Minister Yesilgöz van Justitie en Veiligheid heeft de dreigingsanalyse van antivirusbedrijf Kaspersky openbaar gemaakt na een uitspraak van de Hoge Raad in januari. De documenten zijn nu openbaar in te zien op de website van de Rijksoverheid.
Het gaat om documenten binnen het dossier ‘Dreigingsanalyse Kaspersky Lab‘. Yesilgöz legt in een bijgaande brief de context van de analyse uit: “Het document ‘Dreigingsanalyse Kaspersky Lab’ is een analyse gebaseerd op open bronnen en is één van de stukken op basis waarvan in 2018 bovenbedoelde voorzorgsmaatregel met betrekking tot het gebruik van antivirussoftware van Kaspersky Lab is genomen. Naast deze analyse is destijds daartoe ook gebruik gemaakt van informatie van de inlichtingen- en veiligheidsdiensten.”
Conclusies dreiginganalyse
Tijdens het onderzoek is er geen sluitend bewijs gevonden voor een actieve dreiging van Kaspersky. Wel is de conclusie dat de samenwerking van het bedrijf met de Russische Federale Veiligheidsdienst een risico vormt voor de nationale veiligheid. Er zijn twee scenario’s denkbaar:
- De Russische overheid dwingt het antivirusbedrijf om met haar samen te werken, terwijl Kaspersky dit eigenlijk niet wil.
- Kaspersky is of wordt geïnfiltreerd en gecompromitteerd door een andere overheid dan de Russische.
De Nederlandse overheid is aan de hand van deze conclusie gestart met het staken van de dienstverlening van Kaspersky. Dit hebben ze in fasen gedaan door bestaande contracten niet te verlengen en geen nieuwe contracten aan te gaan. De overheid bleef wel gebruikmaken van Kaspersky Antivirus zolang het contract nog liep.
Aanleiding onderzoek Kaspersky
Het onderzoek naar de virusafweerder werd in 2018 uitgevoerd naar aanleiding van berichtgeving uit de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk. De overheden van deze landen waarschuwden voor het gebruik van Russische software en Kaspersky in het bijzonder.
Kaspersky zou namelijk samenwerken met de Russische overheid om via de antivirussoftware toegang te krijgen tot ICT-systemen. Dit wordt gezien als een zeer ernstige bedreiging voor de nationale veiligheid, omdat het Nederlandse klanten kwetsbaar maakt voor cyberspionage en -sabotage vanuit Rusland.
Niet eerste verzoek
Al in 2018 probeerde een journalist van KRO-NCRV de documenten op te vragen via een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur (Wob). De toenmalige minister wees dit verzoek toen deels af, waartegen KRO-NCRV bezwaar maakte. Ook Kaspersky sloot zich aan bij dit bezwaar.
Ook tijdens de hoorzitting in april 2019 besloot de minister de documenten niet te openbaren. Kaspersky had intussen zijn eigen Wob-verzoek ingediend, maar deze werd ook geweigerd. Zowel KRO-NCRV als Kaspersky stapten daarom naar de rechter. Deze stelde ze in 2020 weer niet in het gelijk.
Na in hoger beroep te zijn gegaan, oordeelde de Hoge Raad in januari van dit jaar wél in voordeel van de omroep en het antivirusbedrijf. De minister moest in beide zaken een nieuw besluit nemen. Yesilgöz besloot daarom nu de dreigingsanalyse openbaar te maken.
Wob-verzoek spywareleverancier afgewezen
De minister van Justitie en Veiligheid heeft tegelijkertijd met het openbaar maken van de Kaspersky Labs-documenten besloten niet in te gaan op het Wob-verzoek rondom spywareleverancier NSO Group.
In dit Wob-verzoek werd gevraagd om correspondentie, rapporten, evaluaties, contacten en contracten met NSO Group. Dit is de Israëlische leverancier van de Pegasus-spyware. Als reden voor de afwijzing geeft Yesilgöz aan dat het alleen zou gaan om documenten die al eerder gedeeltelijk openbaar zijn gemaakt. Daarbij stelt ze dat er binnen de NCTV (Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid) is gezocht en daar geen aanvullende documentatie is gevonden.
