionagepraktijken van de Amerikaanse geheime dienst.

‘NSA bespioneert Europese bondgenoten via Denemarken’

Eerder deze week meldde de Deense publieke omroep dat de NSA en de Deense militaire dienst Forsvarets Efterretningsjeneste (FE) heimelijk afspraken hadden gemaakt over het aftappen van internetkabels in Denemarken. Volgens de anonieme klokkenluider die het verhaal naar buiten bracht, vroeg de FE de Amerikaanse geheime dienst om technische en financiële hulp. In ruil voor deze steun mocht de NSA de kabels aftappen om inlichtingen te vergaren over Europese bondgenoten.

Volgens de klokkenluider hadden de NSA beloofd om enkel Oost-Europese landen te bespioneren. Maar ook Duitsland, Polen, Noorwegen, Zweden, Frankrijk en Denemarken zelf werden afgeluisterd door de Amerikanen. Ook Nederland behoort naar verluidt tot de groep landen die de Amerikanen is bespied. Welke data de NSA van ons land heeft verzameld is onbekend. Navraag van De Volkskrant bij de AIVD leverde niets op: ‘Iedereen spioneert’, zo reageerde een medewerker laconiek.

Voor Kathalijne Buitenweg van GroenLinks was de berichtgeving over dit onderwerp aanleiding om kritische vragen te stellen aan minister Ollongren tijdens het wekelijkse vragenuurtje in de Tweede Kamer. “Was de minister verrast over de onthullingen over het afluisteren van Nederland door Amerika via Denemarken? Of was ze van tevoren ook ingelicht door haar Deense collega?”, zo wil het Kamerlid van de minister weten.

Buitenweg benadrukt dat een deel van de selectoren die de NSA gebruikte volgens de Deense toezichthouder illegaal waren. “Is het dan niet logisch dat Nederland hiervan op de hoogte wordt gesteld door een mede-EU-lidstaat?” Tevens vraagt ze aan de minister of de Deens-Amerikaanse samenwerking nog steeds doorgaat en welke maatregelen er getroffen zijn om misbruik te voorkomen. De politica vraagt zich af hoe Nederland controleert of de VS zich aan de afspraken houdt, en of ons land om opheldering heeft gevraagd bij de Amerikanen.

Tot slot vraagt het GroenLinks-Kamerlid wat de minister weet van Xkeyscore, het programma dat de NSA volgens de geruchten gebruikt om data te verzamelen. “Zetten de Nederlandse diensten dit programma ook wel eens in?”

Minister: ‘Nederlandse diensten houden zich aan de wet’

Minister Ollongren begint haar beantwoording met de mededeling dat Denemarken heeft aangekondigd een onafhankelijk onderzoek in te stellen naar de kwestie. De AIVD doet volgens haar navraag over de zaak bij de Deense inlichtingendienst om de feiten boven tafel te krijgen. “Afhankelijk van die feiten kunnen er natuurlijk vervolgacties komen”, aldus de minister.

Ollongren geeft aan dat ze een deel van de vragen van Buitenweg niet kan beantwoorden, omdat ze de feiten nog niet heeft. De minister zegt dat ons land werkt binnen het kader van de wet, verwijzend naar de in 2018 in werking getreden vernieuwde Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv). “Dat geldt voor onze diensten, maar ook voor de samenwerking van onze diensten met andere diensten”, aldus de minister.

De Wiv 2017 beschrijft welke bevoegdheden de AIVD en MIVD hebben om te waken over onze nationale veiligheid. Zo mogen de veiligheidsinstanties voortaan internetverkeer onderscheppen en opslaan en hebben ze de bevoegdheid om informatiesystemen te hacken. Uiteraard mag dit niet zomaar, maar gebeurt dit onder streng toezicht van een commissie en nadat de minister hiervoor zijn goedkeuring heeft gegeven. Op deze manier probeert de overheid om een balans te vinden tussen privacyinbreuk en recht op privacy. Tegenstanders en critici noemen de Wiv 2017 ook wel de ‘sleepwet’ of ‘aftapwet’.

Minister: ‘Eerst reactie afwachten van Denemarken’

Op de vraag of de minister verrast was door het bericht van de afluisterpraktijken van de Amerikanen, zegt Ollongren dat ze de media volgt. “Er was al eerder wat berichtgeving over de Deense dienst. Dat was dus niet een verrassing, maar dit nieuwe bericht geeft in ieder geval aanleiding om navraag te doen.” De minister heeft geen contact gehad met haar Deense of Amerikaanse ambtgenoot over deze zaak: het contact verloopt via de diensten. “Eerst komt de informatie van de Denen en dan pas komt er al dan niet een weging of er nog contact zou moeten zijn met de Amerikanen”, aldus Ollongren.

Over het programma Xkeyscore kan de minister niets zeggen, omdat ze het programma niet kent. “Dit gaat waarschijnlijk vrij diep in op de operatie en ik betwijfel ik hier daar een antwoord op zou kunnen geven”, aldus Ollongren.

Minister sluit vervolgstappen niet uit, maar eerst feiten boven tafel

Buitenweg vindt het antwoord van de minister niet bevredigend. De grote vraag is volgens haar wat wij aan de illegale praktijken van de Amerikanen doen. Ze begrijpt niet waarom we nog geen contact hebben gezocht met de VS om te vragen wat er aan de hand is.

Volgens minister Ollongren moet eerst objectief vastgesteld worden dat de Amerikanen zich schuldig maken aan illegale praktijken. Dat gebeurt via Denemarken. Pas daarna denkt Nederland na over vervolgstappen. “Ik sluit het helemaal niet uit, maar ik kan dat natuurlijk niet nu al zeggen terwijl ik nog niet weet wat de feiten zijn. Ik wil niet vooruitlopen op eventuele acties die ik ook niet wil uitsluiten.”

Minister Ollongren erkent dat Nederland door zijn hoge technologische kennis en lidmaatschap van de NAVO een aantrekkelijk doelwit is voor spionage. Niet zozeer voor bondgenoten, maar “voornamelijk voor landen die we beschouwen als niet-bondgenoten”. Het is volgens de minister onmogelijk om uit te sluiten dat er spionage is. “Daar moeten we ons ook tegen weren.” Om die reden kennen we inlichtingen- en veiligheidsdiensten in ons land: zij moeten nagaan en zien te voorkomen dat we worden bespioneerd.

‘Nederland kent goede en strenge privacyregels’

Ronald van Raak (SP) stelt dat de Chinezen ons bespioneren om economische motieven en de Amerikanen om politieke. Nederlandse opsporings- en handhavingsdiensten als de politie, het leger, de Kmar en de FIOD maken volgens hem gebruik van Amerikaanse apparatuur om hun werk te doen. Hij wil van de minister weten of zij kan uitsluiten dat de Amerikanen dit materiaal misbruiken om te spioneren.

Ollongren zegt dat ze in haar functie als minister “veel dingen in het openbaar niet kan zeggen”. Er zijn volgens haar allerlei manieren om te spioneren. Bij de inkoop van apparatuur wordt daar ook rekening mee gehouden.

Selçuk Öztürk (DENK) vindt dat de minister de Nederlandse burgers niet geruststelt. Hij vindt dat de minister hardop moet zeggen dat we niet alleen moeten controleren of vijandelijke staten ons afluisteren, maar onze blik ook richten op bondgenoten. Burgers en ondernemers maken zich zorgen dat hun privacygegevens worden doorverkocht en daar moet de minister zich hard voor maken. Ollongren antwoordt dat ons land goede en strenge privacyregelgeving kent die de privacy van onze burgers beschermt.

D66: ‘We moeten niet op onze handen gaan zitten’

Kees Verhoeven (D66) vraagt zich af wat de minister ervan weerhoudt om naast Denemarken gelijktijdig contact op te nemen met de VS. Het bericht, waar grondig journalistiek werk aan vooraf is gegaan, is volgens hem voldoende aanleiding om direct naar de Amerikanen toe te gaan. Minister Ollongren bijt zich vast in het volgen van de juiste procedure. De eerste stap is de Denen om opheldering vragen en na te gaan wat de feiten zijn, daarna kan nagedacht worden over de vervolgstap. “Dat lijkt me de beste volgorde der dingen.”

Verhoeven is bang dat de minister op haar handen gaat zitten als ze op een reactie van Denemarken wacht, terwijl ze ook in actie kan komen. Hij wil van de minister horen op wat voor termijn de Denen de kwestie hebben onderzocht. Ollongren zegt dat er rechtstreeks contact is tussen de AIVD en Deense inlichtingendienst en dat we dus niet hoeven te wachten op de uitkomsten van het onafhankelijke onderzoek van de Deense regering.

Privacy en security redacteur
Techliefhebber pur sang: Anton is gek op alles wat met technologie en internet te maken heeft. Cybersecurity, privacy en internetcensuur hebben dan ook zijn volle aandacht. 

Meer artikelen uit het ‘Nieuws’ dossier

Reacties
Plaats een reactie
Een reactie plaatsen